TR
EN
Doğal Sermaye ve Ekosistem Hizmetleri: Kavramsal Temeller ve Mekansal Modelleme Araçları ile Küresel ve Türkiye Uygulamaları
Öz
Bu çalışma, doğal sermaye ve ekosistem hizmetlerinin kavramsal temelleri ile bu hizmetlerin mekânsal olarak modellenmesine olanak tanıyan araçları değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ekosistem hizmetlerinin hem fiziksel hem de parasal olarak değerlenmesi, sürdürülebilir kalkınma, çevresel planlama ve doğa temelli karar alma süreçleri açısından kritik önemdedir. Bu bağlamda, dünya genelinde yaygın olarak kullanılan ARIES, InVEST ve Co$ting Nature araçları, teknik özellikleri, veri gereksinimleri, çıktıları ve kullanıcı profilleri açısından karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Ayrıca, bu araçların Türkiye bağlamında uygulanabilirliği, mevcut veri altyapısı ve politika belgeleriyle olan ilişkisi değerlendirilmiş; Türkiye’deki mevcut akademik çalışmalar, pilot projeler ve kurumsal girişimlere dair bir derleme sunulmuştur. Bulgular, ekosistem hizmetlerinin sayısallaştırılması, haritalandırılması ve doğal sermaye muhasebesine entegrasyonu için mekânsal modelleme araçlarının güçlü bir potansiyel sunduğunu ortaya koymakta; ancak bu potansiyelin etkin şekilde kullanılabilmesi için veri altyapısının güçlendirilmesi, yasal çerçevelerin oluşturulması ve kurumsal kapasitenin artırılması gerektiğini vurgulamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Agarwala, M., Atkinson, G., Palmer, C., Fry, B., Homewood, K., Mourato, S., & Milner‐Gulland, E. J. (2014). Natural capital: Using ecosystem service framework to inform policy. Oxford Review of Economic Policy, 30(1), 126–144.
- Aziz, T., & Van Cappellen, P. (2019). Comparative valuation of potential and realized ecosystem services in Southern Ontario, Canada. Environmental Science & Policy, 100, 105–112. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2019.06.011
- Bagstad, K. J., Semmens, D. J., Waage, S., & Winthrop, R. (2013). A comparative assessment of decision-support tools for ecosystem services quantification and valuation. Ecosystem Services, 5, 27–39. https://doi.org/10.1016/j.ecoser.2013.07.004
- Bagstad, K. J., Villa, F., Johnson, G. W., & Voigt, B. (2011). ARIES – Artificial Intelligence for Ecosystem Services: A guide to models and data (Version 1.0). ARIES Report Series No.1. ARIES Consortium.
- Bagstad, K. J., Balbi, S., Adamo, G., et al. (2025). Interoperability for ecosystem service assessments: Why, how, who, and for whom? Ecosystem Services, 72, 101705.
- Başak, E., Çetin, N. İ., Vatandaşlar, C., Pamukcu-Albers, P., Karabulut, A. A., Demirbaş Çağlayan, S., ... & Atkin, G. (2022). Ecosystem services studies in Turkey: A national-scale review. Science of The Total Environment, 844, 157068. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2022.157068
- Choi, C. Y., Kim, H., & Lee, D. K. (2018). Identifying priority areas for ecosystem services using ecosystem service bundles: A case study in South Korea. Ecological Indicators, 89, 745–754. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2018.02.008
- Costanza, R., d’Arge, R., De Groot, R., Farber, S., Grasso, M., Hannon, B., ... & Belt, M. (1997). The value of the world’s ecosystem services and natural capital. Nature, 387, 253–260. https://doi.org/10.1038/387253a0
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Ekonomik Modeller ve Öngörü, Mekansal İstatistik, Olasılıksal Analiz ve Modelleme
Bölüm
Derleme
Yayımlanma Tarihi
31 Temmuz 2025
Gönderilme Tarihi
21 Mayıs 2025
Kabul Tarihi
20 Haziran 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 15 Sayı: 1
APA
Basoglu Acet, D., Yavuz, G. C., & Yildirak, K. (2025). Doğal Sermaye ve Ekosistem Hizmetleri: Kavramsal Temeller ve Mekansal Modelleme Araçları ile Küresel ve Türkiye Uygulamaları. İstatistik Araştırma Dergisi, 15(1), 17-40. https://izlik.org/JA46FZ26RF
AMA
1.Basoglu Acet D, Yavuz GC, Yildirak K. Doğal Sermaye ve Ekosistem Hizmetleri: Kavramsal Temeller ve Mekansal Modelleme Araçları ile Küresel ve Türkiye Uygulamaları. JSRTR. 2025;15(1):17-40. https://izlik.org/JA46FZ26RF
Chicago
Basoglu Acet, Deniz, Gül Canan Yavuz, ve Kasirga Yildirak. 2025. “Doğal Sermaye ve Ekosistem Hizmetleri: Kavramsal Temeller ve Mekansal Modelleme Araçları ile Küresel ve Türkiye Uygulamaları”. İstatistik Araştırma Dergisi 15 (1): 17-40. https://izlik.org/JA46FZ26RF.
EndNote
Basoglu Acet D, Yavuz GC, Yildirak K (01 Temmuz 2025) Doğal Sermaye ve Ekosistem Hizmetleri: Kavramsal Temeller ve Mekansal Modelleme Araçları ile Küresel ve Türkiye Uygulamaları. İstatistik Araştırma Dergisi 15 1 17–40.
IEEE
[1]D. Basoglu Acet, G. C. Yavuz, ve K. Yildirak, “Doğal Sermaye ve Ekosistem Hizmetleri: Kavramsal Temeller ve Mekansal Modelleme Araçları ile Küresel ve Türkiye Uygulamaları”, JSRTR, c. 15, sy 1, ss. 17–40, Tem. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA46FZ26RF
ISNAD
Basoglu Acet, Deniz - Yavuz, Gül Canan - Yildirak, Kasirga. “Doğal Sermaye ve Ekosistem Hizmetleri: Kavramsal Temeller ve Mekansal Modelleme Araçları ile Küresel ve Türkiye Uygulamaları”. İstatistik Araştırma Dergisi 15/1 (01 Temmuz 2025): 17-40. https://izlik.org/JA46FZ26RF.
JAMA
1.Basoglu Acet D, Yavuz GC, Yildirak K. Doğal Sermaye ve Ekosistem Hizmetleri: Kavramsal Temeller ve Mekansal Modelleme Araçları ile Küresel ve Türkiye Uygulamaları. JSRTR. 2025;15:17–40.
MLA
Basoglu Acet, Deniz, vd. “Doğal Sermaye ve Ekosistem Hizmetleri: Kavramsal Temeller ve Mekansal Modelleme Araçları ile Küresel ve Türkiye Uygulamaları”. İstatistik Araştırma Dergisi, c. 15, sy 1, Temmuz 2025, ss. 17-40, https://izlik.org/JA46FZ26RF.
Vancouver
1.Deniz Basoglu Acet, Gül Canan Yavuz, Kasirga Yildirak. Doğal Sermaye ve Ekosistem Hizmetleri: Kavramsal Temeller ve Mekansal Modelleme Araçları ile Küresel ve Türkiye Uygulamaları. JSRTR [Internet]. 01 Temmuz 2025;15(1):17-40. Erişim adresi: https://izlik.org/JA46FZ26RF