Araştırma Makalesi

Antropojenik Jeomorfoloji Yaklaşımı İle Topografyadaki İnsan Etkisinin Modellenmesi: Muğla İlinin Kuzeybatı Sahası Örneği

Sayı: 7 25 Haziran 2025
PDF İndir
TR EN

Antropojenik Jeomorfoloji Yaklaşımı İle Topografyadaki İnsan Etkisinin Modellenmesi: Muğla İlinin Kuzeybatı Sahası Örneği

Öz

İnsan faaliyetlerinin doğal koşullardaki baskı ve etki boyutlarının artması, jeomorfolojik unsurlarda da değişimlere yol açmaktadır. Bu çalışmada Muğla ilinin kuzey ve batısındaki 6 ilçe kapsamında zamansal ve mekânsal açıdan farklı kriterler kullanılarak antropo-jeomorfolojik etki yoğunluğunun modellenmesi ve ilişkisel bağlantılarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Antropo-jeomorfolojik ayak izi modeli 5 temel etki alanı ve 10 ana parametreden oluşmaktadır. Bu parametreleri; eğim, topografik rölyef, yol ağı, arazi kullanımı, maden sahalarının dağılışı, antropojenik baskı yoğunluğu, 40 yıllık NDVI ve NDBI analizleri, rölyef değişim yoğunluğu ve M-SLLAAC verileri oluşturmaktadır. Veriler, antropo-jeomorfolojik yaklaşım kapsamında korelasyona tabi tutulmuş, elde edilen kantitatif bulgularla, jeomorfolojik unsurlardaki baskı, değişim ve stresi ifade eden ayak izi yoğunluğunun dağılışı ortaya konmuştur. Model bulgularına göre araştırma sahası toplam alanının %4,7’si (270,3 km2) yüksek düzeyde antropo-jeomorfolojik ayak izi yoğunluğuna sahiptir. Bu sahalar, Batı Menteşe Dağları ve plato sahasındaki (Muğla-Yatağan arası ve Milas kuzeyi) maden alanları ile Bodrum yarımadası ve Güllük kıyılarında yoğunlaşmaktadır. Yüksek düzeyde antropo-jeomorfolojik ayak izinin olduğu sahalarda diğer alanlara göre rölyef değişimi ve arazi yüzey sıcaklığının (AYS) 4 kat artış gösterdiği saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Aguilar, R. G., Owens, R., & Giardino, J. R. (2020). The expanding role of anthropogeomorphology in critical zone studies in the Anthropocene. Geomorphology, 366, 107165. https://doi.org/10.1016/j.geomorph.2020.107165
  2. Akyüz, H. S., Basmenji, M., Kırkan, E., Aksoy, M. E., Dikbaş, A., & Erturaç, M. K. (2021). Muğla Fayı, GB Türkiye: Morfometrik, jeomorfolojik ve Paleosismolojik Yeni Bulgular. Yerbilimleri, 42(2), Article 2. https://doi.org/10.17824/yerbilimleri.868411
  3. Amanambu, A. C., & Mossa, J. (2024). Machine learning insights of anthropogenic and natural influences on riverbed deformation in a large lowland river. Geomorphology, 446, 108986. https://doi.org/10.1016/j.geomorph.2023.108986
  4. Aylar, F., Uygun, S., & Zeybek, H. İ. (2024). Antopojenik jeomorfoloji kapsaminda topografik değişimin belirlenmesine bir örnek: Pazarsuyu Çayı Havzası (Giresun). Kesit Akademi, 10(40), Article 40. https://doi.org/10.29228/kesit.78038
  5. Bauer, A. M., Edgeworth, M., Edwards, L. E., Ellis, E. C., Gibbard, P., & Merritts, D. J. (2021). Anthropocene: Event or epoch? Nature, 597(7876), 332-332. https://doi.org/10.1038/d41586-021-02448-z
  6. Brandolini, P., Cappadonia, C., Luberti, G. M., Donadio, C., Stamatopoulos, L., Di Maggio, C., Faccini, F., Stanislao, C., Vergari, F., Paliaga, G., Agnesi, V., Alevizos, G., & Del Monte, M. (2020). Geomorphology of the Anthropocene in Mediterranean urban areas. Progress in Physical Geography: Earth and Environment, 44(4), 461-494. https://doi.org/10.1177/0309133319881108
  7. Brown, A. G., Tooth, S., Bullard, J. E., Thomas, D. S. G., Chiverrell, R. C., Plater, A. J., Murton, J., Thorndycraft, V. R., Tarolli, P., Rose, J., Wainwright, J., Downs, P., & Aalto, R. (2017). The geomorphology of the Anthropocene: Emergence, status and implications. Earth Surface Processes and Landforms, 42(1), 71-90. https://doi.org/10.1002/esp.3943
  8. Bruno, L., Meli, M., & Garberi, M. L. (2024). Human-induced landscape modification in the in the last two centuries in the Po delta plain (Northern Italy). Anthropocene, 48, 100453. https://doi.org/10.1016/j.ancene.2024.100453

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Coğrafi Bilgi Sistemleri, Jeoformoloji ve Yüzey Örtü Süreçleri, Uzaktan Algılama

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

25 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

4 Nisan 2025

Kabul Tarihi

7 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 7

Kaynak Göster

APA
Uzun, M., Tatlıdil, K., & Apatarkan, S. (2025). Antropojenik Jeomorfoloji Yaklaşımı İle Topografyadaki İnsan Etkisinin Modellenmesi: Muğla İlinin Kuzeybatı Sahası Örneği. Dünya Coğrafyası ve Kalkınma Perspektifi Dergisi, 7, 1-21. https://doi.org/10.58606/jwgdp.1669852
AMA
1.Uzun M, Tatlıdil K, Apatarkan S. Antropojenik Jeomorfoloji Yaklaşımı İle Topografyadaki İnsan Etkisinin Modellenmesi: Muğla İlinin Kuzeybatı Sahası Örneği. Journal of World Geography and Development Perspectives. 2025;(7):1-21. doi:10.58606/jwgdp.1669852
Chicago
Uzun, Murat, Kadir Tatlıdil, ve Selin Apatarkan. 2025. “Antropojenik Jeomorfoloji Yaklaşımı İle Topografyadaki İnsan Etkisinin Modellenmesi: Muğla İlinin Kuzeybatı Sahası Örneği”. Dünya Coğrafyası ve Kalkınma Perspektifi Dergisi, sy 7: 1-21. https://doi.org/10.58606/jwgdp.1669852.
EndNote
Uzun M, Tatlıdil K, Apatarkan S (01 Haziran 2025) Antropojenik Jeomorfoloji Yaklaşımı İle Topografyadaki İnsan Etkisinin Modellenmesi: Muğla İlinin Kuzeybatı Sahası Örneği. Dünya Coğrafyası ve Kalkınma Perspektifi Dergisi 7 1–21.
IEEE
[1]M. Uzun, K. Tatlıdil, ve S. Apatarkan, “Antropojenik Jeomorfoloji Yaklaşımı İle Topografyadaki İnsan Etkisinin Modellenmesi: Muğla İlinin Kuzeybatı Sahası Örneği”, Journal of World Geography and Development Perspectives, sy 7, ss. 1–21, Haz. 2025, doi: 10.58606/jwgdp.1669852.
ISNAD
Uzun, Murat - Tatlıdil, Kadir - Apatarkan, Selin. “Antropojenik Jeomorfoloji Yaklaşımı İle Topografyadaki İnsan Etkisinin Modellenmesi: Muğla İlinin Kuzeybatı Sahası Örneği”. Dünya Coğrafyası ve Kalkınma Perspektifi Dergisi. 7 (01 Haziran 2025): 1-21. https://doi.org/10.58606/jwgdp.1669852.
JAMA
1.Uzun M, Tatlıdil K, Apatarkan S. Antropojenik Jeomorfoloji Yaklaşımı İle Topografyadaki İnsan Etkisinin Modellenmesi: Muğla İlinin Kuzeybatı Sahası Örneği. Journal of World Geography and Development Perspectives. 2025;:1–21.
MLA
Uzun, Murat, vd. “Antropojenik Jeomorfoloji Yaklaşımı İle Topografyadaki İnsan Etkisinin Modellenmesi: Muğla İlinin Kuzeybatı Sahası Örneği”. Dünya Coğrafyası ve Kalkınma Perspektifi Dergisi, sy 7, Haziran 2025, ss. 1-21, doi:10.58606/jwgdp.1669852.
Vancouver
1.Murat Uzun, Kadir Tatlıdil, Selin Apatarkan. Antropojenik Jeomorfoloji Yaklaşımı İle Topografyadaki İnsan Etkisinin Modellenmesi: Muğla İlinin Kuzeybatı Sahası Örneği. Journal of World Geography and Development Perspectives. 01 Haziran 2025;(7):1-21. doi:10.58606/jwgdp.1669852