Edebiyat Aracılığıyla Toplumsal İletişim ve Kadının Sesi: Emine Semiye’nin Terbiye-i Etfale Ait Üç Hikâye Adlı Eserinde Kadın Temsili

Öz

İletişimin toplumsal boyutunun ön planda olduğu bir iletişim biçimi olan toplumsal iletişim, 19. yüzyılda önemli bir iletişim aracı olan edebiyat aracılığıyla toplumsal meselelerin dile getirilmesine imkân sağlar. Tanzimat Dönemi yazarlarının sanatı toplumun faydasına hizmet edecek bir araç olarak konumlandırdıkları ve toplumsal sorunları edebiyat aracılığıyla dile getirdikleri görülür. Eril sesin hâkim olduğu bu dönemde bir kadın olarak edebiyat dünyasında yer alan Emine Semiye, Osmanlı Dönemi’nde kadın meselesi üzerine düşünen ve bu konuyla ilgili düşüncelerini kaleme aldığı çeşitli yazı türleri aracılığıyla ifade eden ve edebiyatı toplumsal bir iletişim aracı olarak konumlandıran bir yazardır. Bu dönemde edebiyat toplumsal iletişimi sağlamada önemli bir fonksiyona sahiptir. Süreli bir yayında tefrika halinde yayımlanan Terbiye-i Etfale Ait Üç Hikâye kadın sorununa dair kamuoyu yaratmada etkili olmuştur. Birkaç tez ve makalede bahsi geçen Terbiye’i Etfale Ait Üç Hikâye adlı eserin kadın eleştirisini merkeze alan bir bakış açısıyla incelenmesinin on dokuzuncu yüzyılda kadına bakışın ve kadın sorununun hangi yönleriyle görünür olduğunu aydınlatmada önem arz ettiği düşünülmektedir. Bu düşünceden hareketle çalışmada yapılan eleştirel inceleme aracılığıyla on dokuzuncu yüzyıl kadın edebiyatına dair literatüre katkı sağlanması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Tanzimat Edebiyatı
• Toplumsal İletişim
• Türk Romanı
• Kadın Edebiyatı
• Feminist Eleştiri

Social Communication Through Literacy and Voice of Woman: Representation of Women in Emine Semiye’s Work Terbiye-i Etfale Ait Üç Hikâye (Three Stories on the Education of Children)

Öz

Social communication, a form of communication in which the social dimension takes precedence, enables the articulation of societal issues through literature, which was a significant medium in the 19th century. During the Tanzimat period, writers positioned literature as a tool serving the benefit of society and addressed social problems through their works. In this male-dominated literary sphere, Emine Semiye emerged as a writer who engaged with the issue of women in the Ottoman era, expressing her thoughts through various literary forms and positioning literature as a means of social communication. In this period, literature played a crucial role in fostering social communication. Terbiye-i Etfale Ait Üç Hikâye (Three Stories on the Education of Children), serialized in a periodical, was influential in shaping public discourse on women's issues. Although this work has been briefly mentioned in a few theses and articles, examining it from a perspective centered on feminist critique is significant for understanding how the issues of women and the perspectives on women were represented in the 19th century. Based on this premise, the present study aims to contribute to the literature on 19th-century women’s literature through a critical analysis of this work.

Anahtar Kelimeler

• Tanzimat Literature
• Social Communication
• Turkish Novel
• Women’s Literature
• Feminist Criticism

Kaynakça

1. Akagündüz, Ü. (2015). II. Meşrutiyet Döneminde Kadın Olmak. İstanbul: Yeni İnsan Yayınevi.
2. Aslan Ayar, P. (2024). Yaşamda Var Olanı Edebiyatla Silmek Mümkün Değil. Akıncı, S. röp. Milliyet Sanat. 779. 12-14.
3. Aziz, A. (2016). İletişime Giriş. İstanbul: Hiperlink.
4. Berktay, F. (2012). Tarihin Cinsiyeti. İstanbul: Metis Yayınları.
5. Bige, S. (2023). İzdivaç Dergisi Bağlamında Osmanlı İstanbul’unda Evli-lik Kurumunun Toplumsal Dinamikleri. Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
6. Bora, A. (2010). Hatırlananlar ve Unutulanlar: İslam Coğrafyasında Modernleşme ve Kadın Hareketleri. Bilig. 53: 51-66.
7. Bora, T. (2020). Cereyanlar Türkiye’de Siyasi İdeolojiler. İstanbul: İle-tişim Yayınları.
8. Çakır, S. (1994). Osmanlı Kadın Hareketi. İstanbul: Metis Yayınları.

9. Çakır, S. (2010). Osmanlı Kadın Hareketi: Yirminci Yüzyılın Başında Kadınların Hak Mücadelesi. Durudoğan, H. vd. der. Türkiye’de Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları Eşitsizlikler Mücadeleler Kazanımlar içinde. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları: 91-105.
10. Durakbaşa, A. (2014). Halide Edip Türk Modernleşmesi ve Feminizm. İstanbul: İletişim Yayınları.
11. Ecevit, M. F. (2007). Kitle İletişimi, İletişim ve Toplum. Demiray, U. ed. Genel İletişim içinde. Ankara: Pegem Yayıncılık: 91-118.
12. Emine Semiyye (2020). Terbiye-i Etfale Ait Üç Hikâye Çocukların Ter-biyesine Dair Üç Hikâye. İstanbul: Turkuvaz Kitap.
13. Güngör, N. (2020). İletişime Giriş. Ankara: Siyasal Kitabevi.
14. Kandiyoti, D. (2013). Cariyeler, Bacılar, Yurttaşlar. İstanbul: Metis Yayınları.
15. Karaca, Ş. (2010). Emine Semiye Hayatı- Fikir Dünyası-Sanatı-Eserleri. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yayımlanmamış Doktora Tezi.
16. Karaca, Ş. (2012). Öncü Bir Kadın Yazar Emine Semiye’nin Kaleminden ‘İslamiyet’te Feminizm’. Ç. Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 21 (2), 269-280.
17. Karaca, Ş. (2013). Fatma Aliye ve Emine Semiye’nin Kadının Toplumsal Kimliğinin Kazandırılmasında Öncü Fikirleri. The Journal of Aca-demic Social Science Studies. 6 (2). 1481-1499.
18. Karaca, Ş. (2017). Biyografik Bir Okuma Denemesi: Emine Semiye’nin Romanları. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi. 7(3), 697-704.
19. Kaymaz, K. (2008). İlk Türk Kadın Yazarlarından Emine Semiye Hanım, Hayatı ve Eserleri. Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
20. Kurnaz, Ş. (2007a). “Emine Semiye’nin Ablası Fatma Aliye’ye Mektupla-rı”, Türkbilig 2017/14: 131-142.
21. Kurnaz, Ş. (2007b). “Emine Semiye’nin Siyasal Portresi”, 39. ICANAS, 10-15 Eylül 2007, Bildiri Özetleri Kitabı, Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu: 453-454.
22. McQuail D. ve Windhal S. (2010). İletişim Modelleri -Kitle İletişim Çalışmalarında- Ankara: İmge Kitabevi.
23. Sancar, S. (2012). Türk Modernleşmesinin Cinsiyeti Erkekler Devlet Kadınlar Aile Kurar. İstanbul: İletişim Yayınları.
24. Şeni, N. (2015). 19. Yüzyıl Sonu İstanbul Basınında Moda ve Kadın Kıyafetleri. Tekeli, Ş ed. 1980’ler Türkiyesi’nde Kadın Bakış Açısından Kadınlar. İstanbul: İletişim Yayınları: 49-72.
25. Tekeli, Ş. (2015). 1980’ler Türkiyesi’nde Kadın Olmak. Tekeli, Ş ed. 1980’ler Türkiyesi’nde Kadın Bakış Açısından Kadınlar. İstanbul: İletişim Yayınları: 15-46.
26. Toprak, Zafer (2015). Türkiye’de Kadın Özgürlüğü ve Feminizm (1908-1935). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
27. Zıllıoğlu, M. (1996). İletişim Nedir? İstanbul: Cem Yayınları.