İstanbul Sözleşmesi'nden Çekilme Kararı Bağlamında Türkiye'de Siyasi İktidarın Toplumsal Cinsiyetin İnşası ve Dönüşümündeki Rolü

Öz

Türkiye’nin 2021 yılında İstanbul Sözleşmesi’nden tek taraflı olarak çekilmesi günümüzün toplumsal cinsiyet politikalarının dönüşümünde ve siyasi iktidar, ataerkillik ile otoriter yönetim arasındaki ilişkilerde önemli bir dönüm noktasıdır. Bu bağlamda makale, siyasi iktidarın söz konusu çekilmeyi toplumsal cinsiyet normlarını yeniden yapılandırmak ve neo-geleneksel kamusal ataerkilliğe dayalı yeni bir otoriter toplumsal cinsiyet rejimini pekiştirmek için stratejik bir araç olarak nasıl kullandığını incelemektedir. Cumhurbaşkanlığı tarafından hegemonik bir söylemin üretilmesi, 7331 sayılı kanun aracılığıyla yasal kısıtlamalar getirilerek hukuki dönüşümlerin sağlanması, Türkiye Cumhuriyeti Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından sağlanan idari ve ahlaki düzenlemeler ile KADEM gibi iktidara yakın sivil toplum kuruluşları tarafından sağlanan ideolojik meşrulaştırma olarak dört ana kurumsal temele odaklanan bu çalışma Walby’nin “cinsiyet rejimi” teorisi ve Foucault’nun biyopolitika yaklaşımından yola çıkarak 2020-2025 dönemini kapsayan çok boyutlu bir kurumsal kaynak külliyatına uygulanan eleştirel söylem analizine dayalı nitel bir metodoloji benimsemektedir. Bulgular, İstanbul Sözleşmesi’nden çekilmenin kadınlar üzerindeki biyopolitik kontrolün koordineli bir şekilde yeniden yapılandırılmasına zemin hazırladığını ve kadınların kamu tarafından korunmasını ailevi ve ataerkil normlara uymalarına bağlı hale getirdiğini göstermektedir. Çalışma, cinsiyetin araçsallaştırılmasının artık Türkiye’de muhafazakâr otoriterliğin pekiştirilmesinde merkezi bir mekanizma oluşturduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Toplumsal Cinsiyet
• Biyopolitika
• İstanbul Sözleşmesi
• Cinsiyet rejimi
• Adalet ve Kalkınma Partisi (Ak Parti)

Etik Beyan

Makale akademik etik kurallara uygun biçimde hazırlanmıştır. Makalede etik kurul onayı gerektiren bilgi ve belge kullanılmamıştır.

The Role of Political Power in the Construction and Transformation of Gender in Turkey in the Context of the Decision to Withdraw from the Istanbul Convention

Öz

Türkiye’s unilateral withdrawal from the Istanbul Convention in 2021 was a significant turning point in the evolution of contemporary gender policies, as well as in the relationship between political power, patriarchy and authoritarian governance. Against this backdrop, the article explores how political power exploited the withdrawal as a strategic tool to restructure gender norms and establish a new authoritarian gender regime rooted in neo-traditional public patriarchy. This study adopts a qualitative methodology based on critical discourse analysis, focusing on four main institutional pillars: administrative and moral regulations provided by the Ministry of Family and Social Services and the Presidency of Religious Affairs; and ideological legitimisation provided by civil society organisations close to the government, such as KADEM. The study covers a multidimensional body of institutional sources from the 2020-2025 period. The findings suggest that withdrawing from the Istanbul Convention paved the way for the coordinated restructuring of biopolitical control over women, making women’s protection by the state contingent upon their compliance with familial and patriarchal norms. The study reveals that the instrumentalisation of gender has become a key mechanism in consolidating conservative authoritarianism in Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• Gender
• Gender regime
• Biopolitics
• Istanbul Convention
• Justice and Development Party (Ak Party)

Kaynakça

1. Acar, F., Altunok, G. (2013). The ‘politics of intimate’ at the intersection of neo-liberalism and neo-conservatism in contemporary Turkey, Women's Studies International Forum, 41: 14-23. https://doi.org/10.1016/j.wsif.2013.06.002, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
2. Agamben, G. (1998). Homo Sacer: Sovereign Power and Bare Life. (Trans. D. Heller-Roazen). Stanford: Stanford University Press.
3. Aksoy, H. A. (2021). What lies behind Turkey’s withdrawal from the Istanbul Convention, Stiftung Wissenschaft und Politik (SWP). https://www.swp-berlin.org/publikation/what-lies-behind-turkeys-withdrawal-from-the-istanbul-convention, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
4. Amnesty International. (2021). Turkey’s withdrawal from the Istanbul Convention rallies the fight for women’s rights across the world. https://www.amnesty.org/en/latest/news/2021/07/turkeys-withdrawal-from-the-istanbul-convention-rallies-the-fight-for-womens-rights-across-the-world-2/, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
5. Anadolu Ajansı. (2021). Bakan Yanık: İstanbul Sözleşmesi'nden çekilmek mücadeleden vazgeçmek değildir. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/bakan-yanik-istanbul-sozlesmesinden-cekilmek-mucadeleden-vazgecmek-degildir/2182255, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
6. Arat, Y. (2022). Democratic backsliding and the instrumentalization of women’s rights in Turkey, Politics& Gender, 18(4): 911-941. https://doi.org/10.1017/S1743923X21000192, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
7. Aslantürk, H. (2016). Türkiye’de Biyo-İktidar Açısından Sağlık Hizmetleri ve Kadın, Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 20(3): 573-595.
8. Atay, H. (2024). Anti-gender organising in Turkey: From backlash to movement, The Loop (ECPR). https://theloop.ecpr.eu/anti-gender-organising-in-turkey-from-backlash-to-movement/, Erişim Tarihi: 10.01.2025.

9. Bayar, T. (2024). Turkey’s withdrawal from Istanbul Convention: International human rights regime vis-à-vis authoritarian survival, Turkish Studies, 25(1): 22-42. https://doi.org/10.1080/14683849.2023.2262721, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
10. Beauvoir, S. (1993). Kadın “İkinci Cins”: Genç Kızlık Çağı (Cilt 1). (çev. B. Onaran). İstanbul: Payel Yayınları.
11. Berktay, F. (2004). Kadınların İnsan Haklarının Gelişimi ve Türkiye. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
12. Bianet (2020, 20 Ağustos). İstanbul Sözleşmesi Yaşatır İstanbul Sözleşmesi'nin tüm maddeleri..., https://bianet.org/haber/istanbul-sozlesmesi-nin-tum-maddeleri-229375, Erişim Tarihi: 11.05.2024.
13. Bodur Ün, M. (2019). Contesting global gender equality norms: the case of Turkey, Review of International Studies, 45(5): 828–847.
14. Bodur Ün, M.& Arıkan, H. (2021). Europeanization and de-Europeanization of Turkey’s gender equality policy: The case of the Istanbul Convention, Journal of Common Market Studies, 60(4): 945-962. https://doi.org/10.1111/jcms.13292, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
15. Butler, J. (2014). Cinsiyet Belası: Feminizm ve Kimliğin Altüst Edilmesi. (çev. B. Ertür). İstanbul: Metis Yayınları.
16. Büyükgöze, S. (2023). Strategies of discrediting: attacks on feminist activists in Turkey, Gender& Development, 31(1): 197-215. https://doi.org/10.1080/13552074.2023.2184529, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
17. CEİD Yayınları. https://ceidizler.ceid.org.tr/dosya/toplumsal-cinsiyet-esitliginin-temel-kavramlaripdf.pdf, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
18. Connell, R. W. (1987). Gender and Power: Society, the Person and Sexual Politics. Stanford: Stanford University Press.
19. Creswell, J. W. (2014). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. London: Sage.
20. Coşar, S., Yeğenoğlu, M. (2011). New Grounds for Patriarchy in Turkey? Gender Policy in the Age of AKP. South European Society and Politics, 16(4), 555–573. https://doi.org/10.1080/13608746.2011.571919
21. Council of Europe. (2011). About the Convention. Council of Europe. from https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/about-the-convention, Erişim Tarihi: 13.02.2025.
22. CT Haber. (2022, 8 Ocak). Diyanet İşleri Başkanından Güzel Ahlak Açıklaması https://www.cthaber.com/amp/haber/9080438/diyanet-isleri-baskanindan-guzel-ahlak-aciklamasi, Erişim Tarihi: 16.03.2024.
23. Delmar, R. (2018). What is Feminism?, Theorizing Feminism içinde. London: Routledge, 5-28. https://doi.org/10.4324/9780429494277-2, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
24. Demircan Çakar, N. (2015). Neden Toplumsal Cinsiyet Adaleti?. https://kadem.org.tr/neden-toplumsal-cinsiyet-adaleti/, Erişim Tarihi: 10.02.2020.
25. Diken. (2020, 19 Şubat). Erdoğan: İstanbul Sözleşmesi’ni yeniden gözden geçireceğiz. https://www.diken.com.tr/erdogan-istanbul-sozlesmesini-yeniden-gozden-gecirecegiz/, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
26. Diken. (2024, 23 Aralık). Diyanet İşleri Başkanı Ali Erbaş: Aile sağlam olursa devlet güçlü olur https://www.diken.com.tr/diyanet-isleri-baskani-ali-erbas-aile-saglam-olursa-devlet-guclu-olur/, Erişim Tarihi: 15.06.2025.
27. Diner, Çağla. 2018. “Gender Politics and GONGOs in Turkey.” Turkish Policy Quarterly 16 (4): 101–118.
28. Diyanet Haber. (2023a, 11 Mayıs). Kadın ve Erkek: Hürmete Layık Saygın Varlık Cuma hutbesi. https://www.diyanethaber.com.tr/12-mayis-2023-cuma-hutbesi, Erişim Tarihi: 15.06.2025.
29. Diyanet Haber. (2023b, 12 Mayıs). Erbaş: Aile yapımız sarsıldığında millet varlığımızı devam ettirmemiz mümkün değildir. https://www.diyanethaber.com.tr/erbas-aile-yapimiz-sarsildiginda-millet-varligimizi-devam-ettirmemiz-mumkun-degildir, Erişim Tarihi: 10.02.2025.
30. Durmuş, M. T. (2021). Cumhurbaşkanının Uluslararası Sözleşmeler Üzerindeki Tasarruf Yetkisi ve Türkiye’nin İstanbul Sözleşmesi'nden Ayrılmasının Hukuki Analizi, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 29(3): 1969-2007.
31. Ecevit, Y. (2021). Türkiye’de Katılımcı Demokrasinin Güçlendirilmesi: Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinin İzlenmesi Projesi Faz II- Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinin Temel Kavramları. Ankara: CEİD Yayınları. https://ceidizler.ceid.org.tr/dosya/toplumsal-cinsiyet-esitliginin-temel-kavramlaripdf.pdf, Erişim Tarihi: 15.03.2023.
32. Ecevit, Y., Karkıner, N. (2012). Toplumsal Cinsiyet Sosyolojisi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
33. Ekmek ve Gül. (2020). Erdoğan’dan İstanbul Sözleşmesi yorumu: Aileerkiliz, toplum dokumuza uygun metinleri kendimiz yazarız. https://ekmekvegul.net/gundem/erdogandan-istanbul-sozlesmesi-yorumu-aileerkiliz-toplum-dokumuza-uygun-metinleri-kendimiz-yazariz, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
34. Eskitaşçıoğlu, İ. (2021, 27 Mart). Turkey’s withdrawal from the Istanbul Convention: A sudden presidential decision in the dead of the night and an alarming setback. Völkerrechtsblog. https://doi.org/10.17176/20210327-184622-0, Erişim Tarihi: 2.04.2024.
35. EŞİK. (2020). İstanbul Sözleşmesi. https://esikplatform.net/istanbul-sozlesmesi/, Erişim Tarihi: 15.01.2024.
36. EŞİK. (2024, 22 Ağustos). Eşitsizlik cezasızlık verisizlik ve şiddetin son halkası kadın katliamı. EŞİK-Eşitlik İçin Kadın Platformu. https://esik.org.tr/kategori/kadin-cinayetleri-raporlar-arastirmalar/74265/esitsizlik-cezasizlik-verisizlik-ve-siddetin-son-halkasi-kadin-katliami, Erişim Tarihi: 22.09.2024.
37. Evrensel. (2020). Erdoğan'dan İstanbul Sözleşmesi talimatı: Halk istiyorsa kaldırın. https://www.evrensel.net/haber/408522/erdogandan-istanbul-sozlesmesi-talimati-halk-istiyorsa-kaldirin, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
38. Fairclough, N. (2013). Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language. London: Routledge.
39. Foucault, M. (2007). Cinselliğin Tarihi. (çev. H. U. Tanrıöver). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
40. Foucault, M. (2015). Biyopolitikanın Doğuşu. (çev. A. Tayla). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
41. Gazete Duvar. (2020, 27 Eylül). Erdoğan: İstanbul Sözleşmesi'ni gözden geçirmemiz gerek. https://www.gazeteduvar.com.tr/politika/2020/02/19/erdogan-istanbul-sozlesmesini-gozden-gecirmemiz-gerek, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
42. Güneş-Ayata, A., Doğangün, G. (2017). Gender politics of the AKP: Restoration of a religio-conservative gender climate, Journal of Balkan and Near Eastern Studies, 19(6): 610-627.
43. Hartmann, H. (2006). Marksizm ve Feminizmin Mutsuz Evliliği, Agora Kitaplığı. https://doi.org/10.1177/1077801208331246, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
44. Heywood, A. (2022). Siyaset. Ankara: Felix Kitap.
45. Hunnicutt, G. (2009). Varieties of patriarchy and violence against women: Resurrecting “patriarchy” as a theoretical tool, Violence Against Women, 15(5): 553-573.
46. ICJ (International Commission of Jurists). (2021). Turkey’s withdrawal from Istanbul Convention a setback for women and girls’ human rights. https://www.icj.org/turkeys-withdrawal-from-istanbul-convention-a-setback-for-women-and-girls-human-rights/, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
47. İlke Haber Ajansı. (2020). Cumhurbaşkanı'na sunulan "İstanbul Sözleşmesi Değerlendirme Raporu"ndan önemli detaylar. https://ilkha.com/6284-sayili-kanun-ve-genc-evlilik-magdurlari/cumhurbaskani-na-sunulan-istanbul-sozlesmesi-degerlendirme-raporundan-onemli-detaylar-131767, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
48. Jackson, S. (1998). Theorising gender and sexuality, Contemporary Feminist Theories içinde. (Eds. S. Jackson & J. Jones). Edinburgh: Edinburgh University Press, 131-146.
49. KADEM. (2013). KADEM Dernek Tüzüğü. https://kadem.org.tr/dernek-tuzugu/, Erişim Tarihi: 20.11.2024.
50. KADEM. (2015). Sare Aydın Turkish Foreign Quarterly dergisine “Toplumsal Cinsiyet Adaleti”ni yazdı. https://kadem.org.tr/sare-aydin-turkish-foreign-quarteriy-dergisine-kadin-hareketinde-yeni-bir-ivme-toplumsal-cinsiyet-adaleti-ni-yazdi/, Erişim Tarihi: 10.02.2025.
51. KADEM. (2019, 11 Temmuz). KADEM, Hakkındaki İddialara Basın Açıklamasıyla Cevap Verdi. https://kadem.org.tr/kadem-hakkindaki-iddialara-basin-aciklamasiyla-cevap-verdi/, Erişim Tarihi: 13.04.2025.
52. KADEM. (2020, 31 Temmuz). İstanbul Sözleşmesi Hakkında. https://kadem.org.tr/istanbul-sozlesmesi-hakkinda/, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
53. KADEM. (2021, 21 Mart). Basın Açılaması İstanbul Sözleşmesi’nin Feshi. https://kadem.org.tr/istanbul-sozlesmesinin-feshi/, Erişim Tarihi: 24.03.2025.
54. Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu. (2024). 2023 Yıllık Veri Raporu ve 2024 Yıllık Veri Raporu. https://kadincinayetlerinidurduracagiz.net/veriler, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
55. Kandiyoti, D. (1997). Cariyeler, Bacılar, Yurttaşlar: Kimlikler ve Toplumsal Dönüşümler. İstanbul: Metis Yayınları.
56. Kandiyoti, D. (2016). Locating the politics of gender: Patriarchy, neo-liberal governance and violence in Turkey. Research and Policy on Turkey, 1(2), 103–118. https://doi.org/10.1080/23760818.2016.1201242.
57. KEİG (Kadın Emeği ve İstihdamı Girişimi). (2023). Türkiye'de Kadın Emeği ve Nafaka Hakkı Raporu. https://www.keig.org/raporlar, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
58. Kocabıçak, E. (2023). İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme kararı bağlamında Türkiye’de patriyarkal devlet, Mülkiye Dergisi, 47(1): 42-70.
59. Kocamaner, H. (2018). The politics of family values in Erdoğan’s New Turkey, Middle East Report, 288: 36-39.
60. Konda. (2020). İstanbul Sözleşmesi Raporu. https://konda.com.tr/tr/rapor/istanbul-sozlesmesi/, Erişim Tarihi: 10.01.2025. Kourou, N. S. (2020). Sağ Popülizm ve Toplumsal Cinsiyet Karşıtı Hareketlerin Birlikteliğinde AKP Hükümetlerinin Aile Siyaseti ve Popülist Siyasal Mobilizasyonu, Feminist Tahayyül, 2(2): 207-241.
61. Kuhar, R.& Paternotte, D. (Eds.). (2017). Anti-gender Campaigns in Europe: Mobilizing Against Equality. London: Bloomsbury Publishing.
62. Kütük-Kuriş, M. (2022). The rise and fall of support for the Istanbul Convention: Understanding the case of KADEM, Women's Studies International Forum, 93: 102601.
63. Millet, K. (1985). Sexual Politics. London: Virago Press.
64. Mudde, C.& Kaltwasser, C. R. (2017). Populism: A Very Short Introduction. Oxford: Oxford University Press.
65. Nas, A. (2016). “Familialization of women: Gender ideology in Turkey’s public service advertisements” Fe Dergi 8, no. 1, 168-182. URL: http://cins.ankara.edu.tr/15_12.pdf
66. Oakley, A. (1985). Sex, Gender, and Society. London: Temple Smith.
67. OHCHR. (2021). Turkey: Withdrawal from Istanbul Convention is a pushback against women’s rights, say human rights experts. https://www.ohchr.org/en/press-releases/2021/03/turkey-withdrawal-istanbul-convention-pushback-against-womens-rights-say-un, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
68. Oksijen (2024, 25 Kasım). Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan İstanbul Sözleşmesi açıklaması: Marjinal kesimlerin ideolojik kavga aparatı. https://gazeteoksijen.com/turkiye/cumhurbaskani-erdogandan-istanbul-sozlesmesi-aciklamasi-marjinal-kesimlerin-ideolojik-kavga-aparati-228960, Erişim Tarihi: 26.11.2025.
69. Önal, F. G.& Marangoz, B. (2024). The Impact of Turkey’s Withdrawal From the Istanbul Convention on Suspicious Female Deaths and Femicides, OMEGA-Journal of Death and Dying, 0(0). https://doi.org/10.1177/00302228241271702, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
70. Özkazanç, A. (2020). Yeni Sağ, Otoriterlik ve Toplumsal Cinsiyet. İstanbul: Dipnot Yayınları.
71. Patton, M. Q. (2002). Qualitative Research& Evaluation Methods. London: Sage.
72. Resmî Gazete. (2021a). Milletlerarası Andlaşmanın Sona Ermesi Hakkında Cumhurbaşkanı Kararı (Karar Sayısı: 3718). Sayı: 31429. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/03/20210320-49.pdf, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
73. Resmî Gazete. (2021b). Ceza Muhakemesi Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (Kanun No. 7331). Sayı: 31541. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/07/20210714-9.htm, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
74. Resmî Gazete. (2022). Türk Ceza Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (Kanun No. 7406). Sayı: 31848. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/05/20220527-1.htm, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
75. Sabah. (2022). Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan 8 Mart mesajı: Bizim davamız adalet davasıdır. https://www.sabah.com.tr/gundem/2022/03/08/baskan-erdogandan-8-mart-dunya-kadinlar-gunu-mesaji, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
76. Sancar, S. (2022). Türkiye’de Toplumsal Cinsiyet Rejimi ve Devlet: Aile Vatandaşlığına Geçiş. İstanbul: İletişim Yayınları.
77. Scott, J. W. (2010). Toplumsal cinsiyet: Faydalı bir tarihsel analiz kategorisi, (çev. D. Demirler& F. Dinçer), Kültür ve Siyasette Feminist Yaklaşımlar, 12: 112-138.
78. Şeker, B., Sönmezocak, E. B. (2021). Withdrawal from the Istanbul Convention: War on gender equality in Turkey. Freedom House. https://freedomhouse.org/sites/default/files/2021-06/06292021_Freedom_House_Turkey_Policy_Brief-2-Withdrawal-from-the-Istanbul-Convention.pdf, Erişim Tarihi: 11.09.2024.
79. T 24. (2024, 19 Temmuz). Diyanet İşleri Başkanı Erbaş'tan hutbe: Kızlarımızı, oğlanlarımızı bir an önce evlenmeye teşvik edelim. https://t24.com.tr/politika/diyanet-isleri-baskani-erbas-tan-hutbe-kizlarimizi-oglanlarimizi-bir-an-once-evlenmeye-tesvik-edelim,1175217?_t=1778825876506, Erişim Tarihi: 6.02.2025.
80. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2021). Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele IV. Ulusal Eylem Planı (2021-2025). Ankara: Bakanlık Yayınları. https://www.aile.gov.tr/media/82082/kadina-yonelik-siddetle-mucadele-iv-ulusal-eylem-plani-2021-2025.pdf, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
81. TC. Diyanet İşleri Başkanlığı. (2019, 5 Temmuz). Cuma Hutbesi: “Neslin Korunması: Erdemli Bir Nesil, Huzurlu Bir Gelecek”. https://www.diyanet.gov.tr/tr-TR/Kurumsal/Detay/25750/cuma-hutbesi-neslin-korunmasi-erdemli-bir-nesil-huzurlu-bir-gelecek, Erişim Tarihi: 15.01.2025.
82. T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı. (2021). Diyanet İşleri Başkanı Erbaş’tan "İstanbul Sözleşmesi" açıklaması. https://www.diyanet.gov.tr/tr-TR/Kurumsal/Detay/30932/diyanet-isleri-baskani-erbastan-istanbul-sozlesmesi-aciklamasi, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
83. T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı. (2024a, 23 Ocak). “İslam’ın ahlak ilkelerini ve evrensel değerlerini insanlığa yeniden teklif etmeliyiz”, https://diyanet.gov.tr/tr-TR/Kurumsal/Detay/36184/islamin-ahlak-ilkelerini-ve-evrensel-degerlerini-insanliga-yeniden-teklif-etmeliyiz, Erişim Tarihi: 1.05.2025.
84. T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı. (2024b, 17 Mayıs). Cuma Hutbesi: "Ailemiz: Huzur ve Güven Kaynağımız"
85. TC. Diyanet İşleri Başkanlığı. (2024c, 5 Eylül). “İnsanlık için atılması gereken en önemli adım, küresel boyutta bir ahlak inşasıdır”, Erişim Tarihi: 6.05.2025.
86. T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı. (2021). 2020 Yılı Faaliyet Raporu. Ankara: Diyanet Yayınları. https://strateji.diyanet.gov.tr/Yayinlar/FaaliyetRaporlari/2020%20Y%C4%B1l%C4%B1%20Faaliyet%20Raporu.pdf, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
87. T.C. İletişim Başkanlığı. (2020). Cumhurbaşkanı Erdoğan: “Türkiye demokrasi ve kalkınma yolundaki çabasını yeni başarılarla taçlandırdıkça dünyada bir istikrar ve güç merkezi olacaktır”. https://www.iletisim.gov.tr/turkce/haberler/detay/cumhurbaskani-erdogan-turkiye-demokrasi-ve-kalkınma-yolundaki-cabasini-yeni-basarilarla-taclandirdikca-dunyada-bir-istikrar-ve-guc-merkezi-olacaktir, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
88. T.C. İletişim Başkanlığı. (2021). Türkiye'nin İstanbul Sözleşmesi'nden Çekilmesine İlişkin Açıklama. https://www.iletisim.gov.tr/turkce/haberler/detay/turkiyenin-istanbul-sozlesmesinden-cekilmesine-iliskin-aciklama, Erişim Tarihi: 10.01.2025.
89. T.C. İletişim Başkanlığı. (2023, 6 Mayıs). Cumhurbaşkanı Erdoğan, TVNET canlı yayınında gündeme ilişkin soruları yanıtladı. https://www.iletisim.gov.tr/turkce/haberler/detay/cumhurbaskani-erdogan-tvnet-canli-yayininda-gundeme-iliskin-sorulari-yanitladi, Erişim Tarihi: 5.03.2025.
90. Türkiye Diyanet Vakfı. (2023, 1 Haziran). “Sahih bir inanca ve güzel ahlaka sahip nesillerin yetişmesi için gayret gösteriyoruz”, https://tdv.org/tr-TR/sahih-bir-inanca-ve-guzel-ahlaka-sahip-nesillerin-yetismesi-icin-gayret-gosteriyoruz/, Erişim Tarihi: 15.05.2025.
91. TRT Haber. (2019, 22 Aralık). Diyanet İşleri Başkanı Erbaş: Yaşanan en büyük problem, ahlak krizi ve değer aşınmasıdır, https://www.trthaber.com/haber/turkiye/diyanet-isleri-baskani-erbas-yasanan-en-buyuk-problem-ahlak-krizi-ve-deger-asinmasidir-448364.html, Erişim Tarihi: 15.05.2025.
92. Unal, D. (2025). Securitization of gender as a modus operandi of populism: anti-gender discourses on the Istanbul Convention in the context of AKP’s illiberal transformation. Southeast European and Black Sea Studies, 25(4), 611–631. https://doi.org/10.1080/14683857.2023.2262227.
93. Van Dijk, T. A. (1993). Principles of critical discourse analysis, Discourse& Society, 4(2): 249-283.
94. Yeni Şafak (2021, 20 Mart). Türkiye'nin 'İstanbul Sözleşmesi'den çekilmesinin nedenleri yedi maddede sıralanıyor, https://www.yenisafak.com/gundem/turkiye-istanbul-sozlesmesinden-neden-cekildi-3614592, Erişim Tarihi: 15.04.2024.
95. Walby, S. (1990). Theorizing Patriarchy. Oxford: Blackwell.
96. Waylen, G. (2014). Informal institutions, institutional change, and gender equality, Political Research Quarterly, 67(1): 212-223.
97. Yuval-Davis, N. (1997). Gender& Nation. London: Sage.