Erken Çocukluk Eğitiminde Toplumsal Cinsiyet: Çocuk Failliği ve Riskli Öğretmenlik
Öz
Erken çocukluk eğitim kurumları, toplumsal cinsiyet normlarının üretildiği, yeniden müzakere edildiği ve kimi zaman dönüştürülebildiği önemli toplumsal alanlardır. Feminist postyapısalcı, postyapısalcı ve queer kuramsal yaklaşımlara dayanan bu kuramsal eleştirel derleme, İngilizce literatür çerçevesinde erken çocukluk eğitim ortamlarında toplumsal cinsiyet ilişkilerinin nasıl kurulduğunu analiz etmektedir. Çalışma, çocukları toplumsal cinsiyet normlarının pasif alıcıları olarak değil, oyun, mekân kullanımı, söylem ve akran etkileşimleri yoluyla bu normları aktif biçimde üreten ve dönüştürebilen özneler olarak ele almaktadır. Kadın/erkek ikiliğinin çocuklar tarafından nasıl pekiştirildiği, “cinsiyet rolünü doğru oynama”, “sınır çalışması” ve “kategori sürdürme” kavramları etrafında tartışılmaktadır. Bununla birlikte, çocukların normatif çerçevelerin ötesine geçerek alternatif konumlanmalar geliştirebildikleri de gösterilmektedir. Makale ayrıca öğretmenlerin biyolojik determinizme dayalı söylemlerini eleştirel bir biçimde analiz etmekte ve “riskli öğretmenlik” kavramı aracılığıyla erken çocukluk eğitiminde cinsiyetçi ve heteronormatif normların sorgulanma olanaklarını tartışmaktadır. Çalışma, toplumsal cinsiyetin erken çocukluk eğitiminde sabit değil; söylemsel, ilişkisel ve bağlamsal olarak kurulan dinamik bir süreç olduğunu ileri sürmektedir. Bu yönüyle çalışma, Türkiye'de erken çocukluk eğitiminde toplumsal cinsiyeti feminist postyapısalcı ve queer perspektiflerden ele alan mevcut çalışmaları değerlendirerek, bu kavramların Türkiye bağlamında nasıl derinleştirilebileceğine dair bir araştırma gündemi önermektedir.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Kaynakça
- Aina, O. E., & Cameron, P. A. (2011). Why does gender matter? Counteracting stereotypes with young children. Dimensions of Early Childhood, 39(3), 11–19.
- Änggård, E. (2011). Children’s gendered and non-gendered play in natural spaces. Children, Youth and Environments, 21(2), 5–33.
- Askew, S., & Ross, C. (1988). Boys don’t cry: Boys and sexism in education. Open University Press.
- Aslan H. S., & Akman, B. (2025). A look at the early childhood teacher education undergraduate curriculum: is it gender sensitive? Teachers and Teaching, 31(8), 1396-1410. https://doi.org/10.1080/13540602.2024.2411971
- Blaise, M. (2005). Playing it straight!: Uncovering gender discourses in the early childhood classroom. Routledge.
- Blaise, M. (2009). “What a girl wants, what a girl needs”: Responding to sex, gender, and sexuality in the early childhood classroom. Journal of Research in Childhood Education, 23(4), 450–460. https://doi.org/10.1080/02568540909594673
- Blaise, M. (2010). Kiss and tell: Gendered narratives and childhood sexuality. Australasian Journal of Early Childhood, 35 (1), 1–9. https://doi.org/10.1177/183693911003500102
- Blaise, M., & Andrew, Y. (2005). How ‘bad’ can it be? Troubling gender, sexuality, and early childhood teaching. In N. Yelland (Ed.), Critical issues in early childhood education (ss. 49–57). Open University Press.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sosyoloji (Diğer)
Bölüm
Derleme
Yazarlar
Nehir Gündoğdu
*
0000-0002-4320-4404
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
28 Haziran 2026
Gönderilme Tarihi
26 Ocak 2026
Kabul Tarihi
17 Haziran 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 27 Sayı: 1