Women’s Experiences and Challenges Following the 6 February Earthquakes: The Qualitative Case Study of Diyarbakır’s Bağlar District

Öz

This study aims to make visible the problems women experienced during and after the February 6th earthquakes, within the framework of gender equality, and to propose context-specific solutions. The research was designed using a qualitative approach to enable an indepth examination of women’s earthquake experiences, employing a semi-structured interview form with 21 participants. The interview data was analyzed using MAXQDA. The feminist theoretical framework and conceptual foundations were used to shape the study’s findings. From a gender equality perspective, it was determined that women faced multifaceted challenges during and after the earthquake, including increased caregiving responsibilities, economic difficulties, limited access to basic needs, risk of violence, and psychological impacts due to the influence of social roles and structural inequalities. Accordingly, this study is expected to contribute to the literature by examining the problems women face during earthquakes and by developing solutions tailored to their specific needs.

Anahtar Kelimeler

• Disaster
• Earthquake
• Women
• Gender
• February 6th earthquakes

Destekleyen Kurum

The authors declare that this study received no financial support.

Etik Beyan

This study was approved by the Dicle University Social and Human Sciences Ethics Committee (Date: 01.05.2024, Approval no: 697997).

Teşekkür

The authors declare no acknowledgment.

Kadınların 6 Şubat Depremlerinden Etkilenme Durumları ve Yaşadıkları Sorunlar Üzerine Nitel Bir Araştırma: Diyarbakır Bağlar İlçesi Örneği

Öz

Bu araştırmada 6 Şubat depremlerinde kadınların deprem anı ve sonrasında yaşadıkları sorunları toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifi bağlamında ele alarak görünür kılmak ve bu duruma özgü çözüm önerileri sunmak amaçlanmıştır. Araştırma, kadınların deprem deneyimlerinin derinlemesine incelenebilmesi için nitel araştırma yöntemiyle tasarlanmış olup; görüşmelerde yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak 21 katılımcıyla görüşme gerçekleştirilmiştir. Görüşmede elde edilen veriler MAXQDA programıyla analiz edilmiştir. Araştırmada elde edilen bulguların şekillendirilmesinde feminist kuramın kavramsal altyapısı ve kuramsal çerçevesinden yararlanılmıştır. Toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifinden bakıldığında, kadınların deprem sürecinde ve sonrasında toplumsal rollerin ve yapısal eşitsizliklerin etkisiyle artan bakım sorumlulukları, ekonomik güçlükler, temel ihtiyaçlara erişim sorunları, şiddet riski ve psikolojik etkilenme gibi çok yönlü zorluklar yaşadıkları belirlenmiştir. Bu çalışmanın depremde kadınların yaşadıkları sorunların incelenmesi ve belirlenen sorunlara özgü çözüm önerilerinin geliştirilmesi açısından literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Afet
• Deprem
• Kadın
• Toplumsal Cinsiyet
• 6 Şubat depremleri.

Destekleyen Kurum

Yazarlar bu çalışma için finansal destek almadıklarını beyan etmiştir.

Etik Beyan

Bu araştırma, Dicle Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu Başkanlığı (Tarih: 01.05.2024, Onay no: 697997) tarafından onaylanmıştır.

Teşekkür

Yazarlar teşekkür beyan etmemiştir.

Kaynakça

1. Akbal, A., & Taşbaş, S. (2024). Depremde kadın olmak: Osmaniye Düziçi çadır kent örneği. Kent Akademisi, 17(2), 651–666. https://doi.org/10.35674/kent.1425504
2. Akşit Dudaklı, G., & Yüksek, K. (2024). Deprem ve toplumsal cinsiyete dayalı zarar görebilirlik: Kadınların katmerli deprem deneyimleri, Hatay, 2023 başlıklı Maltepe Üniversitesi bilimsel araştırma projesi bulguları. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Studies, 10(42), 112–133. https://doi:10.5281/zenodo.12598897
3. Aktaş, G. (2013). Feminist söylemler bağlamında kadın kimliği: Erkek egemen bir toplumda kadın olmak. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 30(1).
4. Altıparmak, İ. B., & Birel, E. (2024). 6 Şubat 2023 depremi sonrasında sosyal yaşamın toplumsal cinsiyet bağlamında değerlendirilmesi: Nurdağı örneği. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 41(1), 113–134. https://doi.org/10.32600/huefd.1304991
5. Anka Üreten Kadın Derneği (2023). Depremden etkilenerek Mersin’e gelen kadın ve kız çocuklarının cinsel sağlık ve üreme sağlığı hakkına erişimi [Rapor]. CİSÜ Platformu. Retrieved from https://cisuplatform.org.tr/depremdenetkilenerek-mersine-gelen-kadin-ve-kiz-cocuklarinin-cinsel-saglik-veureme-sagligi-hakkina-erisimi on 11.04.2024
6. Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. BEÜ SBE Dergisi, 7(1), 231–274.
7. Bayraktar, G. (2023). İkinci dalga feminist hareketin feminizmin gelişimindeki dönüştürücü rolü. Advances in Women’s Studies, 5(2), 49–56. https://doi.org/10.5152/atakad.2023.23042
8. Beşpınar, F. U., & Beşpınar, L. Z. (2023). 6 Şubat depremlerinin ardından toplumsal cinsiyet ve kadın hakları perspektifinden bir değerlendirme. Ankara Barosu Dergisi, 81(Özel Sayı), 467–502. https://doi.org/10.30915/ abd.1381337

9. Butler, J. (2023). Cinsiyet belası feminizm ve kimliğin altüst edilmesi (Çev. B. Ertür), Metis Yayınları.
10. Buz, S. (2009). Feminist sosyal hizmet uygulaması. Toplum ve Sosyal Hizmet, 20(1), 53-66.
11. CARE International. (2023). Rapid gender analysis policy brief: Türkiye & Northwest Syria earthquake response. Retrieved from https://www.careinternational.org/resources/rapid-gender-analysis-policy-brief-turkiyenorthwest-syria-earthquake-response on 30.03.2024
12. Cengiz, S., & Peker, A. (2023). Deprem sonrası yetişkin bireylerin depresyon düzeylerinin incelenmesi. TRT Akademi, 8(18), 652–668. https://doi.org/10.37679/trta.1277689
13. Çelebi Boz, F., & Şengün, H. (2017). Afet ve kalkınma ilişkisinde kadın. The Journal of Academic Social Science Studies, 59, 359–374. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS7224
14. Çetin Aydın, G., & Aytaç, S. (2023). Depremin dezavantajlı gruplardan biri olan depremzede kadınlar üzerindeki psiko-sosyal etkisi: Nitel bir araştırma. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 10(3), 2195–2218. https://doi.org/10.30798/makuiibf.1281904
15. Dal, T. (2024). Kadın bakış açısından deprem sonrası uyum sürecinde aile birliğini etkileyen etmenler: Elbistan örneği [Yüksek Lisans Tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi] Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Afet Eğitimi ve Yönetimi Anabilim Dalı, Çanakkale.
16. Dominelli, L. (2024). Feminist sosyal hizmet kuram ve uygulama (Çev. G. Çelik Özkan). Nika Yayınevi.
17. Dursun, G. (2020). Yaşam beklentisinde afetlerin toplumsal cinsiyet uçurumu üzerine etkisi: Doğrusal olmayan ARDL modeli. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(40), 65–87. https://doi.org/10.35343/kosbed.820335
18. Enarson, E. (2000). Gender and natural disasters (Working Paper No. 1). ILO.
19. Enarson, E., & Chakrabarti, P. D. (Eds.). (2009). Women, gender and disaster: Global issues and initiatives. SAGE. https://doi.org/10.4135/9788132108078
20. Eskiçorapçı, E. (2022). Türkiye’de kadın suçluluğunun feminist sosyal hizmet bağlamında incelenmesi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (12), 1-16. https://doi.org/10.21733/ibad.940246
21. Eşitlik İçin Kadın Platformu (EŞİK). (2023). Deprem raporu TCE bakış açısından geleceğe notlar. Retrieved from https://esik.org.tr/s/2547/i/esik_depremraporu_tce_bakisacisindan_gelecegenotlar.pdf
22. Fionnuala, N. A. (2011). Women, vulnerability, and humanitarian emergencies. Michigan Journal of Gender and Law, 18(1), 1–23.
23. Güneş, F. (2017). Feminist kuramda ataerki tartışmaları üzerine eleştirel bir inceleme. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(2), 245-256.
24. Halk Sağlığı Uzmanları Derneği- HASUDER. (2023, 6 Nisan). 6 Şubat 2023 depremleri üçüncü ay saha raporu. https://hasuder.org/dokumanlar/ekindir/fd603927-a389-a219-d620-3a0b3590822b
25. Kadın Dayanışma Vakfı. (2023). 6 Şubat depremleri sonrasında kadına yönelik şiddetle mücadele mekanizmalarında son durum. https://www.kadindayanismavakfi.org.tr/wp-content/uploads/2023/03/kadindayanisma-vakfi-6-subat-depremleri-sonrasinda-siddetle-mucadelemekanizmalarinda-son-durum.pdf
26. Kadına Özgürlük ve Eşitlik Derneği (KÖVED). (2024). Afet bölgesinde kadınlar:
27. Kadın Koalisyonu raporu. https://kadinkoalisyonu.org/wp-content/uploads/2024/02/6-Subat-Depremi-Sonrasinda-Afet-Bolgesinde-Kadinlar_Kadin-Koalisyonu-Raporu.pdf
28. Kadının İnsan Hakları Derneği (KİH). (2023). 6 Şubat depremlerine ilişkin birincil tespitler ve acil talepler. https://kadinininsanhaklari.org/6-subatdepremlerine-iliskin-birincil-tespitler-ve-acil-talepler
29. Kara, P. & Nazik, E. (2018). Göçün kadın ve çocuk sağlığına etkisi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(2), 58-69.
30. Keskin, F., & Ulusan, A. (2016). Kadının toplumsal inşasına yönelik kuramsal yaklaşımlara dair bir değerlendirme. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (26), 47-68. https://doi.org/10.31123/akil.438558
31. Kreutzer, W., Millerd, C., & Timbs, N. (2023). Disasters and the diminishing of women’s economic empowerment. Disasters, 47, 891–912. https://doi.org/10.1111/disa.12582
32. Krysik, J. L., & Finn, K.-J. (2015). Etkili uygulama için sosyal hizmet araştırması (E. Erbay, Çev.). Nika Yayınları.
33. Mavi Kalem Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği. (2016). Afet ve acil durumlarda kadın çalıştayı sonuç kitabı. https://www.mavikalem.org/wpcontent/uploads/aad.pdf
34. Mermutlu, A., & Taş Çetin, F. (2023). Radikal feminist kuram ve annelik söylemi. Hafıza, 5(2), 163–176. https://doi.org/10.56671/hafizadergisi.1364026
35. Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı. (2023). Depremden etkilenen bölgelerde kadınların şiddetten uzaklaşma deneyimleri: Destek mekanizmaları raporu. https://morcati.org.tr/wp-content/uploads/2023/07/depremden-etkilenenbolgelerde-kadinlarin-siddetten-uzaklasma-deneyimleri-destekmekanizmalari-raporu.pdf
36. Murdock, N. L. (2013). Psikolojik danışma ve psikoterapi kuramları olgu sunumu yaklaşımıyla (S. Güçray Çev.). Nobel Yayınevi.
37. Neumayer, E., & Plümper, T. (2007). The gendered nature of natural disasters: The impact of catastrophic events on the gender gap in life expectancy, 1981–2002. Annals of the Association of American Geographers, 97(3), 551-566. https://doi.org/10.1111/j.1467-8306.2007.00563.x
38. Onwuegbuzie, A. J., & Collins, K. M. (2007). A typology of mixed methods sampling designs in social science research. The Qualitative Report, 12(2), 281–316. https://doi.org/10.46743/2160-3715/2007.1638
39. Oxfam International. (2005). The tsunami’s impact on women. Retrieved from https://oxfamilibrary.openrepository.com/bitstream/handle/10546/115038/bn-tsunami-impact-on-women-250305-en.pdf Oxfam Briefing Note.
40. Şener, Z. (2024). 6 Şubat depremleri sonrası Ankara’ya göç eden kadınların toplumsal cinsiyet bağlamında deneyim ve ihtiyaçları [Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi] Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Hizmet Anabilim Dalı, Ankara.
41. Tekin Babuç, Z., & Gökçe, A. (2024). 6 Şubat deprem afetinin aile ve sosyal ilişkilere etkisi üzerine nitel bir analiz. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 8(3), 789–813. https://doi.org/10.47525/ulasbid.1532281
42. Toplum Gönüllüleri Vakfı (TOG). (2023). Afet bölgesindeki genç kadınlar raporu. Retrieved from https://www.tog.org.tr/files/arastirmalar/depremdegenc-kadinlar-raporu.pdf
43. Ulutaş, Ç. Ü. (2009). Yoksulluğun kadınlaşması ve görünmeyen emek. Çalışma ve Toplum, 2(21), 25-40.
44. UN Women. (2023). Depremin ardından kadınlar ve kız çocukları: Türkiye’deki depremlerin etkisi – Deprem sonrası adalete erişimin önündeki engeller. Retrieved from https://eca.unwomen.org/sites/default/files/202403/her_aftermath_deprem_sonrasi_adalete_erisimin_onundeki_engeller_aralik_23_tr_0.pdf
45. UNFPA. (2024). Durum raporu: Türkiye depremleri. Retrieved from https://turkiye.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/unfpa_turkiye_eq_sitrep_1_year_tr_final.pptx_4_0.pdf
46. Uzak, B., & Zubaroğlu Yanardağ, M. (2024). Algılanan sosyal destek, travmatik stres ve psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkinin incelenmesi: Depremzedeler üzerine bir araştırma. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 23(1), 86–108. https://doi.org/10.46218/tshd.1364244
47. Ünür, E. (2021). Afet yönetiminde toplumsal cinsiyet eşitsizliği: Doğal afetlerde cinsiyete dayalı zarar görebilirlik farkı. İstanbul Aydın Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 351–381.
48. Vargel Pehlivan, P. (2017). Toplumsal cinsiyet bağlamında kuramsal yaklaşımlar: Bir literatür taraması. Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(31), 497-521.
49. Yadav, P., Saville, N., Arjyal, A., Baral, S., Kostkova, P., & Fordham, M. (2021). A feminist vision for transformative change to disaster risk reduction policies and practices. International Journal of Disaster Risk Reduction, 54, 1–12. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2020.102026
50. Yakıt Ak, E., & Uyurdağ, N. (2024). Afetin toplumsal cinsiyet boyutu: Türkiye’nin Diyarbakır şehrinde depremi yaşayan kadınlarla ilgili bir örnek olay incelemesi. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 7(1), 142–160. https://doi.org/10.33708/ktc.1390146
51. Yalçın, G. (2020). Doğal afetlerin etkilerine ve afet risk yönetimine toplumsal cinsiyet perspektifinden bakış: Türk ve Japon kadınlarının duruş noktasından doğal afetler [Yüksek Lisans Tezi. Hacettepe Üniversitesi] Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı, Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları Bilim Dalı, Ankara.
52. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
53. Yoosefi Lebni, J., Mohammadi Gharehghani, M., Soofizad, G., et al. (2020). İran’da kadın başlı hanelerin karşılaştığı zorluklar ve fırsatlar: Nitel bir çalışma. BMC Womens Health, 20, 183. https://doi.org/10.1186/s12905-020-01046-x