AKIL VE İMAN: MESELEYE KELÂMÎ NAZAR
Öz
Makalede, dinin muhatabı akıllı insan olması hasebiyle aklın kelamî açıdan manası, mahiyeti, insan vücudundaki yeri, işlevi, değeri, akıl-duyu ve akıl-haber ilişkisi ile aklın gaybı bilmesi imkânı üzerinde duruldu. Üç temel kelam mezhebi olan Mu’tezile, Matüridiyye ve Eş’ariyye’nin akılla ilgili görüşleri, birleştikleri ve ayrıştıkları noktalara dikkat çekildi. Makalenin temel konusu olan iman ve akıl arasındaki irtibatın nasıl olduğu hususuna yer verildi. Akılla nassın yerlerinin uygun bir şekilde belirlenmesi ve ikisinin birlikte ele alınması hususuna getirilen değerlendirmeler irdelendi. Öte yandan nassa bağlılığı ile bilinen Ehl-i Hadîs mezheplerinden Hanbelî mezhebi içinde bile metinlerin zahirine aşırı vurgulun neticede tecsim ve teşbihe yol açtığına içerden tespitlere işaret edildi. İster Ehl-i Hadîs ister Sufiye olsun akıldan mutlak kopuk ve bağımsız olunamayacağı gerçeği kelam âlimlerinin bu alandaki haklılığının tespitidir.
Anahtar Kelimeler
Akıl; İman; Kelâm; Mu’tezile; Matüridiyye; Eş’ariyye; Ehl-i Hadis.
Kaynakça
- Alaeddin el-Üsmendî, Lübâbü’l-Kelâm, nşr. Said Özervarlı, İstanbul 1495/2005, İsam.
- Beyazîzâde Ahmed, İşârâtü’l-merâm, Kahire 1368/1949.
- Cessas, Ahkâmü’l-Kur’ân, Beyrut 1424/2003, Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, I, 33; Ebü’l-Münteha, el-Külliyât.
- Cürcânî, Şerhu’l-Mevâkıf, Kahire 1325/1907, el-Hac Muhammed Efendi.
- Cüveynî, el-Giyâsî –Giyâsü’l-ümem fi’ltiyâsi’z-zulem-, nşr. Abdulhalim Dîb, Kahire 1401, Matbaatü Nahda.
- Cüveynî, eş-Şâmil, nşr. Helmut Klopher, Kahire 1988-1989
- Ebû Bekir İbnü’l-Arabî, Kanûnü’t-te’vîl, nşr. Muhammed Süleyman, Beyrut 1990, Daru’l-Garbi’l-İslamî
- Ebü’l-Berekât en-Nesefî, Şerhu Hafizüddîn en-Nesefî li Kitabi’l-Müntehab, nşr. Salim Öğüt, İstanbul ts.
- Ebü’l-Ferec İbnü’l-Cevzî, Def’u şubehi’t-teşbîh, nşr. Ahmed Hicazî es-Sakka, Kahire.
- Ebü’l-Hasan el-Eş’arî, Makâlâtü’l-İslamiyyîn, nşr. H. Ritter, Wiezbaden 1980.