İSLÂM İLİM TARİHİ İÇİNDE KELAM DİSİPLİNİNİN OLUŞUM VE GELİŞİM MERHALELERİ
Öz
İslâm ilim geleneği, doğa bilimleri, insan bilimleri, sosyal bilimler ve din bilimleri şeklinde sınıflandırılan bütün bilim alanlarından meydana gelen bir süreç olarak tanımlanabilir. Bu süreç içinde genelde din bilimleri, özelde ise kelam ilmi İslâm bilim anlayışına karakterini kazandıran ve yön veren asıl disiplin konumundadır. Bu açıdan bakıldığında Kelam disiplininin oluşum ve gelişim merhaleleri ile İslâm ilim tarihi evreleri arasında güçlü bir bağ bulunduğu söylenebilir. Buna göre kelam ilminin geçirdiği merhaleleri gereğince kavrayabilmek için, bu sürecin İslâm ilim tarihi serüveni içinde ele alınması isabetli olacaktır. Bu kapsamda bu çalışmanın özü, bir yandan İslâm ilim tarihi hakkında tespitler ve dönemsel değerlendirmeler yapmak, bir yandan da kelam ilminin bu sürece nasıl etkide bulunduğunu ve bu süreçten ne şekilde etkilendiğini ortaya koymaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Âlûsî, Ebû’l-Meâlî Cemaleddin Mahmûd Şükrî b. Abdullah b. Mahmûd, Bulûğü’l-Ereb fî Maʽrifeti Ahvâli’l-Arab, tsh. Muhammed Behcet el-Eseri, Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, t.y.
- Ateş, Süleyman, ‚Kader‛, Kur’an Mesajı: İlmi Araştırmalar Dergisi, II, 19,20,21 (1999): 42-53.
- Bağçeci, Muhiddin, ‚Ebû Hâmid Muhammed el-Gazzâlî‛, Gazâlî’nin Kelâm İlmine Verdiği Önem ve Kelam Metodu, Kayseri: Erciyes Üniversitesi Gevher Nesibe Tıp Tarihi Enstitüsü Yayınları, 1988, 55-85.
- el-Bağdadi, Abdülkahir b. Tahir b. Muhammed, Mezhepler Arasındaki Farklar, çev. Ethem Ruhi Fığlalı, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2011.
- el-Bağdâdî, Abdülkahir b. Tahir b. Muhammed, Usûlü’d-Dîn, Beyrut: Dârü’l- Kütübi’l-İlmiyye, 1981.
- Baltacı, Cahid, XV-XVI. Asırlarda Osmanlı Medreseleri, İstanbul: İrfan Matbaası, 1976.
- Belâzurî, Fütûhu’l-Büldan, thk. Rıdvan Muhammed Rıdvan, Beyrut: Dârü'l- Kütübi'l-İlmiyye, 1978.
- Bündârî, Ebû İbrahim Kıvâmüddîn Feth b. Ali b. Muhammed, Irak ve Horasan Selçukluları Tarihi, çev. Kıvameddin Burslan. İstanbul: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1943.
- Cahız, Ebû Osman Amr b. Bahr b. Mahbub el-Kinani el-Leysi, el- Beyân ve't- Tebyin, thk. Hasan es-Sundubi, Kahire: Matbaatü’l-İstikame, 1366/1947.
- Clement, I. Huart, A History of Arabic Literature, Beyrut: Khayats Oriental Reprint, 1966.