MÜTEAHHİRUN DÖNEMİN BİR MÜTEFEKKİRİ OLARAK SADRUŞŞERÎA ES-SÂNÎ’NİN İLMÎ KİŞİLİĞİ VE KELÂMI YENİDEN DÜZENLEME ÇABASI
Öz
Sadruşşerîa, İslam düşüncesinde özgün eserler ortaya koyabilme başarısını gösteren bir isimdir. O, aklî ve felsefî ilimlerden mantık, kelâm ve astronomi ilimlerini içeren Ta’dîlu’l-Ulûm adlı ansiklopedik bir kitap yazmıştır. Kaynaklar Sadruşşerîa’nın, usûl ve fıkıhta olduğu kadar, hadis, tefsir, mantık, kelâm, felsefe, matematik, geometri, astronomi, sarf, nahiv, lügat, edebiyat ve belagat ilimlerinde uzman olduğunu belirtir. Sadruşşerîa, söz konusu eserinde kelâm ilminde pek rastlanılmayan bir girişimde bulunarak tasavvufî konulara geniş yer vermiştir. O, Tasavvufu kelâm ilminin konuları içine alma girişimiyle Hâris el-Muhâsibî’nin geleneğini gündeme getirmiştir. Sadruşşerîa’nın tasavvuf ilmine olan bu tavrından, özellikle felsefe ve mantığı Hanefî-Mâturidî kelâm ve usûl ilmine dâhil etmesinden dolayı onu bu ekolün Gazzâli’si olarak görmek de mümkündür. Makalemizde onun mantık, astronomi, tasavvuf, edebiyat alanlarındaki ilmi kişiliği ve kelâm ilmini yeniden düzenleme çabası ele alınmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ay, Mahmut, Sadruşşerîa’da Varlık Ta’dîlu’l-ulûm Temelinde Kelâm-Felsefe Karşılaşması, 1. bs., Ankara: İlahiyat, 2006.
- Aydın, Cengiz - Aydın, Gülseren, “Batlamyus”, DİA, V, 196-99.
- Aydın, Ömer, “Sadruşşerîa es-Sani’ye Göre İnsan Hürriyeti ve Fiilleri”, doktora tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1996.
- Aynî, M. Ali, “Türk Mantıkçıları”, Dar’ul-Funûn İlahiyat Fakültesi Mecmuası, 3/10, (1928): 49-64.
- Bağdâdî, İsmâîl Pâşâ, Hediyyetü’l-Ârifîn Esmâü’l-Müellifîn ve’l-Musannifîn, İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1955.
- Barthold, V. Viladimiroviç, Moğol İstilasına Kadar Türkistan, haz. Hakkı Dursun Yıldız, 1. bs., İstanbul: Kervan Yayını, 1981.
- Barthold, V. Viladimiroviç, Orta Asya Türk Tarihi Dersleri, haz. Hüseyn Dağ, 1. bs., Ankara: Çağlar Yayınları, 2004.
- Barthold, W., “Burhân Ailesi” İA, II, 839-40.
- Bedir, Mürteza, “Osmanlı Öncesi Türk Hukuk Tarihi Yazıcılığı”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi (TALİD), 3/5, (2005): 27-84.
- Brockelmann, Carl, Târîhu’l-Adabi’l-Arabiyyi, trc. Muhammed Garib v.dğr., Mısır: el-Hey’etu’l-Mısrıyye el-Âmme li’l-Kitab, 1995.