DEDE KORKUT’TAKİ BAYBURD HİSARI

Türk sözlü kültüründe önemli bir yere sahip olan Dede Korkut Destanları, Türk tarihi, coğrafyası, dili, edebiyatı, kültürü, sanatı, müziği, hukuku, inanışları, kurumları gibi birçok alanda değerli bilgiler içermektedir. Dede Korkut’ta birçok yer adı geçmektedir. Bunlardan biri Bayburd Hisarı/Baybövürt Kalası’dır. Bayburd Hisarı’nın adı Dede Korkut Kitabı’nda dört boyda geçmektedir. Dede Korkut Kitabı’ndaki Bayburd Hisarı adı aslında sadece Kam Böri’nin Oğlu Bamsı Beyrek Boyu ile ilgilidir. Bu boyun dışındaki üç boyda ise Bayburd’un adı sadece Bamsı Beyrek’in tanıtımında ve hep aynı şekilde geçmektedir. Dede Korkut’taki Bayburd, destanın alt coğrafyasında Türklerin anayurdu Orta Asya’dadır. Dede Korkut Kitabı’nda Kam Böri’nin Oğlu Bamsı Beyrek Boyu’nda Parasarun Bayburd Hisarı; Topkapı Sarayı’ndaki Oğuzname’de Ban Hisarı; Dede Korkut’un Türkmenistan varyantında Bamsım Birek Boyu’nda Porsan Han’ın Baybövürt Kalası olarak geçen yer adı Dede Korkut’un alt coğrafyasında Orta Asya’dadır. Topkapı Sarayı’ndaki Oğuzname’de geçen Ban Hisarı bu yer adının eski şeklinin bir yansıması olabilir. Tarihi süreç içerisinde birçok Türk boyu Anadolu’da Bayburt yöresine yerleşmiştir. Dede Korkut Destanları’nın üst coğrafyasında görülen Hamid, Mardin, Bayburd, Trabuzan, Gürcistan gibi yer adları Karakoyunlu ve Akkoyunluların hem kendi aralarında hem de diğer Türk boyları ve başka kavimlerle mücadelelerinin tarihi hatıralarını taşımaktadır. Bu makalede, Dede Korkut’taki Bayburd Hisarı; destanın alt coğrafyası ve üst coğrafyasındaki yeri incelenmiştir.