TURİZM COĞRAFYASI KAPSAMINDA HERKES İÇİN ERİŞİLEBİLİR TURİZM: ELİMİZİN ALTINDA BİR FIRSAT

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 2, 237 - 262, 31.12.2025

Emrah Polat , Alperen Kayserili

https://doi.org/10.51469/kafdagi.1825527

Öz

Erişilebilir turizm, dünya turizm sektöründe son yıllarda giderek daha fazla dikkat çeken ancak potansiyeli tam anlamıyla değerlendirilemeyen bir alandır. Bu çalışma, erişilebilir turizm olgusunu turizm coğrafyasının temel kavramları olan mekân, yer, hareketlilik ve erişilebilirlik bağlamında ele almayı amaçlamaktadır. Araştırmada, erişilebilir turizmin yalnızca bir sosyal sorumluluk konusu olmadığı, aynı zamanda önemli bir pazar fırsatı sunduğu vurgulanmaktadır. Çalışma, nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülmüş ve geniş bir literatür taramasına dayandırılmıştır. İlk aşamada erişilebilir turizme ilişkin kavramsal bir çerçeve oluşturulmuş, ardından turizm coğrafyası perspektifinden hareketle erişilebilirliğin önündeki mekânsal, algısal ve sosyo-mekânsal engeller analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, demografik değişimler, ekonomik potansiyel, rekabet gücü ve sürdürülebilirlik unsurları dikkate alındığında, erişilebilir turizmin hem ekonomik hem de toplumsal açıdan önemli fırsatlar barındırdığını göstermektedir. Çalışma, sonuç kısmında kamu politikaları ve özel sektör uygulamalarına yönelik somut öneriler sunmakta; disiplinler arası bir bakış açısıyla hem kuramsal literatüre katkı sağlamayı hem de Türkiye turizmine yönelik pratik bir yol haritası geliştirmeyi hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Herkes için turizm , Erişilebilir turizm , turizm coğrafyası , engelli turizmi , turizmde fırsatlar , engellilik

Accessible Tourism for All Within the Scope of Tourism Geography: An Opportunity at Our Fingertips

Öz

Accessible tourism has emerged as a field that has attracted increasing attention in the global tourism sector in recent years; however, its full potential has yet to be realized. This study aims to examine the phenomenon of accessible tourism within the framework of key concepts in tourism geography—space, place, mobility, and accessibility. The research emphasizes that accessible tourism should not be viewed solely as a matter of social responsibility but also as a significant market opportunity. The study adopts a qualitative research approach and is grounded in an extensive review of the relevant literature. In the initial stage, a conceptual framework for accessible tourism was established; subsequently, spatial, perceptual, and socio-spatial barriers to accessibility were analysed from a tourism geography perspective. The findings indicate that, considering demographic transformations, economic potential, competitiveness, and sustainability factors, accessible tourism presents substantial economic and social opportunities. The study presents concrete recommendations for public policies and private sector practices in its conclusion; it aims to contribute to the theoretical literature from an interdisciplinary perspective and to develop a practical roadmap for Turkish tourism.

Anahtar Kelimeler

Tourism for all , Accessible tourism , Tourism geography , Disability tourism , Tourism opportunities , Disability

Kaynakça

• Akıncı, Z., & Sönmez, N. (2015). Engelli Bireylerin Erişilebilir Turizm Beklentilerinin Değerlendirilmesine Yönelik Bir Araştırma. Anatolia: Turizm Araştırmaları dergisi, 1(26), 97-113. 19.10.2025 tarihinde https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/154480 adresinden alındı
• Akova, İ. (2020). Coğrafya ve Turizm. Ö. Sertkaya Doğan, & E. Duran içinde, Türkiye Turizm Coğrafyası (s. 165-196). Çanakkale: Paradikma Akademi.
• Ayyıldız, T., Atay, H., & Yazıcı, A. (2014). Konaklama İşletmelerinin Engelliler için Olanakları ve Yöneticilerin Görüşleri: Kuşadası Örneği. (2), 84-100. 19.10.2025 tarihinde https://dergipark.org.tr/en/download/article- file/811709 adresinden alındı
• Baş, M. (2016). Engelli Turizmi (1 b.). Ankara: Nobel Yayınları.
• Bekdemir, Ü. (2021). Genel Beşeri ve Ekonomik Coğrafya. Ankara: Pagem Akademi Yayıncılık.
• Bozok, D., Kaya, Ç., & Açıksözlü, Ö. (2014). Alanya’nın Engelli Turizmine İlişkin Durumunun Belirlenmesine Yönelik Bir Çalışma. 15. Ulusal Turizm Kongresi (s. 16-31). Ankara: Gazi Üniversitesi Turizm Fakültesi. 19.10.2025 tarihinde https://utk22.maku.edu.tr/wp-content/uploads/2021/04/UTK- 15.pdf adresinden alındı
• Burnett, J. J., & Baker, H. B. (2001). Assessing the Travel-Related Behaviors of the Mobility-Disabled Consumer. Journal of Travel Research, 40(1), 4-11. 19.10.2025 tarihinde https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/004728750104000102 adresinden alındı
• Cavlak, N., & Cavlak, H. (2019). Avrupa Erişilebilir Turizm Politikası ve Türkiye. Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, 8(15), 29-41. 19.10.2025 tarihinde https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/670677 adresinden alındı
• Connnell, B., Jones, M., Mace, R., Mueller, J., Mullick, A., Ostroff, E., . . . Vanderheiden, G. (1997). Principles of Universal Design. North Carolina State University. North Carolina: The Center for Universal Design. 19.10.2025 tarihinde https://www.sphassociates.ca/uploads/files/Principles%20of%20Univers al%20Design.pdf adresinden alındı
• Çelik, S. (2019). Engelli Turizm’i ve Engelli Bireylerin Turizm’de Yaşadığı Sorunlar: Kilis Örneği. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(67), 851- 858. 19.10.2025 tarihinde https://bookcites.com/books/Iz2hB3UBiGJ9QmQfV5Fm adresinden alındı
• Darcy, S., & Buhalis, D. (2011). Conceptualising Disability. D. Buhalis, & S. Darcy içinde, Accessible Tourism Concepts and Issues (s. 21-42). Bristol: Channel Vıew Publıcatıons.
• Darcy, S., & Dickson, T. J. (2009). A whole-of-Life Approach to Tourism: The Case for Accessible Tourism Experiences. Journal of Hospitality and Tourism Management, 16(1), 32-44. 19.10.2025 tarihinde https://opus.lib.uts.edu.au/bitstream/10453/10091/1/2008005505.pdf adresinden alındı
• Diken, E., & Onur, A. (2022). Evaluating Sustainable Universal Design Accessibility Criteria at Historical Urban Sites. Kent Akademisi, 15(3), 1327-1340. 19.10.2025 tarihinde https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2081041 adresinden alındı
• Doğanay, H., & Zaman, S. (2016). Türkiye Turizm Coğrafyası (5 b.). Erzurum: Pagem Akademi.
• Eichhorn, V., & Buhalis, D. (2011). Accessibility: A key Objective for the Tourism Industry. D. Buhalis, & S. Darcy içinde, Accessible Tourism Concepts and Issues (s. 46-61). Bristol: Channel Vıew Publıcatıons.
• Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü. (2022, 01). Engelli ve Yaşlı İstatistik Bülteni. 19.10.2025 tarihinde aile.gov.tr: https://www.aile.gov.tr/media/98625/eyhgm_istatistik_bulteni_ocak_2 022.pdf adresinden alındı
• Erçetin, C., Durmaz, B., & Aksoy, Ç. (2022). Akıllı Kent, Erişilebilirlik ve Mekansal Veri Tabanı İlişkisi Üzerine Engeller Analizi: Ankara Örneği. İdealkent, 13(36), 487-518. 19.10.2025 tarihinde https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2265582 adresinden alındı
• Hall, C. M. (2013). Framing Tourism Geography: Notes From the Underground. Annals of Tourism Research, 43, 601-623. 19.10.2025 tarihinde https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0160738313000 959 adresinden alındı
• Hall, C. M., & Page, S. J. (2014). The Geography of Tourism and Recreation: Environment, Place and Space. London: Routledge. 19.10.2025 tarihinde http://ndl.ethernet.edu.et/bitstream/123456789/18071/1/27.pdf adresinden alındı
• Imrie, R. (2000). Disabling Environments and the Geography of Access Policies and Practices. Disability & Society, 15(1), 5–24. 19.10.2025 tarihinde https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09687590025748 adresinden alındı
• Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2019). 2019-2023 Turizm Stratejik Planı. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. 19.10.2025 tarihinde https://sgb.ktb.gov.tr/Eklenti/67667,ktb20192023stratejikplani23mbpdf.p df adresinden alındı
• Luiza, S. M. (2010). Accessible Tourism–the İgnored Opportunity. Annals of Faculty of Economics, 1154-1157. 19.10.2025 tarihinde https://anale.steconomiceuoradea.ro/volume/2010/n2/185.pdf adresinden alındı
• Özgüç, N. (2003). Turizm Coğrafyası Özellikler ve Bölgeler (4 b.). İstanbul: Çantay Kitapevi.
• Öztürk, Y., & Sert, A. N. (2018). Engelliler ve Seyahat. B. Gülcan, & G. Sağlam Arı içinde, Çok Disiplinli Çalışmalar (s. 248-266). Ankara: Detay Yayıncılık. 19.10.2025 tarihinde https://www.researchgate.net/publication/330760928_Engelliler_ve_S eyahat adresinden alındı
• Patterson, I., & Pegg, S. (2011). Aging Travellers: Seeking an Experience-Not Just a Destination. D. Buhalis, & S. Darcy içinde, Accessible Tourism Concepts and Issues (s. 174-190). Bristol: Channel Vıew Publıcatıons.
• Pühretmair, F. (2004). It’s Time to Make eTourism Accessible. In International Conference on Computers for Handicapped Persons (s. 272-279). Berlin: Springer Berlin Heidelberg. 19.10.2025 tarihinde https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-540-27817-7_41 adresinden alındı
• Resmî Gazete. (2005, Temmuz 07). Engelliler Hakkında Kanun (Kanun No: 5378) Sayı: 25868. Kanun. 19.10.2025 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2005/07/20050707-2.htm adresinden alındı
• Resmî Gazete. (2009, Mayıs 27). Engelli Bireylerin Haklarına İlişkin Birleşmiş Milletler Sözleşmesi’Nin Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun 5825. Sayı: 27288. Kanun. Ankara. 19.10.2025 tarihinde https://www.aile.gov.tr/eyhgm/mevzuat/ulusal-mevzuat/kanunlar/engellilerin-haklarina-iliskin- sozlesmenin-onaylanmasinin-uygun-bulunduguna-dair-kanun-ve-engellilerin-haklarina-iliskin- sozlesme/ adresinden alındı
• Resmî Gazete. (2013, Temmuz 20). Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği. Sayı: 28713. Yönetmelik. Ankara. 19.10.2025 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/07/20130720-9.htm adresinden alındı
• Sertkaya Doğan, Ö. (2011). Silivri’de Turizmin Gelişmesi: Sorunlar ve Çözüm Önerileri. Doğu Coğrafya Dergisi, 16(25), 89-102. 18.10.2025 tarihinde https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/26956 adresinden alındı
• Sheller, M., & Urry, J. (2006). The New Mobilities Paradigm. Environment and Planning a Economy and Space, 38(2), 207–226. 19.10.2025 tarihinde file:///C:/Users/emrah%20polat/Downloads/new_mobilities_paradigm_sheller_urry.pdf adresinden alındı
• Söylemez, D. (2020). Tarihi Eserlere Erişilebilirlik: Konya Tarihi Kent Merkezi Örneği. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 1, 165-191. 19.10.2025 tarihinde https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1371967 adresinden alındı
• Temizel, G. (2021). Erişilebilir Turizm Sistemleri. Ş. Ünüvar, & Ş. S. Yıldırım içinde, Erişilebilir Turizm (s. 223-267). Ankara: Atlas Akademik Basım Yayın. 19.10.2025 tarihinde https://www.researchgate.net/profile/Gamze- Temizel/publication/358817929_ERISILEBILIR_TURIZM/links/621760a382f54a53b1a8b5be/ERISILEBILIR- TURIZM.pdf adresinden alındı
• Tozlu Özhan, E. (2018, Ağustos). Turizme Katılımda Engelli Bireylerin Motivasyon ve Beklentilerine İlişkin Görgül Bir Araştırma. Doktora Tezi. Muğla: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi. 19.10.2025 tarihinde https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp adresinden alındı
• Tümertekin, E., & Özgüç, N. (2014). Beşeri Coğrafya, İnsan, Kültür, Mekan. İstanbul: Çantay Kitabevi.
• Uluçeçen, T. (2011). Özel İlgi Turizmi: Kapsamı, Çeşitleri ve Türkiye’de Uygulanabilirliği. Ankara: TC Kültür ve Turizm Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Koordinasyon Daire Başkanlığı,.
• United Nations. (2019). World Population Ageing 2019. New York: Department of Economic and Social Affairs. 19.10.2025 tarihinde https://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/ageing/WorldPopulationAgeing 2019-Highlights.pdf adresinden alındı
• Üstün, U., & Uslu, Y. D. (2022). Türkiye’nin Sağlık Turizminde Tercih Edilme Nedenleri Üzerine Bir Çalışma: Medikal Turizm Endeksi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi(33), 344-353. 19.10.2025 tarihinde https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2069737?utm_source=consensus adresinden alındı
• WHO. (2021). Disability. World Health Organization. 19.10.2025 tarihinde https://www.who.int/news- room/fact-sheets/detail/disability-and-health adresinden alındı
• World Tourism Organization. (2005). Accessible Tourism for All. Madrid.: UNWTO. 20.10.2025 tarihinde https://business.turismodeportugal.pt/SiteCollectionDocuments/all-for-all/manual-on-accessible- tourism-for-all-unwto.pdf adresinden alındı
• World Tourism Organization. (2013). Recommendations on Accesible Tourism. Madrid: UNWTO. 19.10.2025 tarihinde https://www.accessibletourism.org/resources/accesibilityen_2013_unwto.pdf adresinden alındı
• World Tourism Organization. (2016). Manual on Accessible Tourism for All:Principles, Tools and Best Practices. Madrid: UNWTO. 19.10.2025 tarihinde https://www.e-unwto.org/doi/epdf/10.18111/9789284418077 adresinden alındı
• World Tourism Organization. (2023). World Tourism Barometer and Statistical Annex. 21(1). Madrid: UNWTO. 19.10.2025 tarihinde https://www.e-unwto.org/doi/abs/10.18111/wtobarometereng.2023.21.1.1?role=tab adresinden alındı
• Yapıcı, O. Ö. (2022). Erişilebilir Turizmde Evrensel Tasarım İlkelerinin Samsun Kent Müzesi Örneğinde Değerlendirilmesi. Journal of Recreation and Tourism Research, 9(2), 30-51. 19.10.2025 tarihinde https://jrtr.org/index.php/jrtr/article/view/301 adresinden alındı
• Zajadacz, A. (2014). Accessibility of Tourism Space From a Geographical Perspective. Turyzm, 24(1), 45-50. 19.10.2025 tarihinde https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=664542 adresinden alındı
• Zengin, B., & Eryılmaz, B. (2013). Bodrum Destinasyonunda Engelli Turizm Pazarının Değerlendirilmesi. International Journal of Economic and Administrative Studies, 6(11). 19.10.2025 tarihinde https://openaccess.amasya.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/20.500.12450/35/burhanattin-zengin.pdf? sequence=1&isAllowed=y adresinden alındı