TARİHSEL SÜREÇTE REVAN BÖLGESİNDE TÜRK BOYLARI
Öz
Selçuklu fetihleri neticesinde Azerbaycan coğrafyasında Türkmenlerin sayısı kısa zamanda artmış ve siyasi ve sayısal açıdan etkin konuma gelmiştir. Azerbaycan, Selçukluların Anadolu topraklarını fethi aşamasında üs görevi konumuna yükselmiştir. Batı Azerbaycan toprağı olan Revan, Selçuklu Türklerinin hâkimiyetine girmiştir. XIV. Yüzyılın başlarında Timur’un bölgede hâkimiyeti döneminde ilk yerleşim yerinin temeli atılmıştır. Diğer bir adı ise Sa’ad Çukuru olup, bu adlandırma, Timur’un yöreyi hâkimiyetine aldığı zaman Orta Asya’dan gelen Emir Sa’ad’ın emri altındaki Türkmen grubunun kendilerini ve bahsi geçen yöreye de Sa’adlu adını vermelerinden gelmektedir. Nadir Şah’ın öldürülmesinden sonra Azerbaycan’da yirmi hanlık kurulmuş bunlardan biriside Revan Hanlığıdır. Bölge 1828 den sonra Rus işgaline uğramış, Kafkasya’da Ermeni Devleti’nin kurulmasının temelleri atılmıştır. Ermeniler, her savaşta gönüllü birlikler kurarak Rusya’nın yanında İran ve Osmanlı Devletine karşı savaşmıştır. Bu savaşlardan yaklaşık yüz yıl sonra Revan merkezli Batı Azerbaycan topraklarında kukla bir devlet sahibi olmayı başarmışlardır. Bu çalışmada, Revan yöresinin tarihsel süreçte önemi üzerinde durularak, kimler tarafından ve nasıl yönetildiği gibi tarihsel hafızasına bakılarak Revan topraklarının nasıl elden çıktığına değinilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aslan, Betül, I. Dünya Savaşı Esnasında “Azerbaycan Türklerinin Anadolu Türkleri’ne “Kardaş Kömeği Yardımı” ve Bakü Müslüman Cemiyet-i Hayriyesi, Atatürk Yüksek Kurumu, Atatürk Kültür Merkezi Yayını:219, Ankara-2000.
- Bashanov, M., Türkiye’de Ermeni Meselesi (Rus Genelkurmay Başkanlığı Belgeleri), Çev. İlyas Kemaloğlu (Kamalov), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2013.
- Bilge, M.S., Osmanlı Devleti ve Kafkasya Osmanlı Varlığı Döneminde Kafkasya’nın Siyasi-Askeri Tarihi ve İdari Taksimatı, (1454-1829), I. Baskı, Eren Yayıncılık, İstanbul: 2005.
- Demir A., Tarihten Günümüze Rus Yayılmacılığı ve Yeni Kurulan Cumhuriyetler, Ötüken, Yayınları İstanbul: 1998.
- Kırzıoğlu, F., Osmanlıların Kafkas Elleri’ni Fethi (1451-1590), Ankara: 2. Baskı, Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1998.
- Mahmudov, Y. vdğr., İrevan Hanlığı Rusya işgali ve Ermenilerin Şimali Azerbaycan Topraxlarına Köçürülmesi, Bakı: Azerbaycan Milli Elmler Akademiyası, A. A. Bakıxanov Adına Tarix Enstitüsü Yayınları, 2010.
- McCarthy, J., Ölüm ve Sürgün, Osmanlı Müslümanlarının Etnik Kıyımı (1821-1922), Ankara: 2. Baskı, Çev. Fatma Sarıkaya)Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2014.
- Nusretoğlu, T., Azerbaycan’da Rus Kilisesi ve Rusçuluk Faaliyetleri, (1828-1905), İstanbul: Ötüken Yayınları 2017.
- Nusretoğlu,, T., Rusya’nın Azerbaycan’da Hâkimiyet Kurma Mücadelesi, (1801-1813), İstanbul: 2012.
- Özdağ, Ü. ve Yeniçeri, Ö., Talat Paşa’dan Alican Kapısı’nın Açılmasına Ermeni Psikolojik Savaşı, Ankara: 2009.