ERMENİ KİLİSESİ’NİN ERMENİ TOPLUMU ÜZERİNDEKİ GÜCÜ VE ERMENİ DEVLETİNİN KURULMASINDAKİ ROLÜ
Öz
Ermenilerin kökeni konusunda bilim adamları arasında farklı görüşler mevcut olup bu konuda iki görüş öne çıkmıştır. Bunlardan biri Ermenilerin Ermenistan denilen bölgenin yerli halkı olduğu, diğeri ise Ermenilerin Firigyalıların bir kolu olduğu görüşüdür. Ermenilerin Hristiyanlık dini ile tanışmaları Roma yönetimi döneminde M.S.301 yılında gerçekleşmiştir. Papaz Gregori bölgedeki ilk Hıristiyanlık mabedini 303 yılında Batı Azerbaycan topraklarında yapmaya başlamıştır. Bugün dünya Ermenilerinin dini merkezleri olan Eçmiadzin Kilise’si bu tarihte yapıldı. Ermeniler Eçmiyazin Katogigosluğu’nu kendi “papalığı” olarak görmektedir. Ermeniler arasında Hıristiyanlığın kabulü ancak Roma’da Hıristiyanlığın serbest bırakılması ile 313 yılından sonra gerçekleşmiştir. İlerleyen süreçte Ermeni din adamları kiliselerini kurmak için çalışmalar yaptılar. V.yüzyılda Ermeni Eçmiyzin Piskoposluğu, Bizans Kilisesi’nden ayrıldı. Ermeni Kilisesi Ermeni toplumu üzerinde çok etkilidir. Öyle ki Ermeni Kilisesi Ermeni toplumunun sadece dini yaşamını düzenlemiyor aynı zamanda onların siyasi, iktisadi ve medeni sorunlarını da çözmeye çalışan bir merkezdir. Türk-Ermeni ilişkileri Selçukluların Anadolu’ya gelmesi ile XI. yüzyılda başlar. Bu ilişki Osmanlı Devleti’nde XIX. yüzyıla kadar sorunsuz devam etmiştir. XIX. yüzyılda Avrupalı devletler Osmanlı Devleti’ni yıkmak için Ermenileri kullanmaya başlamışlardır. Rusya, Avrupa ve Amerika’nın öncülüğünde Ermeniler Osmanlı Devleti’nden koparılmaya çalışılmıştır. Ermeni Kilisesi ve papazları bu çalışmalarda öncülük etmişlerdir. XX. yüzyılın ilk çeyreğinde 1918 tarihinde bu çalışmalar Ermeni Devleti’nin kurulması ile son bulmuştur.
Anahtar Kelimeler
Ermeniler, Hıristiyanlık, Kilise, Ermeni din adamları, Türkler, Avrupalı Devletler
Kaynakça
- Akçora, E. (1994). Van ve Çevresinde Ermeni İsyanları (1896-1916), İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı.
- Akyol T. (2014). Ortak Acı 1915 Türkler ve Ermeniler, 4. Bas, İstanbul: Doğan Kitap.
- Anadol, C. (2007). Tarih Boyunca Türk-Ermeni Meselesi Ermeni Dosyası, İstanbul: Bilge Karınca.
- Anadol, C.- Abbaslı, N. (2005). Tarihin Işığında Ermeni Dosyası, İstanbul: Kaprol İletişim.
- Arslan, A. (2013). Kadim Ermeni Papalığı Eçmiyazin Kilisesi’nde Stratejik Savaşlar, İstanbul: İdil Yayıncılık.
- Askarova, A. (2010). Türk-Rus İlişkilerinde Eçmiyadzin Ermeni Katogikosluğu’nun Yeri (1914-1983), İstanbul: T.C. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, (Yayınlanmamış Doktora Çalışması)
- Ata, F. (2011). İşgal İstanbul’unda Tehcir Yargılamaları, 2.Bas, Ankara: Türk Tarih Kurumu, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarihi Kurumu Yayınları XVI. Dizi- Sayı: 108, Türk Tarih Kurumu Basımevi.
- Bashanov, M. (2013). Türkiye’de Ermeni Meselesi, (Rus Genelkurmay Başkanlığı Belgeleri), (çev: İlyas Kemaloğlu (Kamalov), Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları IV/A-1. Dizi- Sayı:5.
- Bayramol E. (2013). Rus Kaynaklarında Ermeni Sorunu 1914/1915, I. Bas, İstanbul: Bilge Kültür Sanat.
- Cabbarlı, H. (Aralık 2001- Ocak-Şubat 2002). Geçmişten Günümüze Ermenistan’da Azerbaycan Türkleri, Ermeni Araştırmaları, Sayı:4, s.122-146.