Türkiye'de İmgeleme Kavramı Üzerine Yapılan Lisansüstü Tezlerin Analizi

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 4, 1 - 16, 31.12.2025

Gökhan Arıkan , Mesut Çayır , Osman Akıllıoğlu

Öz

Amaç: Bu araştırma, bireyin performansını ve psikolojik dayanıklılığını artıran etkili bir zihinsel teknik olan imgelemenin, Türkiye’deki akademik yansımalarını analiz etmeyi amaçlamaktadır.
Yöntem: Çalışmada, “Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi” veri tabanında, üç uzman görüşü doğrultusunda belirlenen “imgeleme”, “zihinde canlandırma”, “zihinsel antrenman” ve “hayal kurma” anahtar kelimeleri kullanılarak tarama yapılmıştır. Betimsel tarama modeliyle ulaşılan tezler, analiz-sentez yöntemiyle değerlendirilmiş; elde edilen veriler tablolaştırılarak yorumlanmıştır. 1987–2025 yılları arasında yayımlanan 303 yüksek lisans ve 99 doktora tezi incelenmiş; 16 tez erişim kısıtlamaları nedeniyle çalışmaya dahil edilmemiştir.
Bulgular: Araştırma sonucunda, imgeleme alanında en fazla çalışmanın yüksek lisans düzeyinde yapıldığı belirlenmiştir. Cinsiyet dağılımında kadın araştırmacıların az farkla önde olduğu görülmüştür. Yıllara göre tez sayılarında dalgalanmalar gözlemlenmiş; 2017’den itibaren yüksek lisans, 2021’den itibaren ise doktora düzeyinde artış eğilimi saptanmıştır. En fazla tez Hacettepe, Gazi ve İstanbul Üniversitelerinde yayımlanmıştır. Örneklem gruplarında sporcular ve üniversite öğrencileri öne çıkarken, yöntem açısından nicel çalışmaların ağırlıkta olduğu tespit edilmiştir.
Sonuç: Bu çalışma, Türkiye’de imgeleme alanında yapılan lisansüstü tezlerin kapsamlı bir dökümünü sunarak, alanın tarihsel gelişimi ve metodolojik eğilimleri hakkında önemli veriler sağlamıştır. Bulgular, imgelemenin bireysel performans, motivasyon ve bilişsel esneklik üzerindeki etkisini desteklemekte; gelecekte fenomenolojik araştırmalara duyulan ihtiyacı ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

İmgeleme , Zihinde Canlandırma , Zihinsel Antrenman , Sistematik Analiz.

Analysis of Postgraduate Theses on the Concept of Imagination in Türkiye

Öz

Purpose: This study aims to analyze the academic reflections of imagery, an effective mental technique that enhances individual performance and psychological resilience, in Turkey.
Method: In the study, a search was conducted in the “Council of Higher Education Thesis Center” database using the keywords “imagery,” “mental visualization,” “mental training,” and “visualization,” which were determined based on the opinions of three experts. The theses obtained through the descriptive survey model were evaluated using the analysis-synthesis method, and the data were tabulated and interpreted. A total of 303 master’s theses and 99 doctoral dissertations published between 1987 and 2025 were examined; 16 theses were excluded due to access restrictions.
Results: As a result of the research, it was determined that most studies in the field of imagery were conducted at the master’s level. In terms of gender distribution, female researchers were found to be slightly ahead, which can be interpreted as a reflection of the interest in the emotional and cognitive aspects of imagery. Fluctuations were observed in the number of theses over the years; an upward trend was identified at the master’s level starting from 2017 and at the doctoral level starting from 2021. The highest number of theses were published at Hacettepe, Gazi, and Istanbul Universities. Among the sample groups, athletes and university students stood out, while quantitative studies were found to be predominant in terms of methodology.
Conclusion: This study provides a comprehensive inventory of graduate theses on imagery in Turkey, offering significant data on the historical development and methodological tendencies of the field. The findings support the impact of imagery on individual performance, motivation, and cognitive flexibility, while also revealing the need for phenomenological research in the future.

Anahtar Kelimeler

Imagery , Mental Visualization , Mental Training , Systematic Analysis.

Kaynakça

• Akarsu, B., & Akarsu, B. (2019). Bilimsel araştırma tasarımı nicel, nitel ve karma araştırma yaklaşımları. Cinius Yayınları.
• Beşiktaş, M. Y. (2005). Spor müsabakalarına psikolojik hazırlıkta imgelemenin rolü ve önemi (Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi).
• Cumming, J., & Williams, S. E. (2012). The role of imagery in performance. In The Oxford handbook of sport and performance psychology (pp. 213–232).
• Demir, A. (2021). Yaratıcı yazma sürecinde imgelemenin rolü: Lise öğrencileri üzerine bir uygulama (Yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi).
• Demir, S. (2020). Travma sonrası stres bozukluğu olan bireylerde imgeleme temelli bilişsel yeniden yapılandırma uygulamalarının etkisi (Doktora tezi, Ankara Üniversitesi). YÖK Tez Merkezi.
• Dinçer, G. A. (1996). Araştırma ve uygulama sürecinde imgeden imgeleme (Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi).
• İlgar, M. Z., & İlgar, S. C. (2019). Bilişsel davranış değiştirme ve motivasyonel görüşme. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 15(1), 47–73.
• Karagözoğlu, C. (2005). Sporda psikolojik destek. Morpa Kültür Yayınları.
• Karasar, N. (2024). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (39. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Kaya, A. (2021). Zihinsel imgeleme tekniklerinin kanser hastalarında stres düzeyine etkisi (Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi).
• Kaya, B. (2021). İmgeleme tekniklerinin ilköğretim öğrencilerinin problem çözme becerilerine etkisi (Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi). YÖK Tez Merkezi.
• Kaya, D. G., & Günay, M. (2020). Güreş grekoromen milli sporcularının imgeleme ve başarı motivasyon düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Spormetre, 18(3).
• Koca, C. (2017). Spor bilimlerinde nitel araştırma yaklaşımı. Spor Bilimleri Dergisi, 28(1), 30–48.
• Kolayiş, H., Sarı, İ., & Köle, Ö. (2015). Takım sporlarıyla uğraşan kadın sporcuların imgeleme, güdülenme ve kaygı puanları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 13(2), 129–136.
• Kumartaşlı, M., Gülen, Ö., Serçe, B., Madak, E., & Bakır, Ş. (2021). Farklı branşlardaki sporcuların çeşitli değişkenlere göre imgeleme biçimlerinin incelenmesi. Uluslararası Çağdaş Eğitim Çalışmaları Dergisi, 7(1), 1–15.
• Mayer, J. D., Salovey, P., & Caruso, D. R. (2004). Emotional intelligence: Theory, findings, and implications. Psychological Inquiry, 15(3), 197–215.
• Morris, T., Spittle, M., & Watt, A. P. (2005). Imagery in sport. Human Kinetics.
• Nardemir, E., & Yancı, H. B. A. (2021). Yüzme sporu yapan çocukların imgeleme gücünün spor tatminine etkisi. Uluslararası Türk Spor ve Egzersiz Psikolojisi Dergisi, 1(2), 12–28.
• Öztürk, G. (2023). İmgeleme: Bir gözden geçirme. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 15(3), 488–497.
• Smith, J. A., & Fieldsend, M. (2021). Interpretative phenomenological analysis. American Psychological Association.
• Şahinler, S. (2021). Zihinsel canlandırma tekniklerinin öğrenme sürecine etkisi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 17(3), 89–104.
• Uludağ, S. S. (2020). Haftalık imgeleme ve konsantrasyon çalışmalarının dart atışında görsel odak kontrolü üzerine etkisinin araştırılması (Doktora tezi, Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü).
• Weinberg, R. S., & Gould, R. (2015). Spor ve egzersiz psikolojisinin temelleri (6. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Yarayan, Y. E. (2017). Farklı takım sporlarında olan sporcuların imgeleme biçimlerinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Kırıkkale Üniversitesi).
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık. Yıldız, M. (2023). Sporcuların imgeleme düzeyleri ile öz-yeterlik algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi).
• Yılmaz, M. (2019). Zihinsel antrenmanın sporcuların kaygı düzeyine etkisi (Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi). Yök Tez Merkezi.
• Yılmaz, S. (2022). Zihinsel antrenman uygulamalarının sınav kaygısı üzerindeki etkisi (Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi).