The Loss of Subject Matter of an Action Within the Legal Remedy Period

Öz

The loss of subject matter of an action is a situation frequently encountered in judicial practice. An action may become devoid of subject matter due to a reason occurring outside the proceedings after it has become pending and until the judgment rendered therein attains formal finality. In such a case, the court is no longer required to render a decision on the merits of the dispute. Although it is frequently encountered in practice, the institution of loss of subject matter of an action is not regulated in detail under the Turkish Code of Civil Procedure, unlike in certain foreign legal systems. The Code merely provides that, in cases where no decision on the merits is required due to the loss of subject matter of the action, the court shall rule on litigation costs based on the circumstances existing at the time the action was filed. One of the issues not expressly regulated is whether, in the event that the action becomes devoid of subject matter during the period for filing an appeal, this situation may be declared to the court, and how and in what manner the court should proceed in such a case. By contrast, a provision was subsequently added to the Code of Civil Procedure regulating how the court should rule where party acts terminating the action occur during the appeal period. However, no similar regulation has been introduced with respect to the loss of subject matter of an action. This study examines whether the provision concerning party acts terminating the action may be applied by analogy in cases where the action becomes devoid of subject matter, discusses whether an explicit statutory regulation in this regard is necessary, and, furthermore, proposes a legislative solution should such a regulation be adopted.

Anahtar Kelimeler

• Loss of Subject Matter of the Action,
• Legal Remedies,
• Appeal,
• Cassation,
• Civil Procedural Law

KANUN YOLU SÜRESİ İÇİNDE DAVANIN KONUSUZ KALMASI

Öz

Davanın konusuz kalması, uygulamada sıklıkla karşılaşılan bir durumdur. Bir davanın, derdest hale gelmesinden sonra ve davada verilen kararın şekli anlamda kesinleşmesine kadar, yargılama dışında gerçekleşen bir nedenle konusuz kalması mümkündür. Bu halde mahkemece artık davanın esası hakkında bir karar verilmesine gerek olmayacaktır. Uygulamada sıklıkla karşılaşılmasına rağmen, davanın konusuz kalması kurumu, diğer bazı yabancı hukuk düzenlerinin aksine, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda ayrıntılı olarak düzenlenmemiştir. Sadece kanunda davanın konusuz kalması halinde mahkemece bir karar verilmesine gerek olmayan hallerde, mahkemece davanın açıldığı andaki duruma göre yargılama giderlerine karar verileceği hükme bağlanmıştır. Hakkında hüküm bulunmayan hususlardan biri de kanun yolu süresi içinde davanın konusuz kalması halinde, bu durumun mahkemeye beyan edilip edilemeyeceği ve mahkemece bu halde nasıl ve ne şekilde hareket edeceği hususudur. Buna karşılık davaya son veren taraf işlemlerinin kanun yolu süresi içinde gerçekleşmesi halinde, mahkemenin nasıl bir karar vereceği hususunda Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na sonradan hüküm eklenmiştir. Ancak davanın konusuz kalması hakkında bu şekilde bir düzenleme yapılmamıştır. Bu çalışmada, davaya son veren taraf işlemlerine ilişkin düzenlemenin, davanın konusuz kalması halinde de kıyasen uygulanıp uygulanamayacağı incelenmiş, bu konuda açık bir yasal düzenleme yapılmasının gerekli olup olmadığı ele alınmış ve ayrıca yasal düzenleme yapıldığı takdirde bu konuda düzenleme önerisinde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Davanın Konusuz Kalması,
• Kanun Yolu,
• İstinaf,
• Temyiz,
• Medeni Usul Hukuku

Kaynakça

1. Addor, Felix, Die Gegenstandslosigkeit des Rechtsstreits, Stampfli, Bern 1997.
2. Akkaya, Tolga, “Medeni Usul Hukukunda Hükmün (Nihai Kararların) Tamamlanması”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XXV, S. 1, 2021, s. 19 vd.;
3. Akyol Aslan, Leyla, Medeni Usul Hukukunda Davadan Feragat, 1. Bası, Yetkin Yayınları, Ankara 2011, s. 66 vd.
4. Arslan, Ramazan, Yılmaz, Ejder, Taşpınar Ayvaz, Sema, Hanağası, Emel, Medeni Usul Hukuku, 10. Bası, Yetkin Yayınları, Ankara 2024.
5. Aslan, Kudret, “Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun Davaya Son Veren Taraf İşlemlerine İlişkin Hükümleri Hakkında Düşünceler”, Prof. Dr. Ejder Yılmaz’a Armağan, Cilt 1, Yetkin Yayınları, Ankara 2014, s. 307-377.
6. Aslan, Kudret, “Medeni Usul Hukukunda Davanın Açılmamış Sayılmasının Etkileri”, Legal Medeni Usul ve İcra İflas Hukuku Dergisi, Cilt 9, Sayı 25, 2013, s. 29-113.
7. Aslan, Kudret, Medeni Usul Hukukunda Davanın Geri Alınması, Yetkin Yayınları, Ankara 2016.
8. Belgin Güneş, Derya, “Medeni Usul Hukukunda Hükmün Tamamlanması (HMK m. 305/A)”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 12, S. 1, 2021, s. 313 vd.

9. Boran Güneysu, Medeni Usul Hukukunda Karar, 1. Bası, Adalet Yayınları, Ankara 2014.
10. Ermenek, İbrahim, Medeni Usul Hukukunda Davayı Kabul, 1. Bası, Adalet Yayınları, Ankara 2009.
11. Göppinger Horst, Die Erledigung des Rechtsstreits in der Hauptsache, Kohlhammer, Stuttgart 1958.
12. Hanağası, Emel, Davada Menfaat, Yetkin Yayınları, Ankara 2009.
13. Hausherr, Annika, ZPO Kommentar, 2. Auflage, Hanns Prütting, Markus Gehrlein, Luchterhand Verlag, Köln 2010.
14. Işık, Melih, Medeni Yargılama Hukukunda Davanın Konusuz Kalması, 1. Bası, On İki Levha Yayınları, İstanbul 2024.
15. Kuru Baki, Hukuk Muhakemeleri Usulü, C. 2, 1. Bası, Demir&Demir, Ankara 2001.
16. Kuru Baki, Hukuk Muhakemeleri Usulü, C. 3, 1. Bası, Demir&Demir, Ankara 2001.
17. Meriç, Nedim, Medeni Yargılama Hukukunda Tasarruf İlkesi, Yetkin Yayınları, Ankara 2011.
18. Musielak, Hans Joachim, Grundkurs ZPO, 9. Auflage, C.H. Beck Verlag, München 2007.
19. Önen, Ergun, Medeni Yargılama Hukukunda Sulh, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, Ankara 1972.
20. Rüzgaresen, Cumhur, Medeni Usul Hukukunda Dosyanın İşlemden Kaldırılması, 1. Bası, Yetkin Yayınları, Ankara 2021.
21. Tanrıver, Süha, İlamlı İcra Takibinin Dayanakları ve İcranın İadesi, Yetkin Yayınları, Ankara 1996.
22. Tanrıver, Süha, Medeni Usul Hukukunda Derdestlik İtirazı, 2. Bası, Adalet Yayınları, Ankara 2007.
23. Thomas, Heinz, Putzo, Hans, Hüsstege, Rainer, Zivilprozessordnung, 35. Auflage, C. H. Beck, München 2014.