TÜRK MAHKEMELERİNİN AİLE HUKUKUNDAN DOĞAN UYUŞMAZLIKLARDA MİLLETLERARASI YETKİSİ

Öz

Kültürler arası etkileşimin günden güne artması sonucunda farklı vatandaşlıklara sahip kişiler arasında pek çok hukuki uyuşmazlık meydana gelmektedir. Bu hukuki uyuşmazlıkları çözüme kavuşturma konusunda hangi ülkenin yargılama yetkisi olduğu öncelikli problem olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu nedenle araştırmamızda Türk mahkemelerinin aile hukukundan doğan uyuşmazlıklarda milletlerarası yetkisi incelenecektir. Araştırmamız kapsamında yabancılık unsuru bulunan davalarda Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini tespit edebilmek için öncelikle milletlerarası uyuşmazlıkların neler olduğu açıklanmıştır. Yabancı unsur barındıran uyuşmazlıklarda iç hukukumuzda uygulanması gereken kanun Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu’dur. Araştırmamızsa MÖHUK Madde 40’ta yer alan genel yetki kuralı incelenmiş ve MÖHUK Madde 40’ın iç hukuku yetkilendirmesi nedeniyle aile hukukuna ilişkin olarak iç hukukta yer alan yetki düzenlemelerine yer verilmiştir. Sonrasında MÖHUK Madde 41’de yer alan Türklerin kişi hallerine ilişkin davalarda yetkili mahkemelerin neler olduğu tespit edilmiş ve hangi durumlarda MÖHUK Madde 40 hangi durumlarda MÖHUK Madde 41’ın uygulanacağı açıklanmıştır. Son olarak Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerde yer alan aile hukukuna ilişkin yetki kuralları incelenmiş ve uygulanacak kurallar tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Aile Hukuku
• Milletlerarası Uyuşmazlıklar
• Yetki
• Yetki İtirazı
• Mavi Kartlı Yabancılar
• Çocuğun Korunması
• Evlat Edinme

International Jurisdiction of Turkish Courts in Disputes Arising out of Family Law

Öz

As a result of the growing cross-cultural interaction, numerous legal disputes arise between individuals of different nationalities. The primary issue that arises is determining which country has jurisdiction to resolve these legal disputes. For this reason, our study will examine the international jurisdiction of Turkish courts in disputes arising from family law. Within the scope of our study, to determine the international jurisdiction of Turkish courts in cases involving a foreign element, we first explain what constitutes an international dispute. In disputes involving a foreign element, the law that must be applied under our domestic law is the International Private Law Act. Our study examines the general jurisdiction rule set forth in Article 40 of the International Private Law Act (MÖHUK) and, due to Article 40’s delegation of authority to domestic law, includes the jurisdiction provisions regarding family law found in domestic law. Subsequently, the competent courts for cases concerning the personal status of Turks, as set forth in Article 41 of the MÖHUK, have been identified, and it has been clarified under which circumstances Article 40 of the MÖHUK applies and under which circumstances Article 41 of the MÖHUK applies. Finally, the jurisdiction rules regarding family law contained in international treaties to which the Republic of Turkey is a party have been examined, and the applicable rules have been identified.

Anahtar Kelimeler

• Family Law
• International Disputes
• Jurisdiction
• Objections to Jurisdiction
• Foreign nationals holding Blue Cards
• Child Protection
• Adoption

Kaynakça

1. 1980 tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair La Haye Sözleşmesi https://assets.hcch.net/docs/e86d9f72-dc8d-46f3-b3bf-e102911c8532.pdf (Erişim: 16.08.2026)
2. 1996 tarihli Lahey Çocuk Koruma Sözleşmesi, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2016/05/20160522-2.pdf (Erişim: 06.04.2026).
3. 2007 tarihli Çocuk Nafakası ve Diğer Aile Nafaka Türlerinin Uluslararası Tahsiline İlişkin Lahey Sözleşmesi, https://inhak.adalet.gov.tr/Resimler/Dokuman/2812020154356turkce_lah38.pdf (Erişim: 18.06.2026).
4. Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü, “Çocuk Kaçırma ve Velayet”, https://diabgm.adalet.gov.tr/Home/SayfaDetay/cocuk-kacirma-ve-velayet14022020111627.
5. Ağca, Elif, “Çocukların Korunması ve Ülkelerarası Evlat Edinme Konusunda İşbirliğine Dair Lahey Sözleşmesi Kapsamında Ülkelerarası Evlat Edinmede Usuli İşlemler”, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 3, Sayı 2, ss. 1-44.
6. Akıncı, Ziya, Milletlerarası Özel Hukuk, 1. Bası, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2020.
7. Akıncı, Ziya/ Demir Gökyayla, Cemile, Milletlerarası Aile Hukuku, 1. Bası, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2010.
8. Akıntürk, Turgut/ Ateş Karaman, Derya, Türk Medeni Hukuku Aile Hukuku, Yenilenmiş 15. Bası, Beta Yayınevi, İstanbul 2013.

9. Aktürk, Aylin, Milletlerarası Aile Hukukunda Nafaka Ve Nafaka Borçlarında Milletlerarası Yetki, Uygulanacak Hukuk, Tanıma, Tenfiz Ve İşbirliğine İlişkin 4/2009 No’lu Avrupa Birliği Konseyi Tüzüğü, Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni, Cilt 31, Sayı 2, 2012, ss. 1-33.
10. Albayrak Ceylan, Nazlı (2022), “Mavi Kart Sahibi Olanların Kişi Hallerine İlişkin Davalarda MÖHUK m. 41’in Uygulama Alanı Hakkında Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin 27.7.2020 Tarihli Kararının İncelemesi”, Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 10, Sayı 2, ss. 563-583.
11. Arslan, Ramazan/ Yılmaz, Ejder/ Taşpınar Ayvaz, Sema/ Hanağası, Emel, Medeni Usul Hukuku, Güncellenmiş 11. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2025.
12. Atalı, Murat/Ermenek, İbrahim/Erdoğan, Ersin, Medeni Usul Hukuku, 6. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2023. Avşar, Melis, “Evlat Edinme Davalarında Türk Mahkemelerinin Milletlerarası Yetkisi” Public and Private International Law Bulletin, Cilt 40, Sayı 2, 2020, ss. 1151-1173.
13. Batıgün, Elif Selen, “Milletlerarası Özel Hukukta Çocuğun Aile İçinde Korunması”, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2019.
14. Bayraktaroğlu Özçelik, Gülüm, Milletlerarası Usul Hukukunda Paralel Davalar, 1. Bası, Yetkin Yayınları, Ankara 2016. Çelikel, Aysel/Erdem, B. Bahadır, Milletlerarası Özel Hukuk, 18. Bası, Beta Yayınevi, İstanbul 2024.
15. Dinç, Hakkı/Biçkin, İnci/Aycı, Emrullah, Uygulamada Aile Hukuku ve Çocuk Haklarına İlişkin Uluslararası Sözleşmeler, Adalet Yayınevi, Ankara 2004.
16. Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi, 18 Nisan 1961, https://inhak.adalet.gov.tr/Resimler/Dokuman/2312020100123bm_40.pdf (Erişim: 27.03.2026).
17. Doğan, Vahit/Yılmaz, Alper Çağrı/İzmirli, Lale Ayhan, Milletlerarası Özel Hukuk, 11. Baskı, Savaş Yayınevi, Ankara 2025.
18. Erdoğan, Ersin, “Milletlerarası Derdestlik (Lis ALİBİ Pendens)”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2014, ss. 1857-1884.
19. Erten, Rifat, Türklerin Kişi Hallerine İlişkin Davalarda Türk Mahkemelerinin Milletlerarası Yetkisi (MÖHUK madde 41), 1. Bası, Yetkin Yayınları, Ankara 2017.
20. Güngör, Gülin, Türk Milletlerarası Özel Hukuku Kanunlar İhtilafı Hukuku Milletlerarası Usul Hukuku, 6. Bası, Yetkin Yayınları, Ankara 2026.
21. İrem, Ayşe, Uluslararası Özel Hukukta Çocuklara İlişkin Nafakanın Tahsilinde İşbirliği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Çankaya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2020.
22. Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi, 24 Nisan 1963, https://inhak.adalet.gov.tr/Resimler/Dokuman/2312020094424bm_16.pdf (Erişim: 27.03.2026). Kuru, Baki, Medeni Usul Hukuku El Kitabı, Cilt 1, Yetkin Yayınları, Ankara 2020.
23. Lagarde, Paul, “Lagarde Report (Explanatory Report)”, 1998. https://assets.hcch.net/upload/expl34.pdf (Erişim: 15.08.2026)
24. Nafaka Alacaklarının Yabancı Ülkelerde Tahsiline İlişkin 1956 Tarihli Birleşmiş Milletler Sözleşmesi, https://inhak.adalet.gov.tr/Resimler/Dokuman/2312020095623bm_35.pdf (Erişim: 18.07.2026).
25. Nomer, Ergin, Devletler Hususi Hukuku, Yenilanmiş 24. Bası, Beta Yayınevi, İstanbul 2026.
26. Özel, Sibel, “Milletlerarası Özel Hukukta Uygulanacak Hukukun Lex Fori Esasına Göre Belirlenmesi”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Cilt 28, Sayı 2, 2022, ss. 962-978.
27. Özkan, Işıl/Süral, Ceyda/Tütüncübaşı, Uğur, Avrupa Birliği Devletler Özel Hukuku, Adalet Yayınevi, Ankara 2016.
28. Parra-Aranguren, Gonzalo, Convention of 29 May 1993 on Protection of Children and Co-operation in Respect of Intercountry Adoption Text adopted by the Seventeenth Session, The Hague Conference on Private International Law – HCCH, Netherlands 2022.
29. Pekcanıtez, Hakan/ Özekes, Muhammed/ Akkan, Mine/ Taş Korkmaz, Hülya, Medeni Usul Hukuku, Cilt 1, 15. Bası, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2017.
30. Pekcanıtez, Hakan/Atalay, Oğuz/Özekes, Muhammet, Medeni Usul Hukuku, 13. Bası, Oniki Levha Yayıncılık, İstanbul 2025.
31. Sargın, Fügen, Türk Milletlerarası Usul Hukuku, 1. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2024.
32. Seviğ, Vedat Raşit, Kanunlar İhtilâafı, Yasama ve Yargılama Çatışmaları b.2, İstanbul 1974 aktaran Doğan, Vahit/Yılmaz, Alper Çağrı/İzmirli, Lale Ayhan, Milletlerarası Özel Hukuk, 11. Baskı, Savaş Yayınevi, Ankara 2025.
33. Şanlı, Cemal/Esen, Emre/Ataman Figenmeşe, İnci, Milletlerarası Özel Hukuk, 13. Bası, Beta Yayınevi, İstanbul 2025.
34. Tan Dehmen, Mine, “Türk Vatandaşlarının Kişi Hallerine İlişkin Davalar Bakımından 5718 Sayılı MÖHUK’ta Kabul Edilen Yetki Kuralı”. Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni, Cilt 33, Sayı 1, 2016, ss. 169-211.
35. Tanrıver Süha, Medeni Usul Hukuku, 2. Bası, Yetkin Yayınları, Ankara 2018.
36. Tekinalp, Gülören, Milletlerarası Özel Hukuk Bağlama ve Usul Hukuku Kuralları, Güncelleştirilmiş 13. Bası, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2020.
37. Tiryakioğlu, Bilgin, “Türklerin Kişi Hallerine İlişkin Davalarda Türk Mahkemelerinin Milletlerarası Yetki”, Tuğrul Arat’a Armağan, Yetkin Yayınları, Ankara, 2012, s. 1141-1165.
38. Toker, Ali Gümrah,” Forum Non Conveniens Doktrininin Türk Hukukunda Lahey Çocuk Koruma Sözleşmesi Kapsamında Uygulanması”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 24, Sayı 1, 2022, ss. 79-122.
39. Ulusu Karataş, Ayşe Elif, “Velayet Sorumluluğu Ve Çocukların Korunması Hakkında Tedbirler Yönünden Yetki, Uygulanacak Hukuk, Tanıma, Tenfiz Ve İşbirliğine Dair 1996 Tarihli Lahey Sözleşmesi Ve Türk Milletlerarası Özel Hukukuna Etkisi”, Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni, Cilt 37, Sayı 2, 2017, ss. 911-1003.