RESMÎ VASİYETNAMEDE ŞEKLE AYKIRILIK: İŞLEVSEL YORUM VE DERECELİ YAPTIRIM MODELİ

Öz

Bu çalışma, resmî vasiyetnamede şekil şartlarının yorumunu ve bu şartlara aykırılığın yaptırım rejimini, miras bırakan iradesinin korunması ile hukuki güvenlik arasındaki denge çerçevesinde incelemektedir. Çalışmanın kapsamı, resmî vasiyetnamenin kuruluşuna ilişkin şekil şartlarıyla sınırlıdır. Ehliyetsizlik, irade sakatlığı, muvazaa ve geçerli kurulmuş bir tasarrufun sonradan hükümden düşmesi gibi şekil dışı geçersizlik sebepleri kapsam dışındadır. Çalışmanın temel iddiası, şekil şartlarının mutlak bir formalizm anlayışıyla değil, korudukları işleve göre yorumlanması gerektiğidir. Buna göre şekle aykırılığın yaptırımı; eksikliğin miras bırakan iradesinin oluşumu, açıklanması ve ispatı üzerindeki etkisi dikkate alınarak belirlenmelidir. Bu modele göre, miras bırakanın ölüme bağlı tasarruf iradesinin hukuken ona isnat edilebilir biçimde ortaya çıkmadığı veya işlemin resmî vasiyetname olarak hukukî varlık kazanması için vazgeçilmez olan kuruluş unsurlarının gerçekleşmediği hâllerde yokluk, TMK m. 557’nin iptal edilebilirlik rejimini aşacak ölçüde asli kamusal güvence yapısını bütünüyle ortadan kaldıran istisnai hâllerde kesin hükümsüzlük söz konusu olur. İradenin varlığını etkilemeyen ancak kanuni şekil güvencelerinden birinin eksik veya hatalı gerçekleştiği hâllerde ise kural olarak iptal edilebilirlik uygulanmalıdır. Ayrıca iradenin oluşumu, açıklanması veya ispatı üzerinde esaslı etki doğurmayan teknik eksiklikler vasiyetnamenin geçerliliğini ortadan kaldırmamalıdır. Çalışma ayrıca Türk Medeni Kanunu ile Noterlik Kanunu arasındaki ilişkinin geçerlilik şartı-usul kuralı ikiliğine indirgenemeyeceğini, noterlik usulüne aykırılığın ancak miras bırakan iradesinin güvenilirliğini zedelediği ölçüde şekle aykırılık yaptırımı doğurması gerektiğini savunmaktadır. Bu yaklaşım, favor testamenti ilkesine ve resmî vasiyetnamenin kamusal güvenceye dayalı niteliğine uygun, ölçülü ve öngörülebilir bir değerlendirme modeli sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Resmi vasiyetname
• şekle aykırılık
• yokluk
• kesin hükümsüzlük
• iptal edilebilirlik

FORMAL DEFECTS IN OFFICIAL WILLS: FUNCTIONAL INTERPRETATION AND A GRADUATED SANCTION MODEL

Öz

This study examines the interpretation of formal requirements in official wills and the sanction regime for formal defects, within the balance between protecting testamentary intent and legal certainty. The scope is limited to defects concerning the formal requirements for executing an official will; incapacity, defects of consent, simulation, and the subsequent loss of effect of a validly executed disposition fall outside this scope. The study’s central argument is that formal requirements should not be interpreted through rigid formalism but according to the functions they protect. The sanction for a formal defect should be determined by its effect on the formation, declaration, and proof of testamentary intent. Under this model, non-existence arises where a legally attributable testamentary intent has not emerged, or where the constituent elements indispensable for the official will to acquire legal existence have not materialized. Nullity is confined to exceptional cases where the essential public-safeguard structure is destroyed beyond the annulability regime of Article 557 of the Turkish Civil Code. Where intent exists but a statutory safeguard is deficient, annulability applies as the ordinary sanction. Technical defects that do not materially affect the formation, declaration, or proof of intent should not invalidate the will. The study further argues that the relationship between the Civil Code and the Notary Law cannot be reduced to a validity/procedure dichotomy; a breach of notarial procedure triggers invalidity only where it undermines the reliability of testamentary intent. This model offers a proportionate, predictable framework consistent with favor testamenti.

Anahtar Kelimeler

• Official will
• formal defects
• non-existence
• nullity
• annulability

Kaynakça

1. Albaş, Hakan, "Miras Hukukunda İptal ve Tenkis Def’i", Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 18, S. 3, 2012, s. 143–162.
2. Antalya, O. Gökhan, Borçlar Hukuku Genel Hükümler C. V/1,1, Genişletilmiş 2. Baskı, Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2019.
3. Antalya, O. Gökhan/Sağlam, İpek, Miras Hukuku, Genişletilmiş 5. Baskı, Ankara: Seçkin, 2021.
4. Arbek, Ömer, Miras Hukukunda Ölüme Bağlı İşlemlerde İrade Serbestisi Sınırları ve Müeyyidesi, Ankara: Yetkin, 2013.
5. Atlı, Banu, Ölüme Bağlı Tasarrufların Hükümsüzlüğü ve Hükümden Düşme, Ankara: Seçkin, 2017.
6. Aybay, Aydın, Miras Hukuku Dersleri, Gözden Geçirilmiş 3. Baskı, İstanbul: T.C. Maltepe Üniversitesi Yayınları, 2002.
7. Ayiter, Nuşin/Kılıçoğlu, Ahmet, Miras Hukuku, Ankara: Savaş Yayınları, 1991.
8. Benedikt, Seiler, Die erbrechtliche Ungültigkeit, Zürich, 2017.

9. Berki, Ali Himmet, Vasiyyet ve Ölüme Bağlı Tasarruflar, Ankara: Ege Matbaası, 1961.
10. Berki, Şakir, Miras Hukuku, Ankara: Sevinç Matbaası, 1975.
11. Bizzarro, Matthias, "Mängel handschriftlicher Testamente", Aktuelle Juristische Praxis (AJP/PJA), C. 25, S. 11, 2016, s. 1480–1494.
12. Breitschmid, Peter/Jungo, Alexandra, Ed., Handkommentar zum Schweizer Privatrecht, Erbrecht, Art. 457–640 ZGB, 3. Auflage, Zürich–Basel–Genf: Schulthess, 2016.
13. Çabri, Sezer, Miras Hukuku, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2025.
14. Çabri, Sezer, Miras Hukuku Şerhi, C. I (TMK m. 495–574), İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2018.
15. Çetin, Süleyman/Ateş, Derya, Avukatlık ve Noterlik Hukuku, 2. Baskı, Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2019.
16. Çiftçi, Hasan, Ölüme Bağlı Tasarrufların İptali, Ankara: Adalet, 2020.
17. Druey, Jean Nicolas, Grundriss des Erbrechts, 5. Auflage, Bern: Stämpfli, 2002.
18. Dural, Mustafa, Miras Sözleşmeleri: İsviçre, Alman ve Avusturya Hukukları ile Karşılaştırmalı Olarak, İstanbul: Fakülteler Matbaası, 1980.
19. Dural, Mustafa/Öğüz, Tufan, Kişiler Hukuku, 20. Baskı, İstanbul: Filiz Kitabevi, 2019.
20. Dural, Mustafa/Öz, Turgut, Türk Özel Hukuku Cilt IV: Miras Hukuku, 13. Baskı, İstanbul: Filiz Kitabevi, 2025.
21. Engin, Baki İlkay, Mirastan Yoksunluk, İstanbul: Beşir Kitabevi, 2010.
22. Eren, Fikret, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 28. Baskı, Ankara: Legem Yayınevi, 2023.
23. Eren, Fikret/Yücer Aktürk, İpek, Türk Miras Hukuku, 2. Baskı, Ankara: Yetkin Yayınları, 2019.
24. Ergüne, Mehmet Serkan, Vasiyetnamenin Yorumu, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2011.
25. Escher, Arnold, Medeni Kanun Şerhi: Miras Hukuku, Çeviren Sabri Şakir Ansay, Ankara: Yeni Cezaevi Matbaası, 1953.
26. Gönensay, Samim/Birsen, Kemaleddin, Miras Hukuku, 2. Baskı, İstanbul: Ahmed Said Matbaası, 1963.
27. Günay, Erhan, Bilimsel Görüşler ve Yargısal Kararlar Eşliğinde Miras Hukukunda Ölüme Bağlı Tasarrufların İptali Davaları, Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2016.
28. Hatemi, Hüseyin, Miras Hukuku, 8. Baskı, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2018.
29. Hatemi, Hüseyin/Gökyayla, K. Emre, Borçlar Hukuku Genel Bölüm, 3. Baskı, İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2015.
30. İmre, Zahit/Erman, Hasan, Miras Hukuku, 17. Baskı, İstanbul: Der Yayınları, 2024.
31. İnan, Ali Naim/Ertaş, Şeref/Albaş, Hakan, Türk Medeni Kanunu: Miras Hukuku, Genişletilmiş ve Güncellenmiş 12. Baskı, Ankara: Seçkin, 2024.
32. İsviçre Adalet Bakanlığı (Bundesamt für Justiz), Gutachten Erbrechtliche Klagen und Verfahren, Bern, 2021.
33. Jeitziner, Roland, Basler Kommentar, Zivilgesetzbuch II Art. 457–977 ZGB und Art. 1–61 SchIT ZGB, Herausgeber Thomas Geiser ve Stephan Wolf, 6. Auflage, Basel: Helbing Lichtenhahn Verlag, 2019.
34. Kılıçoğlu, Ahmet M., Medeni Hukuk Temel Bilgiler, 6. Baskı, Ankara: Turhan Kitabevi, 2017.
35. Kılıçoğlu, Ahmet M., Miras Hukuku, Genişletilmiş 14. Baskı, Ankara: Turhan Kitabevi, 2025.
36. Kılıçoğlu, Ahmet M., Miras Hukuku Ders Notları I–II, Ankara: Turhan Kitabevi, 2005.
37. Kırkbeşoğlu, Nagehan, "Ölüme Bağlı Tasarrufların Yorumu", Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 23, S. 4, 2019, s. 195–230.
38. Kocaağa, Köksal, "Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisinin Hukuki Niteliği", Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 6, S. 2, 2002, s. 1–31.
39. Kocayusufpaşaoğlu, Necip, Borçlar Hukukuna Giriş, Hukuki İşlem, Sözleşme, C. I, Yenilenmiş, Genişletilmiş, Tamamlanmış 4. Bası’dan 7. Tıpkı Bası, İstanbul: Filiz Kitabevi, 2017.
40. Kocayusufpaşaoğlu, Necip, Miras Hukuku, 3. Baskı, İstanbul: Filiz Kitabevi, 1987.
41. Köprülü, Bülent, Miras Hukuku Dersleri, 2. Baskı, İstanbul: Fakülteler Matbaası, 1985.
42. Kürşat, Zekeriya, "İrade Bozuklukları, TBK m. 30–39", İçinde: İstanbul Şerhi Türk Borçlar Kanunu, Ed. Faruk Acar/Emre Gökyayla/H. Murat Develioğlu/Turgut Öz, İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2019, s. 531–594.
43. Nebioğlu Öner, Şebnem, "Vasiyetname Yoluyla Tanıma: Bir Özel Hukuk Tasarrufunun Yorumu", Ankara Barosu Dergisi, C. 80, S. 3, 2022, s. 9–32.
44. Oğuzman, M. Kemal, Miras Hukuku, Gözden Geçirilmiş 6. Bası, İstanbul: Filiz Kitabevi, 1995.
45. Oğuzman, M. Kemal/Barlas, Nami, Medenî Hukuk: Giriş, Kaynaklar, Temel Kavramlar, 24. Baskı, İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2018.
46. Oğuzman, M. Kemal/Seliçi, Özer/Oktay Özdemir, Saibe, Kişiler Hukuku (Gerçek ve Tüzel Kişiler), Gözden Geçirilmiş ve Yenilenmiş 18. Bası, İstanbul: Filiz Kitabevi, 2019.
47. Oğuzman, Kemal/Öz, Turgut, Borçlar Hukuku Genel Hükümler C. I, 21. Baskı, İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2023.
48. Olgaç, Furkan, Resmi Vasiyetnamenin Düzenlenmesi ve Koruma Önlemleri, Ankara: Seçkin, 2021.
49. Olgaç, Furkan, Resmi Vasiyetnamenin Hükümsüzleşmesi, Ankara: Seçkin, 2021.
50. Olgaç, Furkan, Türk Hukukunda Resmi Vasiyetname, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2020.
51. Önder, Akil, Vasiyet Hukuku, İstanbul: Doğu Matbaası, 1944.
52. Özbek, Mustafa Serdar/Yardım, Mehmet Ertan, "Elektronik Noterlik İşlemleri", Türkiye Noterler Birliği Hukuk Dergisi, C. 1, S. 3, 2016, s. 3–118.
53. Özdemir, Saibe Oktay, "Türk Hukukunda Resmi Vasiyetnamelerde Tanıkların Beyan Edecekleri Hususlar ve Karma Vasiyetnamelerin Geçerliliği", İçinde: Prof. Dr. M. İlhan Ulusan’a Armağan, C. III, Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2016.
54. Öztan, Bilge, Miras Hukuku (Tablolar ve Örneklerle), 8. Baskı, Ankara: Turhan Kitabevi, 2017.
55. Öztürk, Mehmet, Resmi Vasiyetname, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2019.
56. Özuğur, Ali İhsan, Türk Medeni Kanunundan Önce ve Sonra Miras Hukuku, 4. Baskı, Cilt 1, Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2016.
57. Piotet, Paul, "Inéxistence et invalidité des dispositions à cause de mort", Journal des Tribunaux (JdT), 1969 I, 1969, s. 164–180.
58. Ruhi, Canan/Ruhi, Ahmet Cemal, Vasiyetname ve Miras Sözleşmesi, Ankara: Seçkin, 2017.
59. Saldırım, Mustafa, "Resmi Vasiyetname Düzenlemeye Yetkili Memurlar", Türkiye Noterler Birliği Dergisi, S. 104, 1999, s. 25–29.
60. Saymen, Ferit H., Miras Hukuku 1954–1955 Dersleri, İstanbul: Ahmet Sayman Teksir İşleri, 1955.
61. Saymen, H. Ferit, Borçlar Hukuku Dersleri: Umumi Hükümler, Cilt I, İstanbul: İsmail Akgün Matbaası, 1950.
62. Serozan, Rona, Hukuk Genel Bölüm, Kişiler Hukuku, 7. Baskı, İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2017.
63. Serozan, Rona, Miras Hukuku, İstanbul: Beta Yayınları, 2000.
64. Serozan, Rona, Sağlararası İşlem Yoluyla Ölüme Bağlı Kazandırma, İstanbul: Fakülteler Matbaası, 1979.
65. Serozan, Rona/Engin, Baki İlkay, Miras Hukuku ve Tamamı Çözümlü Pratik Çalışmalar, Güncellenmiş 9. Baskı, Ankara: Seçkin, 2024.
66. Şener, Esat, "Noterler ve Vasiyetname", Türkiye Noterler Birliği Dergisi, S. 10, 1976, s. 3–8.
67. Şener, Esat, Uygulamada ve Teoride Her Yönü ile Vasiyet Hukuku, Ankara: Seçkin Yayıncılık, 1995.
68. Tanrıver, Süha, "Noterler Tarafından Elektronik Ortamda Yapılabilecek Olan İşlemler ve Bu İşlemlerin Gerçekleştirilmesi Usûlü", Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 65, S. 4, 2016, s. 3677–3686.
69. Tercier, Pierre/Pichonnaz, Pascal/Develioğlu, H. Murat, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 2. Baskı, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2020.
70. Türk, Burak, Resmi Vasiyetnamenin Düzenlenmesi ve Geçersizlik Halleri, Ankara: Seçkin, 2024.
71. Ulukapı, Ömer/Atalı, Murat, Noterlik Hukuku, Konya: Mimoza Yayınları, 1994.
72. Weimar, Peter, Berner Kommentar, Schweizerisches Zivilgesetzbuch, Das Erbrecht, Band III, 1. Abteilung, Die Erben, Art. 457–516 ZGB, Bern: Stämpfli, 2009.
73. Yurdagül, Mahmut, "Hukukta ve Uygulamada Resmi Vasiyetname", Türkiye Noterler Birliği Dergisi, S. 83, 1994, s. 52–56.
74. Zengin Özküçükparlak, Burcu, "Ölüme Bağlı Tasarruflarda Yükleme ve Yüklemenin Tenfizine İlişkin Sorunlar", Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 26, S. 1, 2024, s. 519–545.
75. Zevkliler, Aydın/Gökyayla, Emre, Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri, 21. Baskı, İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2021.
76. Zeytin, Serhat/Ergün, Emre, Miras Hukuku, İstanbul, 2018.