Kentin Deneyimlerle Betimlenmesi: Duyusal Haritalama ile Trabzon

Bu çalışma, kent deneyimini bireylerin beş duyusu aracılığıyla algılama biçimleri üzerinden inceleyerek Trabzon kenti özelinde duyusal haritalama yöntemiyle kent–birey ilişkisini fenomenolojik bir çerçevede değerlendirmektedir. Mekânlar, kullanıcıların mekânla kurduğu çok katmanlı ilişkiler aracılığıyla biçimlenir ve bireyler tarafından duyular aracılığıyla algılanır. Kent de bu deneyimin yaşandığı mekânların oluşturduğu bir bütünlüktür. Kentsel mekânların çoğunlukla görsel özellikleri üzerinden değerlendirilmesi, duyusal ve deneyimsel boyutların geri planda kalmasına neden olmaktadır. Bu bağlamda çalışma, kentsel mekânın çok duyulu deneyim yoluyla nasıl algılandığını ve duyusal haritalama yöntemi aracılığıyla nasıl görünür kılınabileceğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, X Üniversitesi Mimarlık Bölümü’nde yürütülen [kodlu] ders kapsamında, öğrenciler Trabzon’un beş bölgesini (Gülbaharhatun-Tabakhane-Atapark, Ayasofya-Sahil, Kunduracılar-Gazipaşa-Ganita, Pazarkapı-Kemeraltı, Meydan-Taşbaşı) beş duyu üzerinden deneyimlemiştir. Seçili alanları deneyimleyen öğrenciler ayrı zamanlarda elde ettikleri duyusal verileri bireysel ve ortak olarak duyusal haritalara dönüştürmüşlerdir. Bulgulara göre, deneyimlenen kent için katılımcıların görsel hafızasında yoğunluklu olarak tarihi yapıların, işitsel deneyiminde deniz ve şehir seslerinin, kokusal belleklerinde balık ve kahve kokularının, dokunsal algılarında taş ve ahşap yüzeylerin, tatsal deneyimlerinde ise balık ve çay tatlarının öne çıktığını söylemek mümkündür. Katılımcılar alan çalışması sonucunda kentin daha önce birçok kez deneyimledikleri bölgelerini duyularına odaklanarak deneyimlemenin kendilerinde farklı algılar ve farkındalıklar oluşturduğunu belirtmişlerdir. Sonuç olarak, duyusal haritalama, kentsel mekânın algısal ve duygusal boyutlarının da anlaşılmasını sağlayarak, kent kimliğinin oluşumunda duyuların rolünü ortaya koymuştur. Çalışma, duyusal haritalama yönteminin mimarlık eğitimi ve kentsel mekân araştırmalarında kullanılabilecek bir araç olduğunu göstermesi bakımından literatüre katkı sunar.

This study examines urban experience through the ways individuals perceive the city through the five senses and evaluates the city–individual relationship in Trabzon using sensory mapping within a phenomenological framework. Since urban spaces are generally evaluated through their visual characteristics, sensory and experiential dimensions often remain in the background. Therefore, the study aims to reveal how urban space is perceived through multisensory experiences and how these experiences can be made visible through sensory mapping.The research was conducted within the [coded] course at the Department of Architecture at X University. Students experienced five different areas of Trabzon (Gülbaharhatun–Tabakhane–Atapark, Ayasofya–Coast, Kunduracılar–Gazipaşa–Ganita, Pazarkapı–Kemeraltı, and Meydan–Taşbaşı) through the five senses. The sensory data obtained at different times were transformed into individual and collective sensory maps. According to the findings, historical buildings were dominant in visual memory, while the sounds of the sea and the city shaped the auditory experience. Fish and coffee smells were prominent in olfactory memory, stone and wooden surfaces in tactile perception, and fish and tea tastes in gustatory experience. Participants stated that focusing on their senses while experiencing familiar urban areas created new perceptions and awareness. As a result, sensory mapping reveals the perceptual and emotional dimensions of urban space and highlights the active role of the senses in the formation of urban identity. The study also contributes to architectural education and urban research by demonstrating the applicability of sensory mapping.