W. RADLOFF’UN OPIT SLOVARYA TYURKSKİH NAREÇİY ADLI ESERİNE GÖRE 19. YÜZYIL ALTAY TÜRKÇESİNİN SES ÖZELLİKLERİ I: ÜNLÜLER

Fatih Numan Küçükballı

W. RADLOFF’UN OPIT SLOVARYA TYURKSKİH NAREÇİY ADLI ESERİNE GÖRE 19. YÜZYIL ALTAY TÜRKÇESİNİN SES ÖZELLİKLERİ I: ÜNLÜLER

Öz

Radloff, Opıt Slovarya Tyurkskih Nareçiy (OSTN) adlı sözlüğünü 1893-1911 yılları arasında altışar yıl arayla dört cilt olarak yayımlamıştır. Bu sözlükte tarihî ve çağdaş pek çok Türk lehçesine ait yaklaşık 68 bin madde başı bulunmaktadır. Eserdeki tarihî lehçelere ait söz varlığı büyük oranda daha önce yayımlanan çalışmalardan alınmıştır. Çağdaş lehçelere ait kelimeler ise genellikle o dönemki konuşma dillerinden derlenmiştir. Özellikle o güne kadar pek bilinmeyen Türk lehçelerinin söz varlığının ilk defa bu eserde derlenmiş olması, eseri çok değerli kılmaktadır. OSTN’deki Altay Türkçesine ait kelimelerin tamamına yakını 1860’lı yıllarda bizzat Radloff tarafından derlenmiştir. Aynı zamanda söz konusu kelimeler sözlüğün temelini oluşturmuştur. OSTN’de Altay Türkçesi ağızlarına (Altay Kiji, Teleüt, Tölös, Lebed, Kumandı ve Tuba) ait toplam 11286 madde başı tespit edilmiştir. Ayrıca sözlükte çok sayıda örnek cümle mevcuttur. Bu çalışmada OSTN’deki zengin dil malzemesinden yola çıkılarak 19. yüzyıl Altay Türkçesi ve ağızlarının ünlülerle ilgili ses özellikleri ele alınmıştır. Altay Türkçesindeki normal süreli, uzun ve kısa ünlüler ayrı ayrı değerlendirilmiş ve ünlü uyumları hakkında bilgiler verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

ALİMOV, Rusbek - Emil Shadyhanov (2013). “Teleütçe Yok Olma Tehlikesi Altındaki Bir Dilin Sosyolengüistik Durumu”. Tehlikedeki Diller Dergisi/Türk Dilleri. 2: 49-73.
ARIKOĞLU, Ekrem (1996). Tuva ve Hakas Türkçelerinde Fiil. Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
AŞCI, Ufuk Deniz (2003). “W. Radloff’un ‘Opıt Slovarya Tyurkskih Nareçiy’ Adlı Eserinde Geçen Kazak ve Kırgız Lehçelerine Ait Sesler İle Çağdaş Kazak ve Kırgız Lehçelerindeki Sesler”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi. 14: 299- 360.
BASKAKOV, N. A. (1958). Altayskiy Yazık (Vvedeniye v İzuçeniye Altayskogo Yazıka i Ego Dialektov). Moskva: İzdatel’stvo Akademii AN SSSR.
BASKAKOV, N. A. (1972). Severnıye Dialektı Altayskogo (Ojrotskogo) Yazıka- Dialekt Kumandintsev (Kumandı-Kiji)-Grammatiçeskiy Oçerk, Tekstı, Perevodı i Slovar’. Moskva: İzdatel’stvo Nauka.
BİANCHİ (1835). Dictionnaire Turc-Français. Paris.
BUDAGOV (1869). Sravnitel’nıy Slovar’ Turetsko-Tatarskih’ Nareçiy. S.-Peterburg.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Dilbilim

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Fatih Numan Küçükballı ^*
Palestine

Yayımlanma Tarihi

15 Haziran 2019

Gönderilme Tarihi

1 Haziran 2019

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Cilt: 16 Sayı: 62

IZ

https://izlik.org/JA86AX45PP

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Küçükballı, F. N. (2019). W. RADLOFF’UN OPIT SLOVARYA TYURKSKİH NAREÇİY ADLI ESERİNE GÖRE 19. YÜZYIL ALTAY TÜRKÇESİNİN SES ÖZELLİKLERİ I: ÜNLÜLER. Karadeniz Araştırmaları, 16(62), 300-334. https://izlik.org/JA86AX45PP

AMA

1.Küçükballı FN. W. RADLOFF’UN OPIT SLOVARYA TYURKSKİH NAREÇİY ADLI ESERİNE GÖRE 19. YÜZYIL ALTAY TÜRKÇESİNİN SES ÖZELLİKLERİ I: ÜNLÜLER. Karadeniz Araştırmaları. 2019;16(62):300-334. https://izlik.org/JA86AX45PP

Chicago

Küçükballı, Fatih Numan. 2019. “W. RADLOFF’UN OPIT SLOVARYA TYURKSKİH NAREÇİY ADLI ESERİNE GÖRE 19. YÜZYIL ALTAY TÜRKÇESİNİN SES ÖZELLİKLERİ I: ÜNLÜLER”. Karadeniz Araştırmaları 16 (62): 300-334. https://izlik.org/JA86AX45PP.

EndNote

Küçükballı FN (01 Haziran 2019) W. RADLOFF’UN OPIT SLOVARYA TYURKSKİH NAREÇİY ADLI ESERİNE GÖRE 19. YÜZYIL ALTAY TÜRKÇESİNİN SES ÖZELLİKLERİ I: ÜNLÜLER. Karadeniz Araştırmaları 16 62 300–334.

IEEE

[1]F. N. Küçükballı, “W. RADLOFF’UN OPIT SLOVARYA TYURKSKİH NAREÇİY ADLI ESERİNE GÖRE 19. YÜZYIL ALTAY TÜRKÇESİNİN SES ÖZELLİKLERİ I: ÜNLÜLER”, Karadeniz Araştırmaları, c. 16, sy 62, ss. 300–334, Haz. 2019, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA86AX45PP

ISNAD

Küçükballı, Fatih Numan. “W. RADLOFF’UN OPIT SLOVARYA TYURKSKİH NAREÇİY ADLI ESERİNE GÖRE 19. YÜZYIL ALTAY TÜRKÇESİNİN SES ÖZELLİKLERİ I: ÜNLÜLER”. Karadeniz Araştırmaları 16/62 (01 Haziran 2019): 300-334. https://izlik.org/JA86AX45PP.

JAMA

1.Küçükballı FN. W. RADLOFF’UN OPIT SLOVARYA TYURKSKİH NAREÇİY ADLI ESERİNE GÖRE 19. YÜZYIL ALTAY TÜRKÇESİNİN SES ÖZELLİKLERİ I: ÜNLÜLER. Karadeniz Araştırmaları. 2019;16:300–334.

MLA

Küçükballı, Fatih Numan. “W. RADLOFF’UN OPIT SLOVARYA TYURKSKİH NAREÇİY ADLI ESERİNE GÖRE 19. YÜZYIL ALTAY TÜRKÇESİNİN SES ÖZELLİKLERİ I: ÜNLÜLER”. Karadeniz Araştırmaları, c. 16, sy 62, Haziran 2019, ss. 300-34, https://izlik.org/JA86AX45PP.

Vancouver

1.Fatih Numan Küçükballı. W. RADLOFF’UN OPIT SLOVARYA TYURKSKİH NAREÇİY ADLI ESERİNE GÖRE 19. YÜZYIL ALTAY TÜRKÇESİNİN SES ÖZELLİKLERİ I: ÜNLÜLER. Karadeniz Araştırmaları [Internet]. 01 Haziran 2019;16(62):300-34. Erişim adresi: https://izlik.org/JA86AX45PP