DİVÂN-I HİKMET’İN SES UYUMU ÜZERİNE (KÖKŞETAV NÜSHASI)
Öz
Ses uyumsuzluğu, Çağatay Türkçesi ve çağdaş Karluk lehçelerinin en önemli fonetik sorunlarından biridir. Söz konusu lehçelerle ilgili yapılan çalışmalarda da bu konu ele alınmıştır. Özellikle Kemal Eraslan, bu konu üzerinde yapmış olduğu çalışmada Çağatay Türkçesi metinlerindeki kalınlık- incelik uyumuna aykırı düşen on bir ek tespit etmiştir. Divân-ı Hikmet’in Kökşetav (Kazakistan) nüshasının ses uyumuna baktığımızda da çeşitli kelime ve ekler arasında sağlam bir uyum olmadığı görülmektedir. Ünlüler kalınlık-incelik uyumu ve düzlük-yuvarlak uyumu olmak üzere iki aşamada irdelenmiştir. Ünsüzler ise tonlu + tonlu ve tonsuz + tonsuz uyumuna uyup uymamalarına bağlı olarak sınıflandırılmış ve ele alınmıştır. Bazı ses değişmelerinden kaynaklanan kelime kökü ve gövde içindeki ses uyumsuzlukları incelenmiştir. Ses uyumunu bozan elliye yaklaşık ek tespit edilmiştir. Bu ses uyumunun dışında kalan eklerin kullanım sıklığı metinde değişiklik göstermektedir. Bu eklerden bazıları, ilk görüldükleri andan itibaren metinlerde genel temayüle aykırı kullanımlarıyla karşımıza çıkmaktadır. Çeşitli nedenlerden dolayı ses değişmesine uğrayan birçok ek, ses uyumunun bozulmasına sebep olmuştur. Makalede, Divân-ı Hikmet’teki ses uyumu incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- HACIEMİNOĞLU, N. (1996). Karahanlı Türkçesi Grameri. Ankara Türk Dil Kurumu Yayınları.
- HASAN, N. (2009). “Divan-ı Hikmet’in İstanbul’daki Bir Nüshası Hakkında”. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2: 79-82.
- HASAN, N. (2018). “İsmetullah Yesevi'nin Özel Arşivindeki "Divân-ı Hikmet" Nüshası Üzerine Bazı Mülahazalar”. VI. Uluslararası Şeyh Şa’ban-ı Velî Sempozyumu -Yesevîlik (23-25 Kasım 2018). Kastamonu: 601-606.
- KALSIN, Ş. (2004). Harezm Türkçesinde İsim. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayımlanmamış Doktora Tezi).
- KARAMANOĞLU, A. F. (1994). Kıpçak Türkçesi Grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- KARAÖRS, M. (1993). “Kayseri’de Bulunan Bir Divan-ı Hikmet Basması”. Ahmed Yesevi’nin Yayınlanmamış Hikmetleri”. Milletlerarası Hoca Ahmed Yesevî Sempozyumu Bildirileri (26-29 Mayıs). Kayseri: 237-254.
- PETEK, E. – S. DAĞISTAN (2017a). “Dîvân-ı Hikmet’in Kökşetav Nüshasının Dili”. Akademik Bakış Dergisi. 63: 111-119.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Dilbilim
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
15 Mart 2020
Gönderilme Tarihi
1 Mart 2020
Kabul Tarihi
-
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2020 Cilt: 17 Sayı: 65
APA
Akar, A., & Utebekov, S. (2020). DİVÂN-I HİKMET’İN SES UYUMU ÜZERİNE (KÖKŞETAV NÜSHASI). Karadeniz Araştırmaları, 17(65), 217-233. https://izlik.org/JA93DG76EJ
AMA
1.Akar A, Utebekov S. DİVÂN-I HİKMET’İN SES UYUMU ÜZERİNE (KÖKŞETAV NÜSHASI). Karadeniz Araştırmaları. 2020;17(65):217-233. https://izlik.org/JA93DG76EJ
Chicago
Akar, Ali, ve Senbek Utebekov. 2020. “DİVÂN-I HİKMET’İN SES UYUMU ÜZERİNE (KÖKŞETAV NÜSHASI)”. Karadeniz Araştırmaları 17 (65): 217-33. https://izlik.org/JA93DG76EJ.
EndNote
Akar A, Utebekov S (01 Mart 2020) DİVÂN-I HİKMET’İN SES UYUMU ÜZERİNE (KÖKŞETAV NÜSHASI). Karadeniz Araştırmaları 17 65 217–233.
IEEE
[1]A. Akar ve S. Utebekov, “DİVÂN-I HİKMET’İN SES UYUMU ÜZERİNE (KÖKŞETAV NÜSHASI)”, Karadeniz Araştırmaları, c. 17, sy 65, ss. 217–233, Mar. 2020, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA93DG76EJ
ISNAD
Akar, Ali - Utebekov, Senbek. “DİVÂN-I HİKMET’İN SES UYUMU ÜZERİNE (KÖKŞETAV NÜSHASI)”. Karadeniz Araştırmaları 17/65 (01 Mart 2020): 217-233. https://izlik.org/JA93DG76EJ.
JAMA
1.Akar A, Utebekov S. DİVÂN-I HİKMET’İN SES UYUMU ÜZERİNE (KÖKŞETAV NÜSHASI). Karadeniz Araştırmaları. 2020;17:217–233.
MLA
Akar, Ali, ve Senbek Utebekov. “DİVÂN-I HİKMET’İN SES UYUMU ÜZERİNE (KÖKŞETAV NÜSHASI)”. Karadeniz Araştırmaları, c. 17, sy 65, Mart 2020, ss. 217-33, https://izlik.org/JA93DG76EJ.
Vancouver
1.Ali Akar, Senbek Utebekov. DİVÂN-I HİKMET’İN SES UYUMU ÜZERİNE (KÖKŞETAV NÜSHASI). Karadeniz Araştırmaları [Internet]. 01 Mart 2020;17(65):217-33. Erişim adresi: https://izlik.org/JA93DG76EJ