KARADENİZ BÖLGESİ İLE MACARİSTAN KUMAN-KIPÇAK COĞRAFYASININ KARŞILAŞTIRMALI HALK İNANÇLARI

Kültürel değerlerin zamanla kaybolup gitmesi nedeniyle bir yörenin kültürel dokusunun tespiti önem arz etmektedir. Bu aynı zamanda o yörenin farklı coğrafyalardaki kültürel dokuyla olan ortaklığını veya farklı oluşunu ortaya koymaktadır. Bununla birlikte ayrı bölgelerdeki aynı toplulukların kültür bütünlüğü tarihi, siyasi ve sosyal olarak iki bölge arasında köprü kurmaktadır. Bu çalışmada, Karadeniz Bölgesi ile Macaristan Kuman-Kıpçak coğrafyasındaki halk inançları ele alınmış ve karşılaştırma yapılarak benzerlikler ve farklılıklar belirlenmeye çalışılmıştır. Elde edilen veriler, iki bölgedeki yaygın halk inanışlarında eski Türk inançlarının izlerinin yörelerdeki varlığını sunmaktadır. Macaristan’daki Kuman-Kıpçaklar, Hristiyanlığın etkisi ve Macar Devleti’nin uyguladığı kanunlar ve yasaklamalar sonucunda kültürel değerlerinin birçoğunu kaybetmiştir. Diğer taraftan her iki coğrafyaya bakıldığında özellikle de doğum ve ölüm gibi geçiş dönemlerindeki birçok inanç ve uygulamaların benzediği görülmüştür. Araştırılan bölgelerdeki güneş ile ilgili inançlar ve ritüeller, albastı, çocuklara ad verme, nazar değmemesi için yapılan uygulamalar, eşik kutsama, ölüm olduğu zaman uygulanan ritüeller, mezarlıklara önem verilmesi gibi Türklere ait doğacılık ve ruhçuluk simgeleri binlerce yıllık kökü olan bir birikimin yansımalarıdır.