A Contribution to Analysing Ottoman Social Order from an Uprising in Ereğli in the 19th Century

Öz

Although the state-ayans (tax farming magnates) relationship in the Ottoman social history has been solved, it is not well defined how the ayan-public relations were. We hear from the people from their complaints about the former. Recent studies show that people might have gathered around different groups of benefit, and entered various relations in this context. Aim of this essay is to contribute to analyzing people-ayan relations in terms of different groups of benefit via the regulation of tax farming on March 9th, 1841, in Bendereğli, known today as Karadeniz Ereğli, and the uprising against Mustafa Ağa, then tax farmer of Safranbolu.

Anahtar Kelimeler

• Ayans (magnates), ayan-public relations, Karadeniz Ereğli, Ottoman tax farming

19. Yüzyılda Ereğli'deki Bir İsyan Üzerinden Osmanlı Taşrasında Sosyal Düzeni Çözümleme Denemesi

Öz

Osmanlı sosyal tarih araştırmalarında ayânlar-devlet ilişkisi kısmen çözümlenmiş olmasına rağmen ayân-halk ilişkilerinin nasıl olduğu tam olarak anlaşılabilmiş değildir. Halkın sesini belgelerde ayanlarla ilgili şikayetler söz konusu olduğunda duyabilmekteyiz. Ancak son zamanlarda yapılan araştırmalar halkın ayanlar etrafında farklı çıkar grupları biçiminde gruplanabileceklerini, farklı ilişkiler içerisine girebileceklerini de göstermektedir. Bu çalışmada bugün Karadeniz Ereğli olarak bilinen Bendereğli'de 9 Mart 1841'de muhassıllık düzenlemesine ve Ereğli'de Kalyon Nazın ve Safranbolu Muhassılı Mustafa Ağa'ya karşı başlayan ayaklanma üzerinden ayân-halk ilişkisi farklı çıkar gruplarını da gösterecek şekilde çözümlenmek istenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Ayânlık, Karadeniz Ereğli, Muhassıllık, Ayaklanma.

Kaynakça

1. AKBAYAR, Nuri, Osmanlı Yer Adları Sözlüğü, Tarih Vakfı Yurt yay., İstanbul, 2001
2. BAŞBAKANLIK OSMANLI ARŞİVİ (B.O.A.), İradeler Meclis—i Vâlâ (İ.MVL.), 411 _ COLLAS, Bernard Camille, 1864’ te Türkiye, Çev. Teoman
3. Tunçdoğan, Bileşim yay., İstanbul, 2005 '
4. ÇAKIR, Coşkun, Tanzimat Dönemi Osmanlı Maliyesi, Küre yay , İstanbul, 2001
5. ÇETİN, Prof. Dr. Atillâ, Şehiriçi Dergisi, “18. Yüzyılın Ortalarında Bir İzmitli Zengin: Div-zade el Hac Mustafa Ağa (Devezade Hacı Mustafa Ağa), Kocaeli, 2005' '
6. İNALCIK, Halil, Tanzimat ve Bulgar Meselesi, Eren yay., İstanbul, 1992
7. KUNERALP, Sinan, Son Dönem Osmanlı Erkân ve Ricali (1839— ' 1922) Prosopografik Rehber, İstanbul, 1999
8. MEEKER, Michael E., İmparatorluktan Gelen Bir Ulus Türk. Modernitesi ve Doğu Karadeniz’de Osmanlı Mirası, İstanbul , Bilgi Üniversitesi yay., İstanbul, 2005

9. NAGATA, Yuzo, Tarihte Ayanlar Karaosmanoğulları Üzerinde Bir İnceleme, T.T.K.yay., Ankara, 1997
10. SÜREYYA, Mehmed, Sicill-i Osmanî, Yay. Haz. Nuri Akbayar, 2, Tarih Vakfı Yurt yay., İstanbul, 1996
11. UBİCİNİ, H.A., Osmanlı’da Modernleşme Sancısı, Çev. Cemal ' Aydın, Timaş yay. İstanbul, 1998
12. YAKAY, Sinan, Kdz. Ereğli’de Tersaneciliğin Tarihi ve Tersanesi Ağalar, Kdz. Ereğli, 2004 liliğine atandığı ve bu görevinden Ekim 1843 (İşl.1259)’de azledildiği, aynı yılda vefat ettiği bilgisi bulunmaktadır. [SUREYYA, a.g.e.: 420]