TRABZON VE YÖRESİ AĞIZLARINDAKİ ALINTI KELİMELERDE GÖRÜLEN SES OLAYLARI

Ahmet Dinç

doi:10.56694/karadearas.1367548

TRABZON VE YÖRESİ AĞIZLARINDAKİ ALINTI KELİMELERDE GÖRÜLEN SES OLAYLARI

Öz

Bu makalede Trabzon ve yöresi ağızlarındaki alıntı kelimeler, bünyesinde barındırdığı ünlüler ve ünsüzlerdeki ses olayları olmak üzere iki temel başlıkta incelenmiştir. Yöre ağzında kullanılan alıntı kelimeler, yöre ağzıyla ilgili mevcut çalışmalar ve tarafımızca derlenen kelimelerden seçilmiştir. Makalenin birinci bölümü; çalışmanın yöntemi ve çeviri yazısının aktarılması, alıntı kelimelerin tasnifi, adlandırılması ve değerlendirilmesini içeren kısmın yanında Türkçenin yazılı ilk derli toplu metni Orhun Yazıtlarından başlayıp Türkiye Türkçesinin mevcut konumuna kadar geçirdiği tarihî süreçte temas kurduğu dillerden içeriklerin sunulduğu ve bu dillerden Türkçeye geçen kelimelerin istatistiğinin verildiği kısmı da kapsar. İkinci bölümde, alıntı kelimelerdeki ses olayları ve ses değişimleri, iki ana başlıkta alt başlıklarıyla alıntı kelimelerin alındığı dil belirtilerek verilmiştir. İncelenen sözcükler yazı diline geçmiş güncel Türkçe sözlükte yer alan kelimeleri kapsamaktadır. Alıntı kelimenin geçtiği dille birlikte bu kelimenin tanıklı olduğu eserler de belirtilmiştir. Kelimelerin transkripsiyonunda TDK’nin kabul ettiği “Ağız Araştırmaları Transkripsiyon Sistemi” esas alınmıştır. İncelenen alıntı kelimelerden 137’sinin Arapça; 43’ünün Farsça; 29’unun Fransızca; 21’inin Yunanca;7’sinin İtalyanca; 6’sının İ

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

KAYNAKÇA AKALIN, Ş. H. (2018). Diller Arası Etkileşim ve Türkçe. (Ed. M. Macit ve S. Cavkaytar). Türk Dili I içinde (s. 188-207). Eskişehir: Açıköğretim Fakültesi Yayınları.
AKSAN, D. (1977). Köktürkçeden Bugüne Türkçede Ödünçlemeler Üzerine Bir Sözcük İstatistiği Araştırması. Türk Dili. 36 (313). 344-347.
BRENDEMEON, B. (2010). Söz Varlığı Seviyesindeki Ödünçleme ile İlgili Bazı Düşünceler. Orhon Yazıtlarının Bulunuşundan 120 Yıl Sonra Türklük Bilimi ve 21. Yüzyıl Konulu III. Uluslararası Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu. 161-165.
CAFEROĞLU, A. (1994). Kuzeydoğu İllerimiz Ağızlarından Toplamalar. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu- Türk Dil Kurumu Yayınları.
ÇOŞKUN, M. V. (2010). Türkçenin Ses Bilgisi. 2. Baskı. İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık. DEMİR, N. (2006). Trabzon ve Yöresi Ağızları. (3 Cilt). Ankara: Gazi Kitabevi.
DEMİRCAN, Ö. (2001). Türkçenin Ses Dizimi. İstanbul: Der Yayınevi.
DEVELLİOĞLU, F. (2003). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Sözlük. Ankara: Aydın Kitabevi.
DOĞRU, F. (2019). Ses Değişmeleri. (Türkiye Türkçesi I, Ses Bilgisi, Ed. E. Boz). Ankara: Gazi Kitabevi. 105-155.

EKER, S. (2021). Çağdaş Türk Dili. Ankara: Grafiker Yayınları. 147.
ERCİLASUN, A. (1999). Ağız Araştırmalarında Kullanılacak Transkripsiyon İşaretleri. Ağız Araştırmaları Bilgi Şöleni. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu- Türk Dil Kurumu Yayınları.
ERTEN, İ. (2020). Trabzon Çepni Ağzı (Ses Bilgisi-Sözlük-Metin). Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.)
GÜLSEVİN, G. (2002). Uşak İli Ağızları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. JOHANSON, L. (2021). Turkic. Cambridge: Cambridge University Press.
KANAR, M. (2003). Osmanlı Türkçesi Sözlüğü. İstanbul:Derin Yayınları.
KANAR, M. (2016). Büyük Farsça-Türkçe Sözlük. Ankara: Say Yayınları.
KARACA, V. İ. (2012). Türkiye Türkçesindeki Alıntı Sözlerde Görülen Ses Olayları Üzerine Bir İnceleme. Turkish Studies. Volume 7/4: 2063.
KARAAĞAÇ, G. (1997). Alıntı Kelimeler Üzerine Düşünceler. Türk Dili. (552). 499-511.
KARAAĞAÇ, G. (2009). Dil, Tarih ve İnsan. İstanbul: Kesit Yayınları.
KARAAĞAÇ, G. (2010). Türkçenin Ses Bilgisi. İstanbul: Kesit Yayınları.
KARAAĞAÇ, G. (2017). Türkçe Üzerine Yazılar. Ankara: Akçağ Yayınları.
KARAHAN, L. (2011). Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
KILIÇ, G. (2023). Tarihî ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lügati’nde Alıntı Sözler. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.)
KORKMAZ, Z, (2007). Gramer Terimleri Sözlüğü. Ankara:Türk Dil Kurumu Yayınları, (3. Baskı)
SAYGIN AKBAŞAK, H. (2020). Yunancadan Türkçeye Geçmiş Alıntı Sözlerde Görülen Ses Olayları Üzerine Bir İnceleme. Edirne: Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi).
STACHOWSKİ, M. (2011). Etimoloji. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları. TEKİN, T. (2013). Makaleler 2-Tarihî Türk Yazı Dilleri. (Haz. E. Yılmaz ve N. Demir). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
TIETZE, A. (2021). Tarihî ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugati. I-VIII. 2. Baskı. (Ed. E. Yılmaz ve N. Demir). Ankara: TÜBA.
Türkçede Batı Kökenli Kelimeler Sözlüğü. (2019). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. TOSUN, T. (2019). Vakfıkebir ve Yöresi Ağızları. Giresun: Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
TZİTZİLİS, C. (1987).Griechische Lehnwörter im Türkischen (mit besonderer Berücksichtigung der anatolischen Dialekte). Wien: Verlag der österreichischen Akademie der Wissenschaften. (= Schriften der Balkankommission – Linguistische Abteilung 33.)
ÖNER, M. (1998). Bugünkü Kıpçak Türkçesi. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu- Türk Dil Kurumu Yayınları.
VURAL vd. (2011). Ses ve Şekil Bilgisi. İstanbul: Kesit Yayınları.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Dilbilim (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ahmet Dinç ^*
0000-0002-5148-4776
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

27 Eylül 2023

Gönderilme Tarihi

19 Haziran 2023

Kabul Tarihi

13 Eylül 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 20 Sayı: 79

DOI

https://doi.org/10.56694/karadearas.1367548

IZ

https://izlik.org/JA95PA84AF

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Dinç, A. (2023). TRABZON VE YÖRESİ AĞIZLARINDAKİ ALINTI KELİMELERDE GÖRÜLEN SES OLAYLARI. Karadeniz Araştırmaları, 20(79), 662-682. https://doi.org/10.56694/karadearas.1367548

AMA

1.Dinç A. TRABZON VE YÖRESİ AĞIZLARINDAKİ ALINTI KELİMELERDE GÖRÜLEN SES OLAYLARI. Karadeniz Araştırmaları. 2023;20(79):662-682. doi:10.56694/karadearas.1367548

Chicago

Dinç, Ahmet. 2023. “TRABZON VE YÖRESİ AĞIZLARINDAKİ ALINTI KELİMELERDE GÖRÜLEN SES OLAYLARI”. Karadeniz Araştırmaları 20 (79): 662-82. https://doi.org/10.56694/karadearas.1367548.

EndNote

Dinç A (01 Eylül 2023) TRABZON VE YÖRESİ AĞIZLARINDAKİ ALINTI KELİMELERDE GÖRÜLEN SES OLAYLARI. Karadeniz Araştırmaları 20 79 662–682.

IEEE

[1]A. Dinç, “TRABZON VE YÖRESİ AĞIZLARINDAKİ ALINTI KELİMELERDE GÖRÜLEN SES OLAYLARI”, Karadeniz Araştırmaları, c. 20, sy 79, ss. 662–682, Eyl. 2023, doi: 10.56694/karadearas.1367548.

ISNAD

Dinç, Ahmet. “TRABZON VE YÖRESİ AĞIZLARINDAKİ ALINTI KELİMELERDE GÖRÜLEN SES OLAYLARI”. Karadeniz Araştırmaları 20/79 (01 Eylül 2023): 662-682. https://doi.org/10.56694/karadearas.1367548.

JAMA

1.Dinç A. TRABZON VE YÖRESİ AĞIZLARINDAKİ ALINTI KELİMELERDE GÖRÜLEN SES OLAYLARI. Karadeniz Araştırmaları. 2023;20:662–682.

MLA

Dinç, Ahmet. “TRABZON VE YÖRESİ AĞIZLARINDAKİ ALINTI KELİMELERDE GÖRÜLEN SES OLAYLARI”. Karadeniz Araştırmaları, c. 20, sy 79, Eylül 2023, ss. 662-8, doi:10.56694/karadearas.1367548.

Vancouver

1.Ahmet Dinç. TRABZON VE YÖRESİ AĞIZLARINDAKİ ALINTI KELİMELERDE GÖRÜLEN SES OLAYLARI. Karadeniz Araştırmaları. 01 Eylül 2023;20(79):662-8. doi:10.56694/karadearas.1367548