BİR SIR KÂTİBİNİN AVRUPA GÖZLEMLERİ: AHMED NAZMÎ EFENDİ’NİN KALEMİNDEN FRANSA VE AVRUPA AHVALİ

Halet Efendi’nin Paris büyükelçiliği (1803-1806) sırasında sır kâtipliği görevini üstlenen Ahmed Nazmî Efendi, ülkeye dönüşünde bir takrir kaleme alacaktı. Elçilik görevi sırasında Halet Efendi’nin mahiyetinde aktif görev alan Nazmî Efendi, bu sayede hem Fransa hem de Avrupa’ya dair gözemler yapma imkânı bu-lacaktı. Bu nedenle yazdığı takrirde elçilik sırasında yaşanan önemli olaylara dair bilgiler verecekti. Fakat Nazmî Efendi, bu takririnde özellikle Fransa askerî sistemi üzerinde duracaktı. Başta başkomutan ve son-rasında imparator Napolyon’un kişiliği olmak üzere Fransa askerî sisteminin öne çıkan öğeleri hakkında bilgi verecekti. Askere alım sisteminden talime, harbiye eğitiminden asker sayılarına kadar Fransız ordu-sunun kendince öne çıkan bazı unsurlarına dair bilgiler verecekti. Verilen bu bilgiler doğrultusunda Nazmî Efendi, hiç şüphesiz muzaffer bir ordu sisteminin nasıl işlediğini ve belki de nasıl olması gerektiği-ni göstermek istemişti. Ayrıca bu bilgiler İstanbul’da düzenli ve talimli bir ordu kurulmaya çalışıldığı bir zamanda yazılmış olması açısından da büyük öneme sahiptir. Tüm bu bilgilerin yanı sıra, Nazmî Efen-di’nin üzerinde durduğu bir diğer konu ise Avrupa’nın siyasi durumuydu. Özellikle, büyük güçler arasın-daki siyasi durum ve pozisyonlara dair bilgiler verecekti. Napolyon’a karşı oluşan koalisyon ve özellikle de Rusya ve İngiltere’nin politik tutumları üzerinde duracaktı. Osmanlı Devleti’nin Rusya ile bir savaşın ari-fesinde olduğu düşünüldüğünde, bu bilgiler Bâb-ı Âlî açısından kıymete değer bilgilerdi. Bu çalışmada Ahmed Nazmî Efendi’nin söz konusu takriri analiz edilmeye çalışılacaktır.