AZERBAYCAN’IN MODERNLEŞMESİNDE ALFABE DEĞİŞİKLİKLERİNİN MİLLÎ KİMLİK İNŞASINDAKİ ROLÜ (1850-1939)

Bu çalışmada Azerbaycan’da Arap alfabesinden Latin alfabesine ve Latin alfabesinden Kiril alfabesine geçiş sürecindeki tartışmalar, modernleşme ve kimlik oluşturma çabaları ışığında ele alınmıştır. Bu iki alfabe değişiminin değerlendirilmesi sebebiyle makale; Azerbaycan’da Arap alfabesi ıslahı ve Arap alfabesiyle Latin alfabesinin değişimi önerilerinin gündeme geldiği ve bu konuda çalışmaların başladığı 1850’lerden Azerbaycan Türkçesinin Kiril harfleriyle yazılması kararının alındığı 1939 yılına kadar olan dönem ile sınırlandırılmıştır. Çalışma; bu zaman aralığında Azerbaycan’da değişen siyasal dengelerin alfabe meselesi üzerindeki etkisini ve alfabe değişimlerinin nasıl ve neden gerçekleştiğini ortaya koymayı ve alfabe tartışmalarının ve değişimlerinin Azerbaycan toplumunun kimlik inşasındaki rolüne dikkat çekmeyi amaçlamıştır. Bu amaçlar doğrultusunda makalede öncelikle siyasal arka plandan kısaca bahsedilmiş; akabinde literatür taraması yoluyla elde edilen veriler ışığında Azerbaycan’daki alfabe tartışmaları ve alfabe değişimleri, sınırlandırılan dönem çerçevesinde kronolojik olarak incelenmiştir. Sonuç olarak Azerbaycan’da 1850’lerde modernleşme etkisiyle başlayan Latin alfabesine geçiş düşüncesi, yaşanan siyasi olaylara ve Rus dil politikasına bağlı olarak Sovyet Dönemi’nin ilk zamanlarında gerçekleşmiştir. Latin alfabesi, Azerbaycanlı aydınlar için hem Azerbaycan Türk kimliğinin inşası hem de ortak Türk kimliğinin inşası için bir sembol olmuştur. Ancak SSCB yönetimi, önce Latin alfabesini sonra da Kiril alfabesini Türk boylarının kimlik inşasında bir asimilasyon aracı olarak kullanmıştır.