TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE BİR KAVRAM KARŞILAMA YÖNTEMİ: EMİR KİPİYLE KURULAN BİRLEŞİKLER

Birleştirme, genellikle iki ve ikiden daha çok sözün biçimbirim ve söz dizimi kalıplarıyla kullanılarak yeni anlamlı birtakım kelimeler oluşturması şeklinde ortaya çıkmaktadır. Bu yöntemle türetilen sözcükler birleşik kelimeler, birleşikler olarak adlandırılır. Bu çalışmada, Türkiye Türkçesinde söz birleştirme yöntemiyle türetilmiş emir kipiyle kurulan birleşikler incelenmiştir. Bu gruba giren birleşikler şimdiye kadar bir araştırmada topluca ele alınmamış, konu etraflıca incelenmemiş ve bütün örnekler bir arada gösterilmemiştir. Bu çalışmanın amacı, çağdaş Türkiye Türkçesinde kullanılan, aslen bir emir cümlesinin çeşitli şekillerde kısaltılmasıyla kurulmuş birleşik sözleri tespit etmek ve yapısal yönden sınıflandırmaktır. Söz konusu birleşiklerin tespiti için Türk Dil Kurumunun son basılmış (2021) Türkçe Sözlük’ü ve kurumun güncel elektronik yayını olan https://sozluk.gov.tr/ tarandı. Ayrıca yayımlanmış çeşitli kaynaklardan (kitap, dergi, makale, gazete gibi) ve elektronik yayınlardan araştırmamızın konusuna uyan örnekler derlendi. Türkçe Sözlük’te ve diğer basılı yayınlarda geçmeyen ama konuyla ilgili bir makalede teklif edilen (Şenel, 2009) uygun örnekler de bu araştırmaya alındı. Kaynakların taranması sonucunda emir kipiyle kurulan birleşiklerin günümüz Türkiye Türkçesindeki toplam sayısının yüz on (110) olduğu; birleşik fiil yapımına katkılarını da eklersek yüz otuz dokuz (139) yeni söze doğrudan veya dolaylı etki ettikleri belirlenmiştir. Bu durum, Türkçenin türetme gücünün ne denli çeşitli, zengin ve sınırsız olduğunun açık bir delilidir.