ESKİÇAĞ’DA KYZİKOS’DAKİ SAVAŞLAR VE ÇATIŞMALAR

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 87, 1237 - 1258, 26.09.2025

Mustafa Türk

https://doi.org/10.56694/karadearas.1630070

https://izlik.org/JA86CD34JB

Öz

Marmara Denizi’nin güneyinde Kapıdağ Yarımadası’nın karayla birleştiği alanda konumlanan Kyzikos, Eskiçağ’da gerek konumunun avantajları gerekse tarımsal üretime elverişli geniş toprakları sayesinde oldukça gelişmiştir. Bu durum Kyzikos’un; Persler-Hellenler, Spartalılar-Atinalılar ve Romalılar ile Pontus Krallığı arasındaki savaşlar sırasında öncelikli ele geçirilmesi gereken bir yer olarak görülmesine neden olmuştur. Buna karşın sahip olduğu zenginlik, kentin donanma gücü ve savunma açısından iyi bir seviyede olmasını sağlamıştır. Savunma gücünü arttıran bir diğer husus da kentin konumudur. Kapıdağ Yarımadası’nın bir kanalla ana karadan ayrılması, karadan gelecek saldırıları sınırlamıştır.
Fakat bu özelliğine rağmen antik kaynaklar, kentin MÖ. VII. yüzyıldaki kuruluşundan itibaren zaman zaman saldırıya uğradığını aktarmaktadır. Bu saldırıların çoğu, bizzat kente yönelik değildir, bilakis kentin taraf olduğu güçlerle ilgilidir. Pers satraplık merkezi Daskyleion’un yakınında olması, kentin genelde Perslerle birlikte hareket etmesine yol açmıştır. Atttika Delos Deniz Birliği’nin güçlü olduğu dönemlerde ise politikasını değiştirmek zorunda kalmıştır. Kentin yaşadığı, hakkında en fazla bilgiye sahip olduğumuz kuşatmalardan ilki Peloponnessos Savaşları’nın sonunda Atinalıların Sparta-Pers ittifakı ile yaptığı savaş sırasında, ikincisi ise Pontus Kralı VI. Mithridates ile Roma arasında yaşanan III. Mithridates Savaşı esnasında gerçekleşmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kyzikos kuşatmaları , Kyzikos , Mysia , Alkibiades , VI. Mithridates

Kaynakça

• AMMIANUS MARCELLINUS. Roma Tarihi. (çev. Samet Özgüler). İstanbul: Historia Yayınları, 2019.
• APOLLODOROS. Bibliotheka. (ed. James George Franzer, çev. Nur Nirven). İstanbul: Pinhan Yayıncılık, 2020.
• APPİANOS. Hellenistik Dünyada Roma. (çev. Okan Demir). İstanbul: Pinhan Yayıncılık, 2022.
• CICERO. Pro Archia. Erişim Tarihi: 23.01.2025. https://www.attalus.org/cicero/archias.html
• CICERO. Pro Murena. Erişim Tarihi: 23.01.2025. https://www.attalus.org/cicero/murena.html
• DIODOROS. Griechische Weltgeschichte Buch XVIII-XX. (çev. Otto Veh, Gerhard Wirth). Stuttgart: Anton Hiersemann KG., 2005.
• EUTROPIUS. Breviarıum Historiae Romanae. (çev. Çiğdem Menzilcioğlu). İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2007.
• FLORUS. Kısa Roma Tarihi. (çev. Levent Keskin). Ankara: Doğu Batı Yayınları, 2022.
• FRONTINUS. Stratagemata. Erişim Tarihi: 24.01.2025. https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Frontinus/Strategemata/home.html
• HERODOTOS. Herodot Tarihi. (çev. Müntekim Ökmen). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2004.
• HISTORIA AUGUSTA. Historia Augusta 3, Valerianus’tan Carinus’a Roma İmparatorları. (çev. Samet Özgüler). İstanbul: Kronik Kitap, 2022.
• İSKENDERİYELİ APPİAN. İç Savaşlar. (çev. Murat Karatağ). Ankara: Töz Yayınları, 2025.
• KSENOPHON. Yunan Tarihi (ΕΛΛΗΝΙΚΑ). (çev. Prof. Dr. Suat Sinanoğlu). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• PLUTARKHOS. Lucullus. Erişim Tarihi: 23.01.2025. https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text? doc=Perseus%3Atext%3A2008.01.0046%3Achapter%3D9%3Asection%3D6
• RODOSLU APOLLONİOS. Argonautika (Argo Denizcileri). (çev. Nur Nirven). İstanbul: Pinhan Yayıncılık, 2019.
• STRABON. Antik Anadolu Coğrafyası (Geographika: Kitap XII-XIII-XIV). (çev. Prof. Dr. Adnan Pekman). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları, 2012.
• TACITUS. Annales. Erişim Tarihi: 24.01.2025. https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Tacitus/Annals/4C*.html
• THUKYDIDES. Peloponnessos Savaşları. (çev. Furkan Akderin). İstanbul: Belge Yayınları, 2010.
• Modern Kaynaklar
• ARSLAN, M. (2007). Mithradates VI Eupator, Roma'nın Büyük Düşmanı. İstanbul: Odin Yayıncılık.
• CALDER, W. M.-BEAN, G. E. (1958). A Classical Map of Asia Minor. London: The British Institute of Archaeology at Ankara.
• ÇORUH, H. (2017). “Kyzikos Deniz Savaşı”. Sobider Sosyal Bilimler Dergisi. 4/10: 321-331
• DOĞANCI, K. (2025). “Antik Çağ’da Arktonnesos (Kapıdağ Yarımadası) ve Çevresindeki Limanların Ticari Potansiyeli Üzerine Bir Değerlendirme”. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi. 15/29: 197-223.
• ERGİN, G. (2005). “Antikçağda Deniz Ticareti ve Savaşları”. Tarih Boyunca Dünyada ve Türklerde Denizcilik Semineri (17-18 Mayıs 2004). Globus Dünya Basımevi: 7-18.
• ERTEN, E. (2017). “Polyainos’un Strategemata’sında Alkibiades”. Phaselis. III: 225-248.
• ERTÜZÜN, R. M. (1964). Kapıdağı Yarımadası ve Çevresindeki Adalar. Ankara: Türkiye Ticaret Odaları, Sanayi Odaları ve Ticaret Borsaları Birliği Matbaası.
• GEZGİN, İ. (2007). Arkaik ve Klasik Dönemde Batı Anadolu. Ankara: Detay Yayıncılık.
• GRAINGER, J.D. (2024). Troya’dan Konstantinopolise Boğazlar, Çanakkale ve İstanbul Boğazların ile Marmara Denizi’nin Antik Tarihi. (çev. Mert Hasılcıoğlu). İstanbul: Bilge Kültür Sanat.
• GÜNDOĞDU, S. (2023). MS 2. Yüzyılda Kyzikos Hadrian Tapınağı Neokorosluğu Kapsamında Mysia Bölgesi Neokorosluğu. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayımlanmamış Doktora Tezi).
• HAS, A. C. (2021). “Anadolu’da Galat İstilalarına Bir Örnek: Kyzikos’tan Herakles Galat Kabartmalı Steli”. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 25 (Özel Sayı): 385-395.
• HASLUCK, F. W. (1910). Cyzicus, Cambridge: Cambridge Universty Press.
• KAYA, M. A. (2018). Türkiye’nin Eskiçağ Tarihi II Demir Devri ve Pers Hakimiyeti Dönemi. İstanbul: Bilge Kültür Sanat.
• KAYA, M. A. (2022). Ege ve Eski Yunan Tarihi -II, Klasik ve Hellenistik Çağlar. İstanbul: Bilge Kültür Sanat.
• KAYA, M.A. (2019). Türkiye’nin Eskiçağ Tarihi III-Hellenistik Dönem. İstanbul: Bilge Kültür Sanat.
• KOÇHAN, N. (2011). Kyzikos Tarihi ve Mimari Kalıntıları. Bursa: Renkvizyon Ofset Form Matbacılık.
• KOÇHAN, N. (2013). “Kyzikos, Hellespontus’da Bir Eyalet Merkezi”. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi. 31/ 69: 69-91.
• MAGIE, D. (2001). Anadolu’da Romalılar I. (çev. Nezih Başgelen, Ömer Çapar). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
• MALAY, H. (2023). Hellenistik Devirde Pergamon ve Aristonikos Ayaklanması. İzmir: Sakin Kitap.
• MITCHELL, S. (2016). Geç Roma İmparatorluğu Tarihi, M.S. 284-641. (çev. Turhan Kaçar). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• ÖZKAYA, M. (2023). Seleukos Kraliçeleri. Bandırma/Balıkesir: Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi).
• SARIKAYA, S. (2018). Anadolu’da Persler, Daskyleion Sataplığı. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
• SARTRE, M. (2024). Hellenistik Anadolu, Ege’den Kafkasya’ya. (çev. Hakan Meral). Ankara: Doğu Batı Yayınları.
• SESTIER, J.-M. (2017). Antikçağ’da Korsanlık. (çev. Oğuz Adanır). Ankara: Doğu Batı Yayınları.
• SEVİN, V. (2001). Anadolu’nun Tarihi Coğrafyası I. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• TEKİN, O. (2007). Eski Anadolu ve Trakya, Ege Göçlerinden Roma İmparatorluğu’nun İkiye Ayrılmasına kadar (MÖ 12.-MS. 4. Yüzyıllar Arası). İstanbul: İletişim Yayınları.
• TEKİN, O. (2008). Eski Yunan ve Roma Tarihine Giriş. İstanbul: İletişim Yayınları.
• TURAN, O. (2017). “Kyzikos Deniz Muharebesi Özelinde Persler’in Deniz Gücüne Bakışı”. Tarih Okulu Dergisi (TOD). 10/XXXII: 885-900.
• TÜRK, M. (2008). Antikçağ’da Mysia ve Arkeolojisi. Balıkesir: Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi).
• TÜRK, M. (2022). “Aelius Aristides’in Kyzikos Söylevi”. Tarih Araştırmaları Dergisi. 41/72: 54-78.
• TÜRK, M. (2024a). “Eskiçağ Anadolu’sundan İki Tarihsel Kesit: Asur Ticaret Kolonileri ve Büyük Kolonizasyon Dönemi” Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Alanında Güncel Çalışmalar. (ed. Prof. Dr. Sultan Baysan, Dr. Özgür Işık). Ankara: Platanus Publishing: 151-163.
• TÜRK, M. (2024b). “Anadolu’da Roma Egemenliğine Karşı İlk Büyük Tepki: Aristonikos İsyanı”. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi. 14/2: 83-96.
• TÜRK, M. (2025). “Büyük İskender’den Eski Çağ’ın Sonuna Kadar Mysia Tarihinin Ana Hatları”, Eskı Çağ Tarihi Alanında Uluslararası Araştırmalar –I. (ed. Doç. Dr. Kamil Doğancı). Ankara: Eğitim Yayınevi: 43-59.