MYRA (DEMRE) ANTİK KENTİNİN DAĞLIK ALANINDAKİ BİZANS YERLEŞİMLERİ 2022 YILI YÜZEY ARAŞTIRMASI

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 86, 705 - 727, 28.06.2025

Bülent İşler

https://doi.org/10.56694/karadearas.1647506

https://izlik.org/JA48WM74AF

Öz

Günümüzde Antalya iline bağlı Demre ilçe merkezini oluşturan Myra, doğuda Phaselis’ten başlayarak batıda Fethiye körfezine uzanan Likya bölgesinin yaklaşık ortasında yer alan antik bir kıyı kentidir. Myra Bizans döneminde yükselişe geçerek 5. yüzyılda Likya bölgesinin dini ve idare merkezi haline gelmiştir. Kent konumu bakımından Akdeniz’deki deniz ulaşımında uğrak ve ikmal noktası olmasının yanı sıra Hıristiyanlar için kutsal sayılan azizlerin röliklerini içeren kiliseleriyle dini bakımdan önemli bir yere sahiptir. Myra antik kentinin kuzeyindeki dağlık alanı kapsayan “Likya Bölgesi Alacadağ çevresindeki Bizans yerleşimleri” konulu yüzey araştırmasında bölgedeki geç antik çağ yerleşimlerinin tespit edilmesi, yerleşimlerdeki yapıların tanımlarının yapılarak kendine özgü mimari özelliklerinin belirlenmesi ve halkın ekonomik, dini ve sosyal açıdan yaşam biçimlerinin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Yüzey araştırmasının 2022 yılı çalışmalarını, Çağman Köyü Güceyman Tepesi ve Karkoba mevkiinde, Gürses Köyü Mahallesi’ndeki Kule Yapısı, İnönü Mahallesi ile Çakalbayat mevkiinde, Belören (Muskar) Köyü’nde Asarbelen Tepe, Yelken Ağaç, Yılanbaşı, Alakilise, Arapyurdu ve Ayıveliler mevkileri ile Yukarı Beymelek’de tespit ettiğimiz Erken Bizans Dönemi yerleşimlerinde gerçekleştirdik . Söz konusu yerleşimlerde mimari anıtların yanı sıra Likçe ve Yunanca yazıtlar ilk kez belgelenmiştir. Belören Köyü’nde bulduğumuz iki yazıt yerleşimin Helenistik dönemdeki ismini içermektedir.
Myra’nın kırsal alanında bulunan yerleşimde tespit ettiğimiz yapılar günümüze kadar bozulmadan ulaşabilmiş özgün yerli mimari biçimleriyle, Erken Bizans Dönemi kırsal yaşamına ışık tutmaktadır. Tarım terasları, işlik/harman yeri, konut, sarnıç ibadet mekânı ve mezar birlikteliğinden oluşan bu tip yerleşimler bölgede oldukça yaygındır. Birbirine yakın küçük topluluklar halinde yaşayan halk, yerleşimlerin yakınındaki tarım alanlarından elde ettikleri ürünlerle yaşamlarını sürdürmüşlerdir.
Bölgedeki yerleşimlerin antik dönemlerden başlayarak Bizans Dönemi’nin sonuna kadar kesintisiz iskân görmüş olması yapıların tarihlendirilmesini güçleştirir. Elimizdeki tarihsel ve mimari veriler 6. yüzyılın ortalarında Myra’nın dağlık kırsal nüfusunun en yüksek seviyeye ulaştığını gösterir. Dolayısıyla Myra antik kentinin kuzeyindeki dağlık alanında tespit ettiğimiz yerleşimlerin 6.-7. yüzyıllarda küçük köylerin tipik birer örneği olduğu anlaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Likya , Alacadağ , Bizans , kırsal yerleşimler , konut mimarisi , kilise , tarımsal işlik

Kaynakça

• ALPASLAN, S. (2001), "Architectural Sculpture in Constantinople and the Influence of the Capital in Anatolia" Byzantine Constantinople: Monuments Topography and Everyday Life, Leiden-Boston-Köln, 187–202.
• ALPASLAN, S. (2003) "The Evaluation of the Motifs and Styles of the Architectural Sculpture of the Byzantine Age in Antalya and Lycia", Adalya VI, s. 251-264.
• DOĞAN, S. (2006). "Likya'da Bizans Taş Yapıtları/The Carved Byzantine Stonework of Lycia", III. Uluslararası Likya Sempozyumu, 7–10 Kasım 2005 Antalya, cilt 1, İstanbul, s. 209–224.
• GROSSMANN, P. ve H.-G. Severin (1981), “Forschungen im Südöstlichen Lykien, 1977” Türk Arkeoloji Dergisi 25/2, s. 101-109.
• HARRİSON, R. M. (1963), “Churches and Chapels of Central Lycia” Anatolian Studies 13, s. 117-151.
• HARRİSON, R. M. (1972), “A Note on Architectural Sculpture in Central Lycia” Anatolian Studies 22, s. 187-197;
• HARRİSON, R. M. (2001). Mountain and Plain. From the Lycian Coast to the Phrygian Plateau in the Late Roman and Early Byzantine Period, ed. Wendy Young, Michigan.
• İŞLER, B. – Ş. R. Tekoğlu (2024). “A Rock-cut Tomb from Arpacık Boyalı Mevkii with an Inscription in Lycian” Gephyra 28, s. 1-8.
• İŞLER, B. (2019). “Akdeniz Bölgesinde Myra Antik Kenti Kırsalında Bulunan Bizans Dönemi Sarnıç Bilezikleri” Akdeniz Havzası ve Afrika Medeniyetleri Dergisi (AKAF). Cilt 1 / Sayı 1 / 2019 GÜZ, s.19-35.
• MORGANSTERN, J. (1980). “The Settlement at Dereağzı: A preliminary report on the 1974 and 1975 seasons”. Türk Arkeoloji Dergisi 25 (1), 201-220;
• MORGANSTERN, J. (1993). The fort at Dereağzı: and other material remains in its vicinity: from Antiquity to the Middle Ages, Ernst Wasmuth.
• SCHULER, Ch. – H. S. Öztürk, 2020Neue Inschriften aus dem Territorium von Myra: Die Gemeinde der Sybeneis in Belören/Muskar, Acta Classica Mediterranea 3, 65-100.
• SCHULER, Ch. (2023), “Neue Inschriften aus dem Territorium von Myra: Die Gemeinde der Sybeneis, ein Peripolion” Acta Classica Mediterranea 6, s. 57-73.
• ŠEVČENKO, I. ve N. P. Ševčenko (1984). The Life of Saint Nicholas of Sion, Massachusetts.
• SEVERİN, H. G. ve P. Grossmann (2003). Frühchristliche und byzantinische Bauten im südöstlichen Lykien, Ergebnisse zweier Surveys, IstForsch 46, Tübingen.
• Ergebnisse zweier Surveys, IstForsch 46, Tübingen.