TÜRKİYE’NİN İLK KADIN AVUKATI SÜREYYA AĞAOĞLU VE ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİ MODERNLEŞME PROJESİ İLE ETKİLEŞİMİ

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 86, 888 - 912, 28.06.2025

Ercan Karakoç , Işıl Büyükkal

https://doi.org/10.56694/karadearas.1676838

Cited By: 1

Öz

Süreyya Ağaoğlu Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk kadın hukukçularından biri ve ilk kadın avukatıdır. İstanbul Dârülfünûnu Hukuk bölümünde öğrenim görmek isteyen ve bu doğrultuda mücadele veren ilk kız öğrencidir. Ağaoğlu, 1927 senesinin Aralık ayında Ankara Barosuna kaydolmuş ve ülkenin ilk kadın avukatı olarak çalışmaya başlamıştır. Ağaoğlu’nun yaşam öyküsünün Erken Cumhuriyet Dönemi’nde yetişen eğitimli ve entelektüel Türk kadınını yansıtan, yaratılmak istenen yeni ve modern kadın kimliğini en iyi şekilde temsil eden örneklerden biri olduğunu söylemek mümkündür. Kendisi tanınmış bir siyasetçi, yazar, gazeteci ve düşünür olan Ahmet Ağaoğlu’nun kızıdır. Babasının çağdaş yaklaşımı doğrultusunda iyi bir eğitim almış, tanıklık ettiği dönemde meydana gelen birçok fikri değişikliğin, kadın hakları arayışının, Erken Cumhuriyet Dönemi modernleşme projesinin merkezinde bulunmuş ve yaşadığı bu değişimi yaşam öyküsüne de yansıtmıştır. Süreyya Ağaoğlu, ailesi ile Mustafa Kemal Atatürk’ün yakın çevresinde bulunmuş, Atatürk’ün Latife Hanım’la evli olduğu dönemde sık sık bir araya gelmişlerdir. Ağaoğlu hayatı boyunca Cumhuriyet’i, Mustafa Kemal Atatürk döneminin devrimlerini, kadın ve çocuk haklarını savunmuştur. Bu çalışmada Süreyya Ağaoğlu’nun hayatı bir “cumhuriyet kadını” olarak ve etkisi altında bulunduğu modernleşme projesi bağlamında incelenerek hem bu siyasi ve kültürel değişimlerin bir kadın olarak onun üzerindeki etkisi hem de bu projede gönüllü olarak yer almış bir kadının hayatının bu doğrultuda nasıl şekillendiği ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Süreyya Ağaoğlu , Türkiye Modernleşmesi , Hukuk , İlk Kadın Avukat , Kadın Hakları

Kaynakça

• AĞAOĞLU, A. (2013). Mütareke ve Sürgün Hatıraları. İstanbul: Doğu Kitabevi.
• AĞAOĞLU, A. (2021a). Malta Sürgünlüğünden Gözümün Nurlarına Mektuplar. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• AĞAOĞLU, A. (2021b). Serbest Fırka Hatıraları. İstanbul: İletişim Yayınları.
• AĞAOĞLU, S. (1940). Babamdan Hatıralar. Ankara: Zerbamat Matbaası.
• AĞAOĞLU, S. (2013). Yassıada, Kayseri ve Toptaşı Cezaevi Günlükleri. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• AĞAOĞLU, S. (2021a). Arkadaşım Menderes. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• AĞAOĞLU, S. (2021b). Marmara’da Bir Ada. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• AĞAOĞLU, S. (2023). Hayat Bir Macera-Çocukluk ve Gençlik Hatıraları. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• AĞAOĞLU, S. (2023). Bir Ömür Böyle Geçti-Sessiz Gemiyi Beklerken. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• AĞAOĞLU, S. (1946). Londra’da Gördüklerim. İstanbul: İsmail Akgün Matbaası.
• AHMAD, F. - B. TURGAY AHMAD (1976). Türkiye’de Çok Partili Politikanın Açıklamalı Kronolojisi. İstanbul: 1945- 1971. Bilgi Yayınevi.
• AKSOY, N. (2014). Kurgulanmış Benlikler-Otobiyografi, Kadın, Cumhuriyet. İstanbul: İletişim Yayınları.
• ALPER, S. - E. ARAP (2013). “Ankara Barosunun Önceki Başkanları”. Hukuk Gündemi. I/2: 52-58.
• ATAÖV, T. (1989). “Nehru-A Profile”. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi. XLIV/3: 75-83.
• AYDIN, A. - M. YILDIZ (2016). “1950-1960 Döneminde Türkiye’de Kadın Hareketlerinin Niteliği Üzerine Bir Değerlendirme”. Yasama Dergisi. 33: 50-67.
• BALCI, E. (2019). “Hukukun Öncü Kadınları: Türkiye’de Kadınların Hukuk Mesleğine Girişi Üzerine Bir İnceleme”. Fe Dergi. XI/1: 34-47.
• BAYKAN, A. - B. ÖTÜŞ BASKETT (1999). Nezihe Muhittin ve Türk Kadını 1931. İstanbul: İletişim Yayınları.
• BERKES, N. (2004). Türkiye’de Çağdaşlaşma. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• BÜYÜKYILDIZ, F. (2009). Başka Kent Ankara. Ankara: Phoenix Yayınevi.
• CANTEK, L. - F. ŞENOL (2003). Yabanlar ve Yerliler: Başkent Olma Sürecinde Ankara. İstanbul: İletişim Yayınları.
• CROZAT, C. - F. H. SAYMEN (1939). Türkiye Cumhuriyeti Devlet Şûrası Kanunları (1925-1938) Etüd Metni. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları.
• ÇALIŞLAR, İ. (2021). Halide Edib: Biyografisine Sığmayan Kadın. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• ÇOLAK, F. (2021). “Demokrat Parti’nin İlk Kadın Milletvekili: Hatice Nazlı Tlabar (1913-1971)”. Tarih İncelemeleri Dergisi. XXXVI/1: 53-90.
• ÇOLAK, F. (2022). “Bir Devre Adını Veren Başbakanın Hazin Sonu: Adnan Menderes’in Yassıada Günleri”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi. IX/4: 1218-1241.
• DAVAZ, A. (2014). Eşitsiz Kız Kardeşlik: Uluslararası ve Ortadoğu Kadın Hareketleri, 1935 Kongresi ve Türk Kadın Birliği. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
• DOĞRAMACI, E. (1993). Atatürk’ten Günümüze Sosyal Değişmede Türk Kadını. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi.
• DÖLEN, E. (2009). Türkiye Üniversite Tarihi 1 Osmanlı Döneminde Darülfünun 1863-1922. İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• DURAKBAŞA, A. (1998). “Cumhuriyet Döneminde Modern Kadın ve Erkek Kimliklerinin Oluşumu: Kemalist Kadın Kimliği ve ‘Münevver Erkekler’”. 75 Yılda Kadınlar ve Erkekler. (ed. Ayşe Berktay Hacımirzaoğlu). İstanbul: Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı: 29-50.
• DURSUN, D. (2019) “Ali Fuad Başgil’in Hür Fikirler Mecmuası’ndaki Yazıları”. Liberal Düşünce Dergisi. XXIV/94: 127- 150.
• ERER, T. (1965). Yassıada ve Sonrası. I-II. İstanbul: Rek-Tur Kitap Servisi.
• ERGİN, O. N. (1977). Türk Maarif Tarihi. C. 1-2. İstanbul: Eser Matbaası.
• ERGİN, O. N. (1977). Türk Maarif Tarihi. C. 3-4. İstanbul: Eser Matbaası.
• GÖKCEN, A. - E. ÜNAL (2022). “27 Mayıs 1960 Tarihinde Yürürlükte Olan Ceza Mevzuatımız ve Evrensel Hukuk Bağlamında Yassıada Yargılamaları”. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi. XXVIII/1: 129-169.
• GÜRÜZ, K. (2008). 21. Yüzyılın Başında Türk Millî Eğitim Sistemi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• GÜVELOĞLU, G. K. (2016). “Demokrat Parti’nin Kadın Milletvekillerinden Nazlı Tlabar (1950-1960)”. Tarih ve Gelecek Dergisi. II/2: 9-35.
• İĞDEMİR, U. (1974). “Ahmet Selâhattin Bey”. Belleten. XXXVIII/149: 123-128.
• KARASU, H. (2022). “Süreyya Ağaoğlu’nun 81 Günlük Amerika Seyahati: Türkiye Cumhuriyeti’nin İlk Kadın Avukatının 1946 Tarihli Ben-Anlatısı”. İstanbul: İstanbul Medeniyet Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi).
• KODAL, T. (2007). “Türk Arşiv Belgelerine Göre II. Dünya Savaşı (1939-1945) Yıllarında Türkiye Üzerinden Filistin’e Yahudi Göçleri”. Atatürk Üniversitesi İnkılap Tarihi Enstitüsü-Atatürk Dergisi. V/3: 133-163.
• KURNAZ, Ş. (2013). Osmanlı Kadınının Yükselişi (1908-1918). İstanbul: Ötüken Yayınları.
• NASKALİ, E. G. (2015). “Avukat Maurice Garçon’un 27 Mayıs Darbesi Mütalaası”. Marmara Türkiyat Araştırmaları
• Dergisi. I/2: 297-328.
• OGILVIE, B. H. (1924). “The New Woman of Turkey”. Current History. XX/5: 811-812.
• ÖZKAYA, Y. (2011). “Ahmet Ağaoğlu’nun Hüseyinzâde Ali Bey’e Mektupları”. Türk Yurdu. XXXI/284: 14-25.
• ÖZKENT, A. H. (1940). Avukatın Kitabı. İstanbul: Arkadaş Basımevi.
• PERİN, M. (2011). Zindana Tıkılan İktidar, 27 Mayıs ve Yassıada Günleri. İstanbul: Doğan Kitap.
• SAKAOĞLU, N. (2003). Osmanlı’dan Günümüze Eğitim Tarihi. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• SILVERMAN, R. (2024). “Süreyya Ağaoğlu and The Emerging Liberal Order in Early Cold War Turkey”. Middle Eastern Studies. LX/2: 320-335.
• SOYSAL, A. G. (2022). “Ahmet Ağaoğlu”. Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce Cilt 1: Cumhuriyet’e Devreden
• Düşünce Mirası Tanzimat ve Meşrutiyet’in Birikimi. (ed. Tanıl Bora, Murat Gültekingil). İstanbul: İletişim Yayınları: 202-207.
• SUMBAS, A. (2013). “Türk Modernleşmesi’ni Ankara Palas Üzerinden Okumak: ‘Doğu’dan Batı’ya Açılan Bir Pencere’”. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. XXXI/1: 171-198.
• SÜME, M. (2016). “Mütareke Döneminde Manda ve Himaye Karşıtı Bir Aydın: Ahmet Selahattin Bey’in Hayatı ve Fikirleri (1878-1920)”. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. I/2: 170-180.
• TANER, H. (1986). Ölürse Ten Ölür Canlar Ölesi Değil. İstanbul: Bilgi Yayınevi.
• TANSU, S. N. (1957). İki Devrin Perde Arkası. İstanbul: Hilmi Kitabevi.
• TAŞKIRAN, T. (1973). Cumhuriyetin 50. Yılında Türk Kadın Hakları. Ankara: Başbakanlık Basımevi.
• TEKELİ, İ. (2010). Tarihsel Bağlamı İçinde Türkiye’de Yükseköğretimin ve YÖK’ün Tarihi. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• TOPRAK, Z. (2017). Türkiye’de Yeni Hayat, “İnkılap ve Travma 1908-1928”. İstanbul: Doğan Kitap.
• TURGUT, P. E. (1998). Cumhuriyet Aydınlanmasında “Öncü Kadınlarımız”. İstanbul: Tekin Yayınevi.
• UNAT, Y. (2017). “Bilim Tarihinden Örneklerle Genç Bilim İnsanlarına Öneriler”. Journal of Gifted Education and Creativity. IV/1: 13-26.
• ÜLKEN, H. Z. (1992). Türkiye’de Çağdaş Düşünce Tarihi. İstanbul: Ülken Yayınları.
• WILLKIE, W. (1943). One World. London, Toronto, Melbourne and Sydney: London, Toronto, Melbourne and
• Sydney, Cassel And Company Ltd