MAT-IMPRESSED POTTERY FINDS FROM DOMBALAKTEPE AND THEIR DISTRIBUTION

Öz

Samsun Kıyı Kesimi, Kuzey-Orta Anadolu’nun tarihöncesi dönemlerine ilişkin birçok arkeolojik lokalitenin yer aldığı bir bölgededir. Bölge araştırmalarında bulunan hasır izli pişmiş toprak keramik parçaları bu yazının konusudur. Yöntem olarak Dombalaktepe yüzey araştırması ve kazısında açığa çıkan hasır izli seramik parçaları tipolojik tasnife ayrılmış, bunlara aynı kesimdeki İkiztepe ve Dündartepe buluntuları da dahil edilmiştir. Sınırlı gruptan oluşan keramiklerdeki hasır örgülere ait izler, literatürde İkiztepe’den de bilinen, bölgenin dokuma geleneğine ve dokumacılıkla ilgili faaliyetlerin varlığını işaret eder. Dombalaktepe buluntuları bunlara katkı sağlamış ve ilk kez kapsamlı bir şekilde çağdaş kültürler arasındaki konumunu sorgulamıştır. Hasır izleri kabın yüzeyinde, ağırlıklı olarak da dip kısımlarında görülen farklı örgü tekniklerine göre tiplere ayrılmış, Basit, Dimi ve Sarma Örgü olmak üzere üç ana tipte tasnif edilebileceğini göstermiştir. Bu tip izler Anadolu ve çevresinde, özellikle de Anadolu’nun batı yarısında ve komşularında yaygındır. Bütün bunlar hasır izlerinin bir bezemeye değil, üretim sürecine işaret etmektedir. Samsun Kıyı Kesimi'ndeki hasır izli keramikler, bölgenin batıyla olan kültürel etkileşimi doğrudan yansıtmasa bile, çanak çömlek üretiminde benzer yöntemleri takip ettiklerini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Samsun
• Dombalaktepe
• Hasır izli Seramik
• Dokumacılık
• Kalkolitik Çağ.

Kaynakça

1. ADOVASIO, J. M. - J. S. ILLINGWORTH, (2003). “Basketry and Textile Impressions”. Prehistoric Sitagroi: Excavations in Northeast Greece, 1968- 1970, vol. 2: The Final Report. (eds. E.S. Elster-C. Renfrew). Los Angeles: 252- 257.
2. ALKIM, A. et. al. (2003). İkiztepe II. Üçüncü, Dördüncü, Beşinci, Altıncı, Yedinci Dönem Kazıları (1976-1980). Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
3. ANDONOVA, M. (2021). “In search for prehistoric matting plants: Mat-impressions on pottery from Neolithic and Chalcolithic Bulgaria”, The missing woodland resources: Archaeobo-tanical studies of the use of plant raw materials. (eds. Marian Berihuete-Azorín-María Martín Seijo-Oriol López-Bultó-Raquel Piqué). Advances in Archaeobotany. Vol. 6. Bark-huis: 59-68.
4. APAKIDZE, J. - M. KUPRAVA (2017). “Bronze Age Textile Ceramics of the Eastern Black Sea Re-gion”, Uluslararası Geleneksel Sanatlar Sempozyumu (20-21 Nisan 2017). Trabzon: KTÜ Yayınevi: 97-109.
5. ASLAN, R. - F. POLAT (2013). “Troia Kültürünün Kökeni” Troia’nın Yakın Çevresindeki M.Ö. 5. ve 4. Bine Ait Yeni Buluntu Yerleri”. İlhan Kayan'a Armağan. (ed. Ertuğ Öner). İzmir: Ege Üniversitesi Yayınları: 489-508.
6. ATKINSON, T. D. et. al. (1904). Excavations at Phylakopi in Melos conducted by the British School at Athens. London: MacMillian and Co. Limited.
7. BIÇAKÇI, E., et. al. (2012). “Tepecik Çiftlik”, Neolithic in Turkey New Excavations and New Re-search. Central Turkey (Vol.3). (eds. M. Özdoğan-N. Başgelen-P. Kuniholm). İstanbul: Ar-keoloji ve Sanat Yayınları: 89-134.
8. BLEGEN, C. W., (1928). Zygouries. A Prehistoric Settlement in the Valley of Cleonae. Cambridge: Massachusetts.

9. BLUM, S. W. E., et. al. (2011). “Archäologische Untersuchungen zur voreisenzeitlichen Kultur-sequenz des Bozköy-Hanaytepe, Nordwesttürkei”, STUDIA TROICA. Band 19. Verlag: 119-178.
10. CARINGTON-SMITH, J. (1975), Spinning, weaving and textile manufacture in prehistoric Gree-ce: from the beginning of the neolithic to the end of the Mycenaean Ages; with particular reference to the evidence found on archaeological excavations. University of Tasmania. (Ph.D. dissertation).
11. CARINGTON-SMITH, J. (2000). “The spinning and weaving implements”. Servia: Anglo- Hellenic Rescue Excavations 1971-73. (eds. Rayna Andrew). London: British School at Athens 2000: 207- 263.
12. CASKEY J. L. (1972). “Investigations in Keos, part II: A Conspectus of Pottery”. Hesperia. 41: 375-401.
13. CAYMAZ, T. (2010). Yeni Buluntuların Işığında Orta Batı Anadolu Kalkolitik Dönem Kültürü. İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayınlanmamış Doktora Tezi).
14. CHRISTMANN, E. (1996). Die deutschen Ausgrabungen auf der Pevkakia Magula in Thessalien II: Die frühe Bronzezeit. Bonn: Dr. Rudolf Habelt.
15. CIOBANU, M. C. - F. A. TENCARIU, (2022). “Recent discoveries of mat imprints on pottery from Cucuteni- Cetăţuie (Iași County, Romania)”. Thoughts and experimental tests on the use of braided supports in forming prehistoric ceramics”, Chișinău: RAASI 4: 67-87.
16. ÇEVİK, Ö. (2017). “What follows the Late Neolithic occupation in central-western Anatolia? A view from Ulucak”. Communities in Transition: The Circum-Aegean During the 5th and 4th Millennia BC. (eds. S. Dietz-F. Mavridis-Z. Tankosic-T. Takaoğlu). Oxford: 506-512.
17. DÖNMEZ, Ş. (2000). İlk Tunç Çağı II Öncesi Orta Karadeniz Bölgesi’nin Kültürel Gelişimi (İkiz-tepe Çanak- Çömleği ile Küçük Eserleri Işığında). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bi-limler Enstitüsü. (Yayınlanmamış Doktora Tezi).
18. DÖNMEZ, Ş. (2007). “Orta Karadeniz Bölgesi’nde Önemli Bir Geç Kalkolitik-İlk Tunç Çağı Yer-leşmesi: Turhal- Ulutepe”, Refik Duru’ya Armağan, (eds. G. Umurtak-Ş. Dönmez-A. Yurt-sever). İstanbul: Ege Yayınları: 75-84.
19. EKMEN, G. F. (2020). “İnönü Mağarası Kazıları Işığında Kalkolitik Çağ’da Batı Karadeniz Bölge-si”, TÜBA-AR. 26: 45-64.
20. ERIM-ÖZDOĞAN, A. (2007). “Çayönü”. Türkiye’de Neolitik Dönem: Yeni Kazılar, Yeni Bulgular. (eds. M. Özdoğan- N. Başgelen). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları: 57-97.
21. ESLICK, C. (1992). Elmalı-Karataş I: The Neolithic and Chalcolithic periods: Bağbaşı and Other Sites, Pennsylvania: Bryn Mawr College.
22. EVANS, J. D. - C. RENFREW (1968). Exca¬vations at Saliagos near Antiparos. London: British School of Archaeology at Athens.
23. FITTON, J. L. (1989). Cycladic Art. London: Published for the Trustees of the British Museum by British Museum Publications.
24. FRODIN, O. and A. W. PERSSON (1938). Asine: Results of the Swedish Excavations 1922-1930. Stockholm: Generalstabens Litografiska Anstalt.
25. GABRIEL, U. (2014). “Die keramik der troadi¬schen Funorte Kumtepe IA, Beşik-Sivritepe und Çıplak Köyü im Kontext ihrer überregionalen Vergleichsfunde”. Studia Troica, Monog-raphy 5. (eds. E. Pernicka-C. B. Rose-P. Jablonka). Bonn: 990-1057.
26. GALANAKIS, Y. (2013). “Early Prehistoric Research on Amorgos and the Beginnings of Cycladic Archaeology”. American Journal of Archaeology. 117/2: 181-205.
27. GRBIĆ, M., et. al. (1960). Porodin, Kasnoneolitsko naselje na Tumbi kod Bitolja. Galway: Bitolj.
28. GRÖMER, K. T. (2019). Archaeological Textile Research: Technical, economic and social aspects of textile production and clothing from Neolithic to the Early Modern Era. Wien: Histo-risch‐Kulturwissenschaftliche Fakultät Universität Wien. (Kumulative Habilitationssch-rift zur Erlangung der Venia Docendi im Fach Urgeschichte und Historische Archäolo-gie).
29. GÜNEL, S. (2007). “Çine-Tepecik Höyüğü 2005 Yılı Kazıları”. 28. KST. I: 231-246.
30. HARRIS, S. (2013). “Cloth culture in the Middle Neolithic Square-mouthed Pottery culture of northern Italy (c. 4900–4250 BC) with special reference to basketry”, Rethinking the Ita-lian Neolithic. Vol. 13. (eds. M. Pearce- R. D. Whitehouse). UK: Accordia Research Institu-te: 103-129.
31. HOREJS, B. - C. SCHWALL (2018). “Interaction as a Stimulus? Çukuriçi Höyük and the Transi-tion from the Late Chalcolithic to the Early Bronze Age in Western Anatolia”. Communi-ties in Transition: The Circum-Aegean Later Neolithic Stage (ca. 5000/4800-3200/3000 BC). (eds. S. Dietz-F. Mavridis-Z. Tankosic-T. Takaoğlu). Oxford: 530-537.
32. HÜRYILMAZ, H. (2018). “Gökçeada-Yenibademli Höyük 2006 Yılı Kazıları”. 29. KST. I: 429-442.
33. JACOBSEN, T. W. (1973). “Excavations in the Franchthi Cave, 1969-1971. Part II”. Hesperia. 42/3: 253-283.
34. JOUKOWSKY, M. S (1986). Prehistoric Aphrodisias I-II. Belgium: ‎Brown University.
35. KACZMAREK, M. (2023a). “Preserved in clay: Ornamentation of Late Neolithic ceramic fune-rary vessels”, Archaeological Textiles Review. 65: 4-29.
36. KACZMAREK, M. (2023b). “Basketry rediscovered: Technological analysis and classification of the Neolithic basketry impressions from the Polish Lowland”. Interdisciplinary Approac-hes to Research of North and Central European Archaeological Textiles. (eds. S. Lipkin-E. Ruhl-K. Wright). Archaeological Society of Finland: 21–36.
37. KIGURADZE, T. - A. SAGONA (2003). “On the Origins of the Kura-Araxes Cultural Complex”. Archaeology in the Borderlands, investigations in Caucasia and Beyond. (eds. A. T. Smith-K. Rubinson) Los Angeles: The Cotsen Institute of Archaeology Press: 38-95.
38. KÖKTEN, İ. K., et. al. (1945). “1940-1941 Yıllarında Türk Tarih Kurumu Adına Yapılan Samsun Bölgesi Kazıları Hakkında İlk Kısa Rapor”. Belleten. IX/35: 361-400.
39. LABRIOLA, L. (2008). “First Impressions: A Preli¬minary Account of Mat-Impressed Pottery in the Prehistoric Aegean”. The Aegean in the Neolithic, Chalcolithic and the Early Bronze Age. (eds. H. Erkanal-H. Haupt¬mann-V. Şahoğlu-R. Tuncel). Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi: 309-322.
40. MAKKAY, J. (2001). Textile impressions and related finds of the Early Neolithic Körös culture in Hungary, Budapest: J. Makkay.
41. MARANGOU, L. et. al. (2006). Amorgos: An Early Bronze Age Fortified Settlement: Overview of the 1985-1991 Investigations. London: The British School at Athens. https://doi.org/10.2307/40856073
42. MAZERE, N. P. (2012). The Craft of Textile Production at the Neolithic and Eneolithic Commu-nities in Transylvania. Alba Iulia. (Ph.D. Thesis Abstract).
43. ÖZBUDAK, M. O. (2016). Koyu Yüzlü Çizi-Kazı Bezemeli Çanak Çömlek Işığında Orta Anado-lu’da Orta Kalkolitik’e Geçiş Sorunu. İstanbul: İstanbul Üniversitesi. (Yayınlanmamış Dok-tora Tezi).
44. ÖZDEMİR, A. (2012). “Kalkolitik Smintheion (Gülpınar)’da Dokumacılık ve Hasırcılık”. Anado-lu/Anatolia. 38: 139- 153.
45. ÖZDEMİR, A. (2013). Kalkolitik Gülpınar (Gül¬pınar) Yerleşiminde Hasırcılık ve Dokumacılık, Studies on the Troad 3. Ça¬nakkale: Troia Vakfı Yayınları.
46. ÖZDEMİR, A. - A. O. BAMYACI (2018). “Erken ve Orta Kalkolitik Dönem’de Batı Anadolu’da Tekstil Üretimi: Gülpınar Buluntusu Ağırşakların İşlevlendirilmesi”. Fırat University Jour-nal of Social Sciences. 28/2: 1-14.
47. ÖZDEMİR, A. - A. ÖZDEMİR (2021). “Technological Marks on Pot Bases from Chalcolithic Gül-pınar”. ADerg. XXVI/1: 47-64. https://doi.org/10.51493/egearkeoloji.820660
48. ÖZDOĞAN, M. (1982). “Tilkiburnu: A Late Chalcolithic Site in Eastern Thrace”. Anatolica. IX/1-26.
49. ÖZDOĞAN, E. (2019). “Tarihöncesinde Dokuma ve Hasırcılık: Aşağı Pınar Çanak Çömleğinde Dokuma ve Hasır İzli Bir Kap”. Arkeolojiyle Geçen Yarım Asır: Sevil Gülçur Armağanı. (eds. Pınar Çaylı-Işıl Demirtaş-Barış Eser). Ankara: Bilgin Kültür Sanat Yayınları: 189-208.
50. ÖZDOĞAN, M., et. al. (1991). “An Interim Report on Excavations at Yarımburgaz and Toptepe in Eastern Thrace”. Anatolica. 17/59-121. PECORELLA, P. E., (1970). “Materiali Dalle Cicladi Nel Museo Archeologico Di Firenze”, Studi Micenei ed EgeoAnatolici. XII/151-170.
51. PERLES, C. (2004). The Early Neolithic in Greece, The First Farming Communities in Europe. Cambridge: Cambridge University.
52. PESCHLOW-BINDOKAT, A. (2006). Tarihöncesi İnsan Resimleri Latmos Dağları’ndaki Prehis-torik Kaya Resimleri. İstanbul: Sadberk Hanım Müzesi.
53. PULLEN, D. J. (2011). The Early Bronze Age Village On Tsoungiza Hill (Nemea Valley Archaeo-logical Project, 1). New Jersey: American School of Classical Studies at Athens.
54. RUD, V. et. al. (2023). “Tracing The Micro Processes of the Production and use of Ceramic Ves-sels and Textile Products from the Cucuteni-Trypillia Settlements of Bilyi Kamin and Krynychky-Ferma (Ukraine)”. Sprawozdania Archeologiczne. 75/1: 183-212. https://doi.org/10.23858/SA75.2023.1.3586
55. RUTTER, J. B. (1995). The Pottery of Lerna IV. New Jersey: American School of Classical Stu-dies at Athens.
56. SACKETT, L. H., et. al. (1966). “Prehistoric Euboea: Contributions Toward A Survey”. The An-nual of the British School at Athens. 61: 33-112.
57. SAGONA, A. (2018). The Archaeology of the Caucasus From Earliest Settlements to the Iron Age. Cambridge: Cambridge Unversity.
58. SAĞLAMTİMUR, H. - A. OZAN (2012). “Ege Gübre Neolitik Yerleşimi”, Ege Üniversitesi Arkeoloji Kazıları, A. Çilingiroğlu. (eds. Z. Mercangöz-G. Polat). İzmir: 95-114.
59. SAMPSON, A. (2003). “Η Νεολιθική Περίοδος στα Δωδεκάνησα”. Δημοσιεύματα του Αρχαιολογικού Δελτίου AP. 35: 79-86.
60. SCHWALL, C. (2018). “Chronologisch relevante Marker in der Keramik des 5. und/oder 4. Jts. v. Chr.”. Çukuriçi Höyük 2. Das 5. und 4. Jahrtausend v. Chr. in Westanatolien und der Os-tagäis. (ed. C. Schwall). Wien: 253- 272.
61. SCHWARTZ, M., et. al. (2009). “Migration, Diffusion and Emulation: Petrographic Comparisons of Early Transcaucasian and Anatolian Pottery from Malatya-Elazığ, Turkey”, ANES. 46: 138-159. https://doi.org/10.2143/ANES.46.0.2040715
62. SKRZYNIECKA, W. (2020). “Textile impressions on Trypillia culture pottery from Ogród and Verteba Cave sites in Bilcze Złote”. Sprawozdania Archeologiczne. (ed. Pıotr Wło-darczak). Krakow: 231-258.
63. SCHACHNER, A. (1999). “Der Hanay Tepe und seine Bedeutung für die bronzezeitliche. Topog-raphie der Troas: Die prähistorischen Funde der Grabungen von Frank Calvert im Berli-ner Museum für Vor- und Frühgeschichte”. Acta Praehistorica et Archaeologica Band 31. Berlin: 7-47.
64. SCHOOP, U. D. (2005). “Early Chalcolithic in North-Central Anatolia: The Evidence From Bo-ğazköy- Büyükkaya”. TÜBA-AR, VIII: 15-37.
65. TAKAOĞLU, T. (2023). “Painted Pottery from Early and Middle Chalcolithic Gülpınar”. Hayat: Arkeolojiye Adanmış Bir Yaşam Hayat Erkanal Anısına Akdeniz Arkeolojisi Üzerine Ça-lışmalar. (eds. V. Şahoğlu-İ. Tuğcu- O. Kouka-Ü. Gündoğan-Ü. Çayır-R. Tuncel-A. Erkanal-Öktü). Ankara: Geliştirme Vakfı Yayınları No 2: 438-451.
66. TAKAOĞLU, T. – A. ÖZDEMİR (2018). “The Middle Chalcolithic in the Troad: A new look from Gülpınar”. Communities in Transition: The Circum-Aegean Later Neolithic Stage (ca. 5000/4800-3200/3000 BC). (eds. S. Dietz-F. Mavridis-Z. Tankosic-T. Takaoğlu.). Athens: Oxbow: 479-490.
67. TAYLOUR, W. D. (1972). “Excavations at Agios Stepanos”. The Annual of the British School at Athens. 67: 205- 270.
68. THIMME, J. (1977). Art and Culture of the Cyclades in the Third Millenium B. C.. Kalsruhe: Uni-versity of Chicago.
69. TOLEVSKI, I. (2018). “Archaeological Excavation of the Site Ramnište near the Village of Sopot, Veles (Preliminary report on archaeological excavations in 2012)”. Neolithic in Macedo-nia Challenges for New Discoveries. (eds. L. Fidanoski-G. Naumow). Magnasken-Skopje: 23-34.
70. TOUCHAIS, G. (1980). “La Céramique Néolithique de L’Aspis”. BCH Suppl. VI: 1-40.
71. TOUCHAIS, G. (1981). “Le Matérıel Néolithique”, BCH Suppl. VII: 95-172.
72. TÜRKER, A. (2016). “Samsun Bölgesi Arkeolojik Yüzey Araştırması 2015 Yılı Çalışmaları Sonuç Raporu: Atakum Lokalitesi ve Kültürel Mirasını Koruma Önerileri”. Atakum’a Akademik Bir Bakış Yeni Atakum. (ed. Bekir Şişman). Samsun: Atakum Belediyesi Kültür Yayınları: 27-44.
73. TÜRKER, A. (2017). “Samsun Bölgesi Arkeolojik Yüzey Araştırması 2015 Yılı Çalışmaları: İlka-dım ve Canik Lokaliteleri”. 34. AST. I: 391-416.
74. TÜRKER, A. (2022). “Atakum Arkeoloji Araştırmaları: Kamaz Vadisi ve Çevresinin Tarih Öncesi”. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi. 12 (3): 1737-1754. TÜRKER, A. (2023). “Bafra Ovası’nda Yerleşimin Başlangıcı ve İlk Topluluklar Üzerine Öneri-ler”. Tarihi, Sosyal ve Kültürel Yönleriyle Bafra, C.1. (ed. O. Köse). Ankara: Berikan Yayı-nevi: 57-75.
75. TÜRKER, A. - C. G. TIRIL-ÖZBİLGİN (2022). “Samsun Kıyı Kesimi 2019 Yılı Arkeolojik Yüzey Araştırması Raporu”, 2019-2020 Yılı Yüzey Araştırmaları. I: 193-210.
76. TÜRKER, A., et. al. (2023). “Dombalaktepe Kazısı 2021: Başlangıç Raporu ve İlk Sonuçlar”. 42. KST. I: 253-268.
77. TÜRKER, A., et. al. (2024). “Dombalaktepe 2022 Yılı Kazısı”. 43. KST. I: 133-141.
78. TÜRKTAŞ, Z. (2008). “Göller Bölgesi’nde Bitkisel Dokumacılık”. Uluslararası 38. Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi (10-15 Eylül 2007). Ankara: 1357-1382.
79. TÜRKTAŞ, Z. (2011). “Anadolu’da “Hasır Dokuma ve Sepet” Kullanımına İlişkin Eski Bir Örnek; Çatalhöyük (Ve Günümüzde Görülen Uzantıları)”. Akdeniz ve Sanat. 4/7: 133-136.
80. TZAVELLA-EVJEN, H. (1985). Lithares: An Early Bronze Age Setlement in Boetoia. Los Angeles: Institut of Archaeology University fo California.
81. VATIN, C. (1964). “Un site Helladique Ancien a Galaxidi”. BCH. 88/2: 559-568.
82. WACE, A. J. B. - M. S. THOMPSON (1912). Prehistoric Thessaly., Cambridge: Cambridge Univer-sity.
83. WISEMAN, J. (1967). “Excavations at Corinth, the Gymnasium Area, 1965”. Hesperia. 36/1: 13-41.
84. YALÇIKLI, D. (2023). “Havran-İnboğazı Vadisi’nde Prehistorik Mağaralar: Andık, Aydınlık ve Karatepe Mağaraları (Prehistoric Caves in Havran-İnboğazi Valley: Andik, Aydinlik and Karatepe Caves)”. Arkeoloji Dergisi. XXX/1: 11-37.
85. YAZICI, D. (2009). Ege Gübre Kazısında Ortaya Çı¬karılan Kalkolitik Dönem Çanak Çömlekleri. İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayınlan¬mamış Yüksek Lisans Tezi).
86. YILMAZ, D. (2022). “Arkeolojik Buluntular Işığında Neolitik Çağ’dan Erken Tunç Çağı Sonuna kadar Anadolu’da Dokumacılık”. Neolitik Çağ’dan Demir Çağı Sonuna Kadar Anadolu’da Dokumacılık. (ed. Y. Derya), İstanbul: Ege Yayınları: 5-50.