ÇEVRE SORUNUNA HEİDEGGERCİ BİR BAKIŞ

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 88, 1824 - 1837, 29.12.2025

Yasin Parlar

https://doi.org/10.56694/karadearas.1679484

Öz

Heidegger, tıpkı kendisinden bir kuşak önce Nietzsche’nin de öne sürdüğü gibi, Batı dünyasını ciddi manada tehdit eden nihilizmin damgasını vurduğu metafizik bir krizin var olduğunu iddia eder. Durumun ciddiyetini de Nietzsche’nin “Çöl büyüyor” uyarısına atıf yaparak gözler önüne sermeye çalışır. Çölleşmenin, diğer bir deyişle krizin esas sebebini, özellikle Platon’dan başlayacak şekilde Antik Yunan’dan o güne, Batı düşüncesinde “Varlığın unutulmuş” olması şeklinde gösterir. Dolayısıyla onun için kriz en temelde politik ya da ekolojik değil, ontolojik bir meseledir. Fakat bu, Heidegger’in düşüncesinde ekolojik ya da politik temaları ima eden unsurlar bulamayacağımız anlamına gelmez. Aksine onun fundemantal ontolojisi bağlamında yaptığı Dasein analizi, modernite, sanayileşme ve teknik eleştirisi, olmaya bırakma kavramsallaştırması, dörtlü birlik düşüncesi, ekoloji literatürü için oldukça kullanışlı malzemeler sağlamıştır. Son yıllarda özellikle derin ekolojistler, Heidegger’in felsefesinde kendi düşünceleri için temel oluşturabilecek önemli düşünceler keşfetmişlerdir. Bu çalışma kapsamında, Heidegger düşüncesinin ekolojik bir perspektiften ele alınabileceği ve insanın doğayla daha sağlıklı bir ilişki kurabilmesine imkân tanıyabileceği iddia edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Heidegger , ekoloji , teknik eleştirisi , özne metafiziği eleştirisi.

A HEİDEGGERİAN PERSPECTİVE ON THE ENVİRONMENTAL PROBLEM

Öz

Like Nietzsche a generation before him, Heidegger argues that the Western world faces a profound metaphysical crisis characterized by nihilism. He underscores the gravity of this crisis by invoking Nietzsche’s warning that “The desert is growing.” According to Heidegger, the root cause of this metaphorical desertification—this crisis—is the forgetfulness of Being (Seinsvergessenheit) that has permeated Western thought since Plato and the origins of Ancient Greek philosophy. Thus, for Heidegger, the crisis is fundamentally ontological rather than political or ecological. However, this ontological foundation does not preclude the presence of ecological or political implications within his thought. On the contrary, Heidegger's analysis of Dasein within the framework of fundamental ontology, his critique of modernity, industrialization, and technology, his notion of Gelassenheit (letting-be), and his concept of the fourfold (das Geviert) have all provided fertile ground for ecological discourse. In recent years, deep ecologists in particular have drawn upon Heidegger’s philosophy as a valuable resource for developing their own perspectives. This study argues that Heidegger's thought can indeed be interpreted through an ecological lens and that it offers significant potential for rethinking the human relationship with nature in a more meaningful and sustainable way.

Kaynakça

• BACON, F. (2015). Novum Organum. (çev. T. Kabadayı). Ankara: BilgeSu Yayıncılık.
• BERTHOLD-BOND, D. (1994). “Can There Be a Humanistic Ecology: A Debate Between Hegel and Heidegger on the Meaning of Ecological Thinking”. Social Theory and Practice, 279-309.
• BOTHA, C. F. (2013). “Heidegger, Technology and Tcology”. South African Journal of Philosophy, 151-171.
• CAMERON, W. S. (2004). “Heidegger's Concept of the Environment in Being and Time”. Environmental Philosophy, 34-46.
• CAPRA, F. (2014). Batı Düşüncesinde Dönüm Noktası. (çev. M. Armağan). İstanbul: İnsan Yayınları.
• CENGİZ, E. (2023). “’Bir Adalet Meselesi Olarak İklim Krizi”. İklim Krizi Üzerine Felsefi Yaklaşımlar. (ed. C. A. Cengiz ve E. Cengiz ,ss. 117-148). Ankara: Nobel Bilimsel Eserler.
• DESCARTES, R. (1994). Metot Üzerine Konuşmalar. (çev. K. S. Sel). İstanbul: Sosyal Yayınları.
• DOBSON, A. (2016). Ekolojizm (çev. C. Yücel). İstanbul: Yeni İnsan Yayınları.
• FERRY, L., & Renault, A. (2015). Siyaset Felsefesi. (çev. E. C. Gürcan, & M. Erşen). İstanbul: Dergah Yayınları.
• GARRARD, G. (2010). “Heidegger Nazism Ecocriticism”. Interdisciplinary Studies in Literature and Environment, 251-271.
• GARRARD, G. (2020). Ekoloji: Ekoloji ve Çevre Üzerine Kültürel Tartışmalar. (çev. E. Genç). İstanbul: Kolektif Kitap.
• HAN, B. C. (2023). Ötekini Kovmak. (çev. M. Özdemir). İstanbul: Ketebe Yayınları.
• HEIDEGGER, M. (2001). Nietzshe'nin Tanrı Öldü Sözü ve Dünya Resimler Çağı. (çev. L. Özşar). Bursa: Asa Yayınevi.
• HEIDEGGER, M. (2011). Varlık ve Zaman. (çev. K. H. Ökten). İstanbul: Agora Kitaplığı.
• HEIDEGGER, M. (2015). Hümanizm Üzerine. (çev. Y. Örnek). Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu.
• HEIDEGGER, M. (2015a). Teknik ve Dönüş & Özdeşlik ve Ayrım. (çev. N. Aça). Ankara: Pharmakon.
• HEIDEGGER, M. (2013). Düşünmek Ne Demektir?. (çev. R. Şentürk). İstanbul: Paradigma Yayıncılık.
• LOCKE, J. (2004). Hükümet Üzerine İkinci İnceleme. (çev. F. Bakırcı). Ankara: Babil Yayınları.
• MAHONEY, B. (2016). “The Virtue of Burden and Limits of Gelassenheit”. Environmental Philosophy, 269-298.
• ÖNDER, T. (2017). “’Derin Ekoloji’ Üzerine”. Yeşil ve Siyaset. (ed. O. İmga ve H. Olgun,ss. 117-148). Ankara: Liberte Yayınları.
• PAUL, K. B. (2017). “The Imports of Heidegger's Philosophy into Enviromental Ethics”. Ethıcs & The Envıronment, 79-98.
• PORRIT, J. (1999). Yeşil Politika. (çev. A. Türker). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• RODICK, D. (2001). “Poetıc Dwellıng And Deep Ecology Bıll Mckıbben And Martin Heıdegger On The End of Nature”. Call to Earth, 2-7.
• SCHOPENHAUER, A. (2005). İstem ve Tasarım Olarak Dünya. (çev. L. Özşar). Bursa: Biblos Yayınları.
• TOWARNICKI, F. D. (2002). Anılar ve Günlükler: Martin Heidegger. (çev. Z. Durukal). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• WARREN, K. (1999). Ecofeminist Philosophy and Deep Ecology. Philosophical Dialogues (ed. N. Witoszek, & A. Brennan, ss. 236-248). Maryland: Rowman & Littlefield Publishers.
• ZIMMERMAN, M. (2011). Heidegger Moderniteyle Hesaplaşma: Teknoloji, Politika, Sanat (çev. H. Arslan). İstanbul: Paradigma Yayıncılık.