ÇAR I. PETRO DÖNEMİNDE RUSYA’NIN BALKAN POLİTİKASI (1689-1725)

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 88, 1772 - 1792, 29.12.2025

Sinan Yüksel

https://doi.org/10.56694/karadearas.1703455

Öz

Çar I. Petro döneminde Rusya’nın 1686’da Osmanlı Devleti ile savaşa girmesiyle Osmanlılardan Azak’ı alması Balkan halklarının Rusya ile olan temaslarını arttırdı. Sırp, Karadağ, Eflak ve Boğdan’dan gelen temsilciler Rusya’nın koruyuculuğu altına girmek ve Osmanlı Devleti’nin egemenliğinden kurtulabilmek için Çar I. Petro’dan destek istedi. Eflak Hükümdarı Konstantin Brancoveanu, Osmanlı egemenliğinden kurtulabilmek ve Eflak’ta bağımsız bir yönetici olmak için onunla irtibata geçti. İstanbul’daki Rus elçisi P. A. Tolstoy ile Rusya arasında iletişimi sağlayan, gerektiğinde ona ödünç para veren Brancoveanu, Çar I. Petro’yu Osmanlı Devleti’ne karşı harekete geçirmek için çaba sarf etti. Onun İsveç Kralı’nı yenilgiye uğrattığı Poltova Savaşı’ndan sonra Balkan halklarının Çar I. Petro ile temasları arttı ve onu bir kurtarıcı olarak gördüler. O, Osmanlı Devleti ile ilişkilerin bozulması ve savaşın çıkmasının gündeme geldiği tarihlerde Balkan halklarının kendisine yaptığı müracaatlardan etkilendi. Osmanlı Devleti’ne karşı harekete geçeceği zaman tüm Balkan Hristiyanlarının desteğini alacağını zannetmesine neden oldu. Osmanlı Devleti ile Prut’ta yapılan savaş sırasında Petro, Balkan halklarından beklediği yardımı alamadı. Brancoveanu Osmanlı Devleti’nden çekindiği için onunla ittifak yapamadı. Boğdan Hükümdarı Dimitri Kantemir Rusya ile ittifak yapmasına ve Karadağ’da bir isyan çıkmasına rağmen bunlar onun yenilmesine engel olamadı. Prut Antlaşması sonrası uzun bir süre İsveç ile savaşla meşgul olan Çar I. Petro, Balkan halklarıyla temaslarına devam etti. Rusya’ya onların göçlerini özendirdi.

Anahtar Kelimeler

Çar I. Petro , Rusya , Osmanlı Devleti , Balkanlar

Kaynakça

• ACAR, Kezban. (2004). Başlangıçtan 1917 Bolşevik Devrimi’ne Kadar Rusya Tarihi. Ankara: No bel Yayın Dağıtım.
• Ahmet Refik. (2012). Baltacı Ve Büyük Petro, İstanbul: Akıl Fikir Yayınları.
• ANŞAKOV, Yu. P. (2010). “Russko-Çernogorskie Otnoşeniya v XVIII v.: Ot Prutskogo Pohoda Petra I Do Okançaniya Russko-Turetskiy Voyn”. V “İnteryere” Balkan, Yubileynıy Sbor-nik v Çest İrinı Stepanovnı Dostyan. Moskva: 81-105.
• ASCHER, Abraham. (2000). Kısa Rusya Tarihi, Çeviren: Yavuz Alagöz, İstanbul.
• BOGOYAVLENSKY, S. (1946). “İz Russko-Serbskih Otnoşey Pri Petre Pervom”. Voprosı İstorii. Nomer: 8-9. Moskva: 19-41.
• BRİKNER, A . G. (1903). İllyustrirovannaya İstoriya Petra Velikago. Tom: vtoroy, St. Peterburg.
• ÇELİK, Muhammet B.-BÜLBÜL, İsmail. (2008). “Petr Andreeviç Tolstoy’un İstanbul Elçiliği (1702-1714)” Karadeniz Araştırmaları. 19 (19): 51-66.
• Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Divan-ı Humayun Sicillatı Mühimme Defterleri (A. DVNSMHM. d.) 115/2286; 115/2947; 120/800; 120/905; 122/143; 122/360.
• DEMİROĞLU, Hasan. (2022). Rusya’nın Balkan Siyaseti, Ortodoks Birliği ve Panslavizm (Baş-langıçtan 1876’ya Kadar). İstanbul: SelengeYayınevi.
• DOSTYAN, İ. S. (1958). Borba Serbskogo Naroda Protiv Turetskogo İga, XV- Naçalo XIX. v.. Moskva.
• GÜNDÜZ, Esma. (2022). Karadağ İsyanları ve Osmanlı Hakimiyeti’nin Çözülme Süreci (1697-1830), (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi. Ça-nakkale.
• JORGA, N. (2012). Osmanlı İmparatorluğu Tarihi. Çeviren: Nilüfer Epçeli. cilt:4, İstanbul: Yedi-tepe Yayınları.
• KANTEMİR, Dimitri. (1998). Osmanlı İmparatorluğu’nun Yükseliş ve Çöküş Tarihi. Çeviren: Özdemir Çobanoğlu, cilt:2. İstanbul: Cumhuriyet Kitapları.
• KARAL, Enver Z. (1995). Osmanlı Tarihi. cilt: VI. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• KARATAY, Osman. (2017). “Osmanlı Hakimiyetinde Karadağ”, Balkanlar El Kitabı, cilt:1, An-kara: Akçağ Yayınları. 355-363.
• KOÇUBİNSKİY, A. A. (1878). Mı İ Oni (1711-1878) Oçerki İstorii İ Politiki Slavyan. Odessa.
• KÖSE, Osman. (1999). “XVIII. Yüzyıl Osmanlı-Rus Münasebetleri”, Osmanlı 1, Ed: Güler EREN, Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
• KURAT, Akdes N. (1951). Prut Seferi ve Barışı 1123 (1711). cilt 1. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• KURAT, Akdes N. (1953). Prut Seferi ve Barışı 1123 (1711). cilt 2. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• KURAT, Akdes N. (2020). Rusya Tarihi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• LEŞİLOVSKAYA, İ. İ. (2001). “Petr I İ Balkani”. Voprası İstorii. nomer: 2. Moskva. 46-57.
• MASSİE, R. K. (2019). Büyük Petro. Çeviren: Hakan Abacı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• MOLÇANOV, N. N. (1986). Diplomatiya Petra Pervogo. Moskva.
• PAVLENKO, N. İ. (2003). Petr I. Moskva.
• Pisma İ Bumagi İmperatora Petra Velikago (1900), Tom Çetvertıy, 1706, S. Peterburg.
• Pisma İ Bumagi İmperatora Petra Velikago (1912), Tom Şestoy, (İyul-Dekabr 1707), S. Peter-burg.
• PURGSTALL, Joseph Von Hammer, Büyük Osmanlı Tarihi, Çeviren: Vecdi BÜRÜN, Yayına Ha-zırlayan: Mümin ÇEVİK-Erol KILIÇ, Üçdal Neşriyat.
• Raşid Mehmet Efendi, (2013). Tarih-i Raşid ve Zeyli, Hazırlayanlar: Abdülkadir Özcan-Yunus Uğur-Baki Çakır- Ahmet Z. İzgöer, cilt: 2, Klasik Yayınları. İstanbul.
• RİASANOVSKY, Nicholas V. – STEİNBERG, Mark D. (2016). Başlangıçtan Günümüze Rusya Ta-rihi, Çeviren: Figen Dereli, İnkılap Yayınları, İstanbul.
• SAHAROV, A. N. –BOHANOV, A. N.-ŞESTAKOV, V. A. (2015). İstoriya Rossii s Drevneyşih Vre-men Do Naşih Dney, Redaktor: A. N. Saharov, Moskva.
• SEMENOVA, L. E. (2006). Knyajestva Valahiya i Moldaviya, Konets XIV. – Naçalo XIX. V.. Moskva.
• Silahtar Fındıklılı Mehmet Ağa. (2018). Nusretname. Hazırlayan: Mehmet Topal, Türkiye Bi-limler Akademisi Yayınları. Ankara.
• SOLOVYEV, S. M. (1962). İstoriya Rossii C Drevneyşih Vremen. Kniga: VIII. Toma:15-16. Mosk-va.
• SÖZEN, Zeynep. (2000). Fenerli Beyler, 110 Yılın Öyküsü 1711-1821. İstanbul: Aybay Yayınevi.
• SUMMER, B. H. (2016). Büyük Petro ve Osmanlı İmparatorluğu. Çeviren: Eşref Bengi Özbilen, İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı.
• SUVER, Akkan. (2013). Karadağ, Prenslik’ten Krallığa, Krallık’tan Cumhuriyet’e, Osmanlı’dan Türkiye’ye, Podgoriçe.
• Svyazi Rossii S Narodami Balkanskogo Polvostrava Pervaya Polovina XVII v. (1990). Redaktor: B. N. Florya. Moskva.
• TERTECEL, Adrian. (1996). “Eflak Prensi Konstantin Brankoveanu’nun Rus Çar’ı Deli Petro’ya 1698’de Gönderdiği Bir Mektupta Bulunan Osmanlı İmparatorluğuna karşı Müşterek Bir Rus-Rumen Askeri Harekâtının Planı”. Türk Dünyası Tarih Dergisi. Ekim, sayı: 118. İstanbul. 7-13.
• UEBERSBERGER, H. (1913). Ruslands Orientpolitik. Stuttgart.
• UZUNÇARŞILI, İsmail H. (1995). Osmanlı Tarihi. Cilt: 4. Kısım: 1. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• VİNOGRADOV, B. V., EREŞENKO, M. D., SEMENOVA, L. E., POKİVAYLOVA, T. A. (1996). Bessar-biya Na Perekrestke Evropeyskoy Diplomatii. Dokumenti İ Materialı. Moskva.
• VİNOGRADOV, V. N. (2004). “Tragediya Na Reke Prut”. İstoriya Balkan, Vek Vosemnadtsatıy. Moskva. 70-83.
• ZİNKEİSEN, J. W. (2019). Osmanlı İmparatorluğu Tarihi. Çeviren: Nilüfer Epçeli. İstanbul: Ye-ditepe Yayınları.