Power and Dominance in Medieval Georgia: The Bagrationi Dynasty

Öz

Dynasties are noble families that play an active role in the administration of countries, constitute the source of legitimacy of states, and determine the fate of nations. Dynasties have sometimes brought prosperity and great success to a country, while at other times they have engaged in activities that led to the collapse of the state and caused the country to disappear. While dynasties have played an important role in the history of states in many parts of the world, some families have demonstrated the ability to govern a country for centuries. One such family, the Bagrationi dynasty, has left a deep mark on Georgia's political, administrative, social, economic, cultural, and religious history. From the sixth century, when they first emerged, until the nineteenth century, they actively ruled Georgia and attained the rank of kingship. The Bagrationi are an important dynasty not only for the Georgians but also for Armenian history. They succeeded in establishing kingdoms in both countries and exerted influence over many regions, particularly in Northeast Anatolia. The Bagratids, who established close relations with the Romans, Turks, Arabs, Mongols, and Russians, are a little-known dynasty in our country. This study aims to fill the gap identified in the literature and, in this regard, presents a history of the dynasty based on an evaluation of Georgian and Armenian sources. Ultimately, it has been determined that the Bagrationi dynasty held a significant position in the political life of the South Caucasus, and the family's influence on the region has been emphasized.

Anahtar Kelimeler

• Georgia
• Armenia
• Bagrationi
• Dynasty
• Tao-Klarceti

ORTA ÇAĞ GÜRCİSTAN’INDA GÜÇ VE HÂKİMİYET: BAGRATLI HANEDANLIĞI

Öz

Hanedanlıklar ülkelerin yönetimde etkin rol oynayan, devletlerin meşruiyet kaynağını oluşturan ve milletlerin kaderini belirleyen soylu ailelerdir. Hanedanlar bazen bir ülkeyi refah içerisinde yaşatıp büyük başarılar kazanırken bazen de devletin çöküşüne sebebiyet veren birtakım faaliyetler içerisine girerek ülkenin yok olmasına neden olmuşladır. Dünyanın birçok yerinde hanedanlar devletlerin tarihinde önemli yer tutarken bazı aileler yüzyıllar boyunca ülkeyi idare edebilme başarısı göstermektedir. Bu ailelerden birisi olan Bagratlı hanedanlığı, Gürcistan’ın siyasi, idari, sosyal, ekonomik, kültürel ve dini tarihlerinde derin izler bırakmıştır. Ortaya çıktıkları VI. yüzyıldan XIX. yüzyıla kadar aktif olarak Gürcistan’da hüküm sürmüş ve neticede Krallık mertebesine ulaşmışlardır. Bagratlılar sadece Gürcüler için değil Ermeni tarihi için de önemli bir yer tutan hanedanlıktır. Her iki ülkede de Krallık kurmayı başarmış ve Kuzeydoğu Anadolu başta olmak üzere pek çok bölgeyi etkisi altına almıştır. Roma, Türk, Arap, Moğol ve Ruslarla yakın ilişki kuran Bagratlılar ülkemizde az bilinen bir hanedanlık olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada literatürde tespit edilen boşluğun doldurulması amaçlanmış ve bu doğrultuda Gürcü ve Ermeni kaynakları değerlendirilerek bir hanedanlık tarihi sunulmak istenmiştir. Neticede Bagratlı hanedanlığının Güney Kafkasya siyasi hayatında kıymetli bir konumda olduğu tespit edilerek, ailenin bölge üzerine bıraktığı etkiler vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Gürcistan
• Ermenistan
• Bagratlılar
• Hanedanlık
• Tao-Klarceti

Kaynakça

1. ARİSTAKES, L. (1985). History. (trans. Robert Bedrosian). New York: Sources of the Armenian Tradition.
2. BAGRATİONİ, V. (1941). Aghts’era Sameposa Sakartvelosa (Sakartvelos Geograpia). (red. T. Lomouris da N. Berdzenishvili). Tbilisi: St’alinis Sakhelobis Tbilisis Sakhelmts’ipo Uni-versit’et’is Gamomtsemloba.
3. BAKHTADZE, M. (2015). “Kartuli Titulatura Tao-Klarjetis Samepos Mmartvel Bagrationta Di-nastiashi”, Sakartvelos İst’oriis İnst’it’ut’is Shromebi Jurnali, III/2:78-92.
4. BAYRAM, F. (2015). "Gürcistan'ın Sina'sı: Tao-Klarceti", Uluslararası Doğu Anadolu Güney Kafkasya Kültürleri Sempozyumu Bildiriler II, (ed. Birol Can ve Mehmet Işıklı). Newcast-le: Cambridge Scholars Publishing: 481- 495.
5. BERDZENISHVILI, Niko. (1941). Tatarta Batonobis Khana. Tbilisi: Sakartvelos Ssr Metsnie-rebata Akademiis Gamomtsemloba.
6. BİCHİKASHVİLİ, J. (2021). The Bagrationi Dynasty: The Royal House of Georgia & Lesser Hou-ses of Nobility. ‎ GP Books.
7. BİLGE, S.M. (2015). Osmanlı Çağı'nda Kafkasya 1454-1829. İstanbul: Kitabevi.
8. BROSSET, M. (2003). Gürcistan Tarihi Eski Çağlardan 1212 Yılına Kadar. (yay. haz. Erdoğan Merçil). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

9. BURÇULADZE, N. vd. (2018). Tao-Klarceti: Tarih ve Kültür Araştırmalar. (çev. Hasan Çelik-Kevser Ruhi). Tbilisi: Artanuji Publishing.
10. CAHEN, C. (2021). Türklerin Anadolu'ya İlk Girişi (XI. Yüzyılın İkinci Yarısı). (çev. Yaşar Yücel-Bahaeddin Yediyıldız). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
11. CHKHETİA, S. (1940). Rusuli Mmartvelobis Sist’ema Sakartveloshi (1801-1840). Tbilisi: Ak’adn Maris Sakhelobis Enis, İstoriisa Da Materialuri Kulturis İnstitutis Moambe.
12. COPPENOLLE, B. – D. SMİTH (2022). “Dynasties in Historical Political Economy”. The Oxford Handbook of Historical Political Economy. (ed. Jeffery A. Jenkins - Jared Rubin). United Kingdom: Oxford University Press:185-208.
13. ÇOĞ, M. (2015). “Emevi-Abbasi İdaresinde Kafkasya Ermenileri ve Dini-Kültürel Gelişimler”. Ermeni Araştırmaları. 51: 223–235.
14. Drasxanakerteli Ioane, (1937). Red. Ilia Abuladzisa. Tbilisi: Sakhelmtipo Universitetis Ga-momtsemloba.
15. DUMBADZE, M. (1973). Kartli-Kahetis Saxelmtsifos Gaukmeba da Rusettan Şeerteba. Tbilisi: Sabchota Sakartvelo.
16. DVALİ, N. (2019). Gürcistan’da Rus İdaresinin Kuruluşu (1801-1918). İstanbul: İstanbul Üni-versitesi Sosyal
17. Bilimler Enstitüsü. (Yayımlanmamış Doktora Tezi).
18. EASTMOND A. (1998). Royal Imagery in Medieval Georgia. University Park US: Pennsylvania State University Press.
19. El-Belâzuri (2002). Fütuhu’l Büldan. (çev. Mustafa Fayda). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
20. ERCAN, A.B. (2022). “Patronqmoba: Orta Çağ Gürcü Krallığı’nda Feodaliteye Genel Bir Bakış”. Kafkasya Çalışmaları Sosyal Bilimler Dergisi. 7/13:1-23.
21. GHEWONDYAN, A.T. (1976). The Arab Emirates in Bagratid Armenia. (trans. N. G. Garsoian). Lisbon.
22. GREENWOOD, T. (2011). “The Emergence of the Bagratuni Kingdoms of Kars and Ani”, Histo-ric Armenian Cities and Provinces. (ed. Richard G. Hovannisian). v. 10: 43-64.
23. GROUSSET. R. (2019). Başlangıçtan 1071’e Ermenilerin Tarihi. (çev. Sosi Dolanoğlu). İstanbul: Aras Yayınları.
24. HEWSEN, R. (2001). Armenia a Historical Atlas. Chicago and London: The University of Chica-go Press.
25. IBERIELI, S. (2014). Gürcü Halkının Tarihi. İstanbul: Cinius Yayınları.
26. INGOROQVA, P. (1954). Giorgi Merchule, Tbilisi: Sabchota Mtserali.
27. JANASHIA, S. (1936). Araboba Sakartveloshi. Tbilisi: Tbilisis Dausts'rebuli P'edinst'it'ut'is Ga-momtsemloba.
28. JAVAKHISVILI, I. (2009). Kartveli Eris İstoria, t. II, Tbilisi.
29. Kartlis Tskhovreba, (2011). Leonti Mroveli&Juanşeri, (Red. Dekanozi Maqsime Canturia). Tbi-lisi: Gamomtsemloba Axali İvironi.
30. KHORENATS'İ, M. (1978). History of the Armenians. (trans. Robert W. Thomson). England: Harvard University Press.
31. KIRZIOĞLU, F. (1963). “Dede Korkut Oğuznameleri Arsaklılar Devleti Oğuzlarının Destanları-dır”. Türk Dili, 139:363-369.
32. KIRZIOĞLU, F. (1992). “Kitab-i Dedem Korkut’taki Kam Bura Beğ Oğlu Bamsı Bayarak Boyu-nun Tarihteki Yeri (Bagratlı Sülalesinin Türkmenliği)”. IV. Milletlerarası Türk Halk Kül-türü Kongresi Bildirileri. Ankara:137-146
33. KOLBAIA, M. (2024). “Ideological and Political Aspects of the Early Rule of the Bagratid Dy-nasty (9th and 10th Centuries)”. Pro Georgia Journal of Kartvelological Studies, 34:87-130.
34. KORKUT, T. (2018). Artvin ve Erzurum’daki Gürcü Dini Mimarisinde Süsleme. İstanbul: Hiper Yayın.
35. LANG, D.M. (1962). A Modern History of Georgia. London.
36. LORTKIPANIDZE, M. (1973). Akhali P’eodaluri Samtavroebis Ts’armokmna Sakartvelos İst’oriis Nark’vevebi, T’. Iı, Tbilisi: Sabch’ota Sakartvelo.
37. METREVELİ, R. (1990). Davit IV Aghmashenebeli. Tbilisi: Tbilisis Universitetis Gamomtsmlo-ba.
38. METREVELİ, R. (2010). The Golden Age. Tbilisi: Artanuji Publishing.
39. MOSİASHVİLİ, V. (2012). Turk-Selchuk’ta Sultnis Alp-Arslanis Lashkrobebi Sakartveloshi, Tbi-lisi: Sakartvelos Sap’at’riarkos Ts’minda Andria P’irvelts’odebulis Sakhelobis Kartuli Universit’et’i.
40. NARİMANİSHVİLİ, G. (2020). “Kartuli Samepo Dinast’iebi Dap’olit’ik’uri Memk’vidreobis Sak’itkhebi Shua Sauk’uneebis Sakartveloshi”. Tavisupali Universitetis Aziuri Kvlevebis Jurnali. 2:1-10.
41. NİNİDZE, D. (2004). Bagrationta Samepo Sahklis Ganshtoebata Istoria. Tbilisi: Ga-momtsemloba Metsnierebata.
42. OTKHMEZURİ, G. (2011). “Temur-Lengis Sakartveloshi Lashkrobebis Religiuri Asp’ekt’i”, Sais-torio Krebuli, Tbilisi, N.I:54-67.
43. PHILIPOSYAN, A. (2016). Ani The Capital of the Bagratuni Kingdom of Medieval Armenia. Ye-revan: Ministry of Culture of the Republic Armenia.
44. PORPHYROGENİTUS, K. (1967). De Administrando Imperio. (trans. R. J. H. Jenkins), Dumbar-ton Oaks.
45. RAPP, S. (2003). Studies in Medieval Georgian Historiography: Early Texts and Eurasian Con-texts. Peeters Publishers.
46. SAMUSHIA, J. (2020). Ashot Kurapalates. Tbilisi: İlias Sakhelmtsipo Universitetis Ga-momtsemloba.
47. SHENGELİA, K. (2016). A History of Georgia from the Ancient Through the Modern Times. Tbi-lis: Caucasus University Publishing House.
48. SHENGELİA, N. (1968). Selchuk’ebi Da Sakartvelo XI Sauk’uneshi. Tbilisi: Sabchota Mtserali.
49. SUBAŞI, Ö. (2022). Gürcistan Krallığı (XI-XIV. Yüzyıllar). İstanbul: Selenge Yayınları.
50. SUNY, R.G. (1994). The Making of the Georgian Nation, Indiana University Press.
51. ŞİMŞEK, H.- A. YILDIRIM. (2013). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
52. TAKAISHVILI, E. (1949). Sumbat Davitisdze Kronika. Tbilisi: Sakartvelos Ssr. Metsnierebata Akademiis Gamomtsemloba.
53. Tao-Klarjeti İstoriul-Kulturuli Narkvevi, (2018). (Red. Buba Kudava da skh.). Tbilisi: Artanuji Gamomtsemloba.
54. THOMSON, R. (1996). Rewriting Caucasian History. Oxford: Clarendon Press.
55. TOUMANOFF, C. (1963). Studies in Christian Caucasian History. Georgetown.
56. TOUMANOFF, C. (1988). “Bagratids”, Encyclopedia Iranica, III/4:419-422.
57. TÜRKER, Ö. (2020). Güney Kafkasya'da Rusya-İran Nüfuz Mücadelesi (1779-1813). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
58. ÜLGEN, P. (2010). “Ortaçağ Avrupasında Feodal Sisteme Genel Bir Bakış”. Mukaddime 1:1-17.
59. www.royalhouseofgeorgia.ge/dynasty Erişim Tarihi: 03.05.2025