Newly Discovered Range Record Stone Belonging to Tozkoparan İskender, the Doyen of Turkish Archery

Öz

Tozkoparan İskender was one of the three greatest archers in the history of Turkish archery and one of the names that left his mark on his time. Alexander, who was interested in archery at a young age when he was a novice boy in the Ekmekçiler Company, takes archery lessons from Kadıkulu Hüsam, the servant of Molla Hüsrev, one of the archers of the Fatih period, and gets hilt. He also took archery lessons from Seyh Hamdullah Efendi for a while and was accepted into the Janissary Corps due to his success. Tozkoparan İskender broke the longest range records of his period and went down in history as the kemankeş who equalled the most range records. He set ten different records in various provinces of the Empire and had stones erected in his name. Tozkoparan İskender was not only a archer who set unattainable records in his time, but also a archer who showed great benefits in the campaigns he participated in. Unfortunately, the range record stones at Tozkoparan İskender's ranges have either been lost or have not survived to the present day. The newly found range record stone is very important as it is the first and only known range record stone of Tozkoparan İskender, one of the most famous archers of our archery history. In this article, the range record stone of Tozkoparan İskender, which was identified for the first time by us in Tuzla district of Istanbul, has been examined and it is aimed to introduce the range stone of Tozkoparan İskender, one of the most famous archers of our Turkish archery history, to the world of science and history.

Anahtar Kelimeler

• Tozkoparan İskender
• Archery
• Ottoman Archery
• Range Archery
• Range Record Stones.

TÜRK OKÇULUĞU’NUN DUAYEN İSMİ TOZKOPARAN İSKENDER’E AİT YENİ TESPİT EDİLEN MENZİL TAŞI

Öz

Tozkoparan İskender, Türk okçuluk tarihinin en büyük üç kemankeşinden biri olup yaşadığı devre damga vurmuş isimlerdendir. Ekmekçiler Bölüğü’nde acemi oğlan iken küçük yaşta okçuluğa heves etmiş olan İskender, Fatih devri kemankeşlerinden Molla Hüsrev'in kulu Kadıkulu Hüsam’dan okçuluk dersleri görüp kabza almıştır. Ayrıca Şeyh Hamdullah Efendi'den de bir süre okçuluk dersleri alan İskender, gösterdiği başarıları sebebiyle Yeniçeri Ocağı’na kabul edilmiştir. Tozkoparan İskender, döneminin en uzun menzil rekorlarını kırmış ve en çok menzil bozan kemankeş olarak tarihe geçmiştir. İmparatorluğun çeşitli vilayetlerinde on farklı rekor kırarak adına menzil taşı diktirmiştir. Tozkoparan İskender, yaşadığı dönemde sadece erişilmez rekorlar kırmış bir kemankeş değil aynı zamanda katıldığı seferlerde de büyük faydalar göstermiş bir tirendazdır. Ne yazık ki Tozkoparan İskender’in menzil yerlerindeki menzil taşları ya kaybolmuş ya da günümüze ulaşamamıştır. Yeni tespit etmiş olduğumuz menzil taşı okçuluk tarihimizin en ünlü kemankeşlerinden olan Tozkoparan İskender’in bilinen ilk ve tek menzil taşı olması hasebiyle oldukça önemlidir. Bu makalede İstanbul’un Tuzla ilçesinde tarafımızca ilk defa tespit edilen Tozkoparan İskender’in Menzil taşı incelenmiş olup Türk okçuluk tarihimizin en ünlü kemankeşlerinden biri olan Tozkoparan İskender’in menzil taşının bilim ve tarih dünyasına tanıtılması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Tozkoparan İskender
• Okçuluk
• Osmanlı Okçuluğu
• Menzil Okçuluğu
• Menzil Taşları.

Kaynakça

1. ACAR, M. Ş. (2005). “Okmeydanı ve Nişan Taşları”. Yapı. 279: 79-88.
2. ACAR, M. Ş. (2006). İstanbul’un Son Nişan Taşları. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
3. AKYILDIZ, S. (2021). Minhâc-ı Rumât (Okçuluğun Yolları) Mehmed Emin Vahîd Efendi (Giriş-İnceleme-Metin- Dizin). Sakarya: Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans tezi).
4. AYANOĞLU, İ. F. (1974). Ok Meydanı ve Okçuluk Tarihi. İstanbul: Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları.
5. BAHTIYARZADE, H. Ç. (2015). Risale-i Bahtiyarzade Hasan Çelebi. (nşr. Abdullah Ergin-Altan Çetin). Ankara: Astana Yayınları.
6. BAYRAKAL, S. (2018). İstanbul Okmeydanı Menzil Taşları. Istanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
7. BIR, A. vd. (2006). “Türk Menzil Okçuluğu Yay ve Okları”. Osmanlı Bilimi Araştırmaları Dergisi. VIII/1: 40-67.
8. BORANA, M. (2024). Osmanlı Devletinde Menzil Okçuluğu. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayımlanmamış Doktora tezi).

9. BOZKURT, N. (2006). “Sembol Olarak Hilal”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 18: 13-15.
10. Tayboga el-Eşrefi el-Yunani. Bugyetu’l-Merâm. Topkapı Sarayı Müzesi Kitabevi. no. 1932.
11. DEVELLIOĞLU, F. (2010). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi.
12. ERGIN, A. (2011). Hüsnü Paşa Koleksiyonu Risale-i Bahtiyarzâde Adlı Eserin Transkrip ve Değerlendirilmesi. Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yayımlanmamış Yüksek Lisans tezi).
13. İRTEM, S. K. (1939). Türk Kemankeşleri. İstanbul: Ülkü Basımevi.
14. KANI, M. (2010). Okçuluk Kitabı Telhis-i Resailat-ı Rumat. İstanbul: Fetih Cemiyeti Yayınları.
15. KÂTIP, A E. (2020). Tezkire-i Rumat. (çev. Ş. Seçkin Anık). İstanbul: Okçular Vakfı.
16. KEMANKEŞ, M. E. (2010). Kavsname. (çev. Hanifi Vural - Yaşar Metin Aksoy). Tokat: Taşhan Kitap Yayınları.
17. MUSTAFA, A. (2009). Künhü’l-Ahbâr. (çev. Ali Çavuşoğlu - Ahmet Uğur). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
18. ÖGEL, B. (1993). Türk Mitolojisi I. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
19. ÖNEY, G. (1968). “Anadolu Selçuklu Sanatında Hayat Ağacı Motifi”. Belleten. XXXII/125: 25-36.
20. ŞENARSLAN, N. F. (2016). “Osmanlı Sahasında Tercüme Edilmiş İlk Okçuluk Risalesi: Um-detü’l-Mütenasilin”. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi. 56: 1077-1104.
21. ŞENARSLAN, N. F. (2012). Risále-i Kavsiyye Der Beyán-ı Zümre-i Tìr-Endázán İnceleme-Metin-Dizin. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans tezi).
22. YÜCEL, Ü. (1968). “Sultan 2. Mahmud Devrinde Okçuluk”. Türk Etnografya Dergisi. 10: 89-102;
23. YÜCEL, Ü. (1999). Türk Okçuluğu. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları