İDİL-URAL TATAR SÜRELİ YAYINLARI TEMELİNDE BALKAN SAVAŞ-LARI ÜZERİNE YENİ BİR BİBLİYOGRAFYA ÇALIŞMASI: VAKİT, YUL-DIZ, İDİL VE KOYAŞ GAZETELERİ (1912-1913)
Öz
XX. yüzyılın ilk çeyreği İdil-Ural bölgesinde Ceditçi faaliyetlerin yoğun şekilde görüldüğü bir dönemi ifade etmek-tedir. Tatar elitleri diyebileceğimiz mirzalar, tüccarlar, aydın ve ulemadan kimseler tarafından kısıtlı imkânlar dahilinde yürütülmeye çalışılan neşriyat faaliyetleri, Çarlık idaresi yetkililerince çeşitli gerekçekçelerle engellenmiş olsa da 1905 Rus Devrimi sonucunda birçok alanda ilan edilen hürriyetlere basın-yayın faaliyetleri de dâhil edil-miştir. Bu hürriyet ortamında Petersburg, Kazan, Orenburg, Ufa, Astrahan, Uralsk gibi şehirlerde birbiri ardına çıkan gazete ve dergiler, sadece Tatar toplumuna odaklanmamış, Türk ve İslam dünyasında yaşanan gelişmelerle de yakından ilgilenmiştir. Bu çerçevede Balkan Savaşları’nda Osmanlı devletinin sosyal, siyasi, askerî ve kültürel durumu Tatar süreli yayınlarının ilgi sahasındaki en önemli konu başlıklarını oluşturmuştur. Savaş, yazılan maka-leler ve dünya basınından aktarılan haberler yanında İstanbul’a gönderilen özel muhabirlerin notları aracılığıyla Rusya’daki Müslüman kamuoyuna bütün yönleriyle aktarılmaya çalışılmıştır.
Bu çalışmada; İdil-Ural bölgesinde savaş sırasında yayımlanmakta olan ve ciddi bir okuyucu kitlesine sahip Vakit, Yuldız, İdil ve Koyaş gazetelerinde Balkan Savaşlarının Osmanlı devletine etkileri hakında çıkan yazıların künyele-ri tespit edilmiştir. Bahsi geçen gazetelerin yer verdiği farklı türlerdeki yazılar araştırmacıların dikkatine sunul-muştur. Balkan Savaşı ve Osmanlı teması üzerine Türkiye, Rusya ve Avrupa gazete ve dergilerinden aktarılan makaleler, mülakatlar ve resmî haberler İdil-Ural merkezli bakıştan uzaklaştığı için bibliyografyaya dahil edilme-miştir.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz
ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davranıldığını, bütün veriler için kaynak gösterildiğini ve bu kaynaklara kaynakçada yer verildiğini beyan ederiz. Herhangi bir zamanda, bu beyana aykırı bir durumun
oluşması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumuzu
bildiririz.
Teşekkür
Bu çalışmada kullanılan kaynakların bir kısmı, TÜBİTAK 2219-Yurt Dısı Doktora Sonrası
Arastırma Burs Programı kapsamında Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi'nde yürütülen araştırmalar sonucunda elde edilmiştir.
Kaynakça
- ALP, A. (2013). “Rus Arşiv Belgelerine Göre, Balkan Savaşlarına Tepki Olarak Tatar Kamuoyunun Savaş Mağduru Osmanlı Askerlerine ve Halkına Yardım Teşebbüsleri”. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi. 171: 95-104.
- ALP, İ. (2018). “Balkan Savaşları’nda Türk ve İslâm Dünyasından Gelen Yardımlar”. Balkan Araştırma Enstitüsü Dergisi. VII/2: 273-309. BACANLI, H. (2012). “Balkan Savaşları Kaynakçası”. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi. XII/2: 265-307.
- BİLGİN, N. (2006). Sosyal Bilimlerde İçerik Analizi Teknikler ve Örnek Çalışmalar. An-kara: Siyasal Kitabevi.
- GAİNANOV, R. R. vd. (2000). Tatarskaya Periodiçeskaya Peçat Naçala XX Veka. Kazan: İzdatelstvo Millî Kitap.
- KEMAL, A. (1912). “İstanbul Mektupları II”. Yuldız: 2-3.
- KERİMÎ, F. (2001). İstanbul Mektupları. (haz. Fazıl Gökçek). İstanbul: Çağrı Yayınları.
- KERİMOF, F. (1912). “İstanbul Mektupları II”. Vakit: 2-3.
- KERİMOF, F. (1912). “İstanbul Mektupları III”. Vakit: 2-3.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Türk Halkları ve Toplulukları
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
26 Eylül 2025
Gönderilme Tarihi
18 Haziran 2025
Kabul Tarihi
15 Eylül 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 22 Sayı: 87
APA
Alp, A., & Özsoy, E. (2025). İDİL-URAL TATAR SÜRELİ YAYINLARI TEMELİNDE BALKAN SAVAŞ-LARI ÜZERİNE YENİ BİR BİBLİYOGRAFYA ÇALIŞMASI: VAKİT, YUL-DIZ, İDİL VE KOYAŞ GAZETELERİ (1912-1913). Karadeniz Araştırmaları, 22(87), 989-1011. https://doi.org/10.56694/karadearas.1722250
AMA
1.Alp A, Özsoy E. İDİL-URAL TATAR SÜRELİ YAYINLARI TEMELİNDE BALKAN SAVAŞ-LARI ÜZERİNE YENİ BİR BİBLİYOGRAFYA ÇALIŞMASI: VAKİT, YUL-DIZ, İDİL VE KOYAŞ GAZETELERİ (1912-1913). Karadeniz Araştırmaları. 2025;22(87):989-1011. doi:10.56694/karadearas.1722250
Chicago
Alp, Alper, ve Emre Özsoy. 2025. “İDİL-URAL TATAR SÜRELİ YAYINLARI TEMELİNDE BALKAN SAVAŞ-LARI ÜZERİNE YENİ BİR BİBLİYOGRAFYA ÇALIŞMASI: VAKİT, YUL-DIZ, İDİL VE KOYAŞ GAZETELERİ (1912-1913)”. Karadeniz Araştırmaları 22 (87): 989-1011. https://doi.org/10.56694/karadearas.1722250.
EndNote
Alp A, Özsoy E (01 Eylül 2025) İDİL-URAL TATAR SÜRELİ YAYINLARI TEMELİNDE BALKAN SAVAŞ-LARI ÜZERİNE YENİ BİR BİBLİYOGRAFYA ÇALIŞMASI: VAKİT, YUL-DIZ, İDİL VE KOYAŞ GAZETELERİ (1912-1913). Karadeniz Araştırmaları 22 87 989–1011.
IEEE
[1]A. Alp ve E. Özsoy, “İDİL-URAL TATAR SÜRELİ YAYINLARI TEMELİNDE BALKAN SAVAŞ-LARI ÜZERİNE YENİ BİR BİBLİYOGRAFYA ÇALIŞMASI: VAKİT, YUL-DIZ, İDİL VE KOYAŞ GAZETELERİ (1912-1913)”, Karadeniz Araştırmaları, c. 22, sy 87, ss. 989–1011, Eyl. 2025, doi: 10.56694/karadearas.1722250.
ISNAD
Alp, Alper - Özsoy, Emre. “İDİL-URAL TATAR SÜRELİ YAYINLARI TEMELİNDE BALKAN SAVAŞ-LARI ÜZERİNE YENİ BİR BİBLİYOGRAFYA ÇALIŞMASI: VAKİT, YUL-DIZ, İDİL VE KOYAŞ GAZETELERİ (1912-1913)”. Karadeniz Araştırmaları 22/87 (01 Eylül 2025): 989-1011. https://doi.org/10.56694/karadearas.1722250.
JAMA
1.Alp A, Özsoy E. İDİL-URAL TATAR SÜRELİ YAYINLARI TEMELİNDE BALKAN SAVAŞ-LARI ÜZERİNE YENİ BİR BİBLİYOGRAFYA ÇALIŞMASI: VAKİT, YUL-DIZ, İDİL VE KOYAŞ GAZETELERİ (1912-1913). Karadeniz Araştırmaları. 2025;22:989–1011.
MLA
Alp, Alper, ve Emre Özsoy. “İDİL-URAL TATAR SÜRELİ YAYINLARI TEMELİNDE BALKAN SAVAŞ-LARI ÜZERİNE YENİ BİR BİBLİYOGRAFYA ÇALIŞMASI: VAKİT, YUL-DIZ, İDİL VE KOYAŞ GAZETELERİ (1912-1913)”. Karadeniz Araştırmaları, c. 22, sy 87, Eylül 2025, ss. 989-1011, doi:10.56694/karadearas.1722250.
Vancouver
1.Alper Alp, Emre Özsoy. İDİL-URAL TATAR SÜRELİ YAYINLARI TEMELİNDE BALKAN SAVAŞ-LARI ÜZERİNE YENİ BİR BİBLİYOGRAFYA ÇALIŞMASI: VAKİT, YUL-DIZ, İDİL VE KOYAŞ GAZETELERİ (1912-1913). Karadeniz Araştırmaları. 01 Eylül 2025;22(87):989-1011. doi:10.56694/karadearas.1722250