19. YÜZYILDA SANATÇILARIN GÖZÜNDE KAFKASYA VE RUSYA İMPARATORLUĞU

Öz

Kafkasya, görkemli dağlar, karla kaplı zirveler ve keskin kayalar, derin geçitler, çiçekli çayırlar ve sık ormanlar, hızla akan dağ nehirleri ve en saf suya sahip ayna gibi göller, yüksek gökyüzü ve tuhaf olduğu kadar sürekli değişen bulutlar gibi bölgenin güzel ve sıra dışı doğası, birçok seçkin sanatçıya güzel resimler yaratmaları için ilham vermiştir. Ayrıca bu coğrafyada özgür karakterleri, özgün kültürleri, gelenek ve görenekleriyle yaşayan gururlu ve özgürlüğüne düşkün Kafkasyalılar da sanatçıların ilgi odağı olmuştur. Aslında Kafkasya, Rus halkı ve hatta Batı dünyası için gizemli bir dünyaydı. Ama özellikle Rusların bölgeye yüzünü çevirmesiyle Kafkasya teması güzel sanatlarda daha görünür hale gelmiştir. Bu bağlamda Kafkasya teması “Kafkas Savaşı (1817-1864)” olarak adlandırılan dönemde ortaya çıkmıştır. Nitekim 19. yüzyılda Kafkasya, sadece askerlerin değil, aynı zamanda bilim adamları ve gezginlerin, tarihçilerin, şairlerin, seyyahların, yazarların ve tabii ki ressamların ilgi odağı olmuştur. Hatta Kafkasya valilerinin önerileriyle Kafkasya’da konuşlanmış Rus birliklerine vakanüvis olarak sanatçılar da dâhil edilmiştir. Onlar savaş sahnelerinin ve tarihi olayların yanı sıra Kafkasyalıların portrelerini, günlük yaşamını ve tabii ki görkemli manzaraları da resmetmişlerdir. Makalede, sanatçıların ortaya koyduğu sanat mirasının yanı sıra Rusların bölgeye bakışı değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kafkasya
• Rusya İmparatorluğu
• Savaş Ressamları
• Kafkasya İmajı

Kaynakça

1. AHMEDOVNA, A. Z. (2010). “otobrajeniye sotsıokulturnoy realnostı kavkaza v tvorçestve russkih zapadnih khudojnikov xıx veka”. nauçnaya mışıl kavkaza. 3/63:121-126. https://cyberleninka.ru/article/n/otobrazhenie- sotsiokulturnoy-realnosti-kavkaza-v-tvorchestve-russkih-i-zapadnyh-hudozhnikov-hih-veka, 10.06.2024 sa. 21:30.
2. AKİYEVA, H. M. (2008). “izabrazitelnoye iskusstvo çeçeni i inguşyetii pervoy polovinıy xıx v. (traditsii-i- novatorstvo)”. moskavskovo universiteta. vestnik. seriya 8, ıstoriya №4:196-202 https://cyberleninka.ru/article/n/izobrazitelnoe-iskusstvo-chechni-i-ingushetii-pervoy-poloviny-xix-v- traditsii-i-novatorstvo, 14.06.2024, sa. 15:50.
3. GAGARİNE, P. G.G. (1845). Scenes, Paysages Meurs Et Costums Du Caucase, Ed. Chez A. Hauser, Par Le Prince Gregoire Gagarine, Et Accompagnes Comte Ernest Stackelberg, Dedie Par Permission Speciale A Sa Najeste Nicolas I. Emperour De Tautes Les Russies. Paris: 11. Boulevard Des İtaliens, Livarasion 1-61845.
4. GORŞENİNA, S.- Sonntag, H. (2018). “Early photography as cultural transfer in imperial Russia: visual technology, mobility and modernity in the Caucasus and Central Asia”. Khazar Journal of Humanities and Social Sciences, Khazar University Press: 322-344.
5. JOSEPH, A. H. V. (1871). Theodor Horschelt Sein Leben und Seine Werke: Spanien, Algier, Kau-kasus: Nach den Original Zeichnungen Photographirt und in Albertitypie, verlag von, Munchen: http://elib.shpl.ru/ru/nodes/23968#mode/inspect/page/1/zoom/4, 25.06.2024 sa. 22:10.
6. KARATAŞ, Ö. (2025). “19. Yüzyılda Prens Grigory Grigoryeviç Gagarin’in (1810-1893) Eserle-rinde Kafkasya”. Vakanüvis-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi 10.1: 626-663.
7. KARATAŞ, Ö. (2025). “Rusya İmparatorluk Hizmetlisi Alman Savaş Ressamı Theodor Horsc-helt’in Çizimlerinde Kafkasya: Halklar-Savaş-Propaganda". Rusya Araştırmaları Dergi-si 13: 33-57.
8. KARAZİN, N. N. (1907). “Skorbnıy put (İz vospominaniy starogo Turkestantsa)”. Russkaya Starina, T. 129/3: 531-538.

9. KERİMOV, H. (2020). “Aleksey Yermolov Döneminde Kuzey Kafkasya’da Pristavlık Kurumu-nun Kurulması ve Faaliyetleri (1816-1827)”. Kafkasya Çalışmaları 5.10: 163-186.
10. KILIÇASLAN, Y. (2024). “Rusların Türkistan’da Pamuk Üretimi ve Ticareti”. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 6(12), , ss.613-622.
11. KORNİLOVA, A. (2011). “uroki volnosti blagoy k 200 letiyu so dnya rojdeniya G. G. Gagarina, prilagamayrmie v peçatom izdanii almanaha”. almanah russkiy mir. proctranctvo i vremya russkoy kulturi. № 5: 6-33.
12. KÖK, E. (2022). “Ressam Vasili Vasilyeviç Vereşçagin’in (1842-1904) Çizgileriyle Timurlu Anıt-ları: Asya Kültürel Mirasının Belgelenmesi”. Art-Sanat Dergisi, S. 18: 269-290.
13. SAİD, E. W. (2013). Şarkiyatçılık Batı’nın Şark Anlayışı. çev. Berna Ülner., İstanbul: Metis Yayın-ları .
14. URUŞADZE, A. T. (2024). “Kafkazkaya voyna v russiskoy publiçnoy sfere (1801-1864)”. insti-tute istoria i arheeologii uralskavo atdelniya russiskoy akademii nauk, jurnal regional-noy istorii yekaterinburg. udk 93/94: 85-126.
15. VASİLYEVA, İ. V.-Vasilyev, D. V. (2014). “Obrazı jiteley Turkestana i yego zavoyevateley v lite-raturnıh proizvedeniyah N. N. Karazina”. Naukovedeniye, 6/25:1-17.
16. İnternet kaynakları
17. http://www.raruss.ru/rossica/757-gagarin-caucase.html, 12.06.2024, sa. 13:30.
18. https://army.ric.mil.ru/Stati/item/343424/, 12.06.2024, sa. 12:00.
19. https://etokavkaz.ru/istoriya/desyat-udivitelnykh-faktov-iz-zhizni-aleksandra-bestuzheva-marlinskogo, 14.07.2024, sa. 19:30.
20. https://it-s-a-wonderful-world.ru/kavkaz-v-proizvedeniyax-xudozhnikov-19-nachala-20-vv/, 10.05.2024, sa. 16:00.
21. https://www.kavkazr.com/a/russko-kavkazskaya-voina-v-risunkakh-teodora-gorshelta/28579536.html, 10.06.2024, sa. 18:15.
22. https://www.siirparki.com/mlermontov15.html, 04.06.2024, sa. 12:40.