KİBAR ÂLEMİNDE BİR HADİSE: ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK BASININDA KADIN SUÇLULUĞU TEMSİLLERİ AÇISINDAN “TABANCALI KADIN” ALİYE BERGER VAKASI

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 88, 1692 - 1734, 29.12.2025

Duygu Saygın

https://doi.org/10.56694/karadearas.1778488

Öz

Bu çalışma, erken Cumhuriyet döneminde kadınların karıştığı adli vakaların basında nasıl temsil edildiğini, 1929 tarihli Aliye Berger vakası üzerinden incelemektedir. Dönemin basınında kadın suçluluğu bireysel bir eylem olarak değil, kadın cinsiyetine özgü “ahlaki bir sapma” şeklinde kurgulanmış; kadın bedeni suçlu ya da mağdur ayrımı gözetilmeksizin kamusal denetimin nesnesi haline getirilmiştir. Güzellik yarışmaları gibi etkinlikler, kadınların kamusal görünürlüğünü modernleşme söylemi çerçevesinde destekler gibi görünse de onları estetik ölçütlere indirgemiştir. Özetle mevcut temsil biçimi, kadınların kamusal alandaki varlığının desteklenir gibi görünürken aslında sınırlandırıldığını ortaya koymakta; erken Cumhuriyet basınındaki ataerkil söylemlerin günümüze uzanan tarihsel bir süreklilik taşıdığını göstermektedir. Berger vakasında ise kadın, toplumsal normlara aykırı davranışları ve özel yaşamı gerekçe gösterilerek histerik, dejenere ve ahlaken sorunlu bir figür olarak sunulmuş; ailesi de bu söylemsel inşaya dâhil edilmiştir. Çalışmanın amacı, Aliye Berger vakasını merkeze alarak, kadınların adli vakalar bağlamında nasıl bir söylemsel çerçeveye oturtulduğunu ve bu çerçevenin modernleşme sürecindeki toplumsal cinsiyet politikalarıyla nasıl ilişkilendiğini ortaya koymaktır. Bu yönüyle çalışma, yalnızca bir tarihsel olayın basındaki temsilini incelemekle kalmayıp, aynı zamanda kadınların bireysel öznelliklerinin hangi ideolojik kalıplar aracılığıyla gölgede bırakıldığını göstermesi bakımından önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Aliye Berger , Şakir Paşa Ailesi , Kadın Temsilleri , Toplumsal Cinsiyet

AN INCIDENT IN THE REFINED WORLD: THE “GUNWOMAN” ALİYE BERGER CASE IN THE EARLY REPUBLICAN TURKISH PRESS IN TERMS OF REPRESENTATIONS OF FEMALE CRIMINALITY

Öz

This study examines how judicial cases involving women were represented in the press during the early Republican period, focusing on the 1929 Aliye Berger case. In the press of the period, female criminality was constructed not as an individual act but as a “moral deviation” specific to the female gender; the female body became the object of public scrutiny, regardless of whether the woman was the perpetrator or the victim. Events such as beauty contests, while seemingly supporting women’s public visibility within the discourse of modernization, reduced them to aesthetic criteria. In summary, the existing form of representation reveals that while women’s presence in the public sphere appeared to be supported, it was actually restricted; it demonstrates that the patriarchal discourse in the early Republican press carries a historical continuity extending to the present day. In the Berger case, the woman was presented as a hysterical, degenerate, and morally problematic figure, based on her behavior contrary to social norms and her private life; her family was also included in this discursive construction. The aim of this study is to focus on the Aliye Berger case to reveal how women are framed in the context of legal cases and how this framing relates to gender policies in the modernization process. In this respect, the study is significant not only in examining the representation of a historical event in the press, but also in showing how women’s individual subjectivities were overshadowed by ideological patterns.

Anahtar Kelimeler

Aliye Berger , Şakir Pasha Family , Female Representations , Socially Constructed Gender , Early Republican Press

Kaynakça

• AKPINAR, S. (2014). Büyükada, Bir Ada Hikayesi. İstanbul: Adalı Publications.
• BORAK, S. (2002). Halikarnas Balıkçısı ve Bir Duruşmanın Öyküsü. Ankara: Bilgi Publishing House.
• BORDO, S. (2003). Unbearable Weight: Feminism, Western Culture and the Body. 10th Anni-versary Edition. Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press.
• CHATTERJEE, P. (2013). “Kadın Sorununa Milliyetçi Çözüm”. Vatan, Millet, Kadınlar. (ed. Ayşe Gül Altınay) İstanbul: İletişim Publications: 103-127.
• DEVRİM, Ş. (1996). Şakir Paşa Ailesi “Harika Çılgınlar”. (trans. Semra Karamürsel). İstanbul: Milliyet Publications.
• DEVRİM, Ş. (2003). Şirin. Second Edition. İstanbul: Doğan Books.
• DURAKBAŞA, A. (2007). Halide Edip: Türk Modernleşmesi ve Feminizm. İstanbul: İletişim Pub-lications.
• ERHAT, A. (1979). Mektuplarıyla Halikarnas Balıkçısı. 2nd Edition. İstanbul: Çağdaş Publicati-ons.
• ERNER BİNARK, N. (2000). Şakir Paşa Köşkü (Ahmet Bey ve Şakirler). 5th Edition. İstanbul: Remzi Bookstore.
• FOUCAULT, M. (1995). Discipline and Punish: The Birth of the Prison. 2nd Vintage Books Edi-tion. (trans. Alan Sheridan). New York: Vintage Books.
• GÖKOVALI, Ş. (2014). Ben Halikarnas Balıkçısı: Doğdum Sevdim Öldüm. Ankara: TURAB Pub-lications.
• İLKKARACAN, P. (2003). “Müslüman Toplumlarda Kadın ve Cinsellik”. Müslüman Toplumlar-da Kadın ve Cinsellik. (ed. Pınar İlkkaracan). İstanbul: İletişim Publications.
• KABAAĞAÇLI NOYAN, İsmet. (2010). Halikarnas Balıkçısı’nın Kızından Anılar Akın Akın. 3th Edition. Ankara: Bilgi Publishing House.
• KADIOĞLU, A. (1998). “Cinselliğin İnkârı: Büyük Toplumsal Projelerin Nesnesi Olarak Türk Kadınları”. 75 Yılda Kadınlar ve Erkekler. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Publications.
• KAHRAMAN, S. (2018). Ben Cevat Şakir: Mavi Yolculukların Halikarnas Balıkçısı. İstanbul: Genç Destek Publications.
• KILIÇ, R. (2018). İntiharın Tarihi. İstanbul: Kitap Publishing House.
• KOÇ, E. (2004). Alyoşa, İstanbul: Can Publications.
• KULİN, A. (2023). Füreya, İstanbul: Everest Publications.
• KUTLAY, Evren-Gabor FODOR. (2023). Osmanlı Sarayı’nda Bir Macar Piyanist: Geza Hegyei. Bonn: Max Weber Foundation – German Institutes of Humanities Abroad.
• OKAY, C. (2001). Mavi Sürgün’e Doğru. Ankara: Turkish Ministry of Culture Publications.
• ÖZTAMUR, P. (2002). “Cumhuriyet'in İlk Yıllarında Güzellik Yarışmaları ve Feminen Kadın Kimliğinin Kuruluşu”. Toplumsal Tarih. 99: 46-53.
• SCOTT, J.W. (1986). “Gender: A Useful Category of Historical Analysis”. The American Histori-cal Review. XCI/5: 1053-1075.
• SÖNMEZ, N. (2020). Fahrelnissa Zeid Sözlüğü. İstanbul: Doğan Books.
• ŞAHİN, C. (2022). Cevat Şakir (Halikarnas Balıkçısı). İstanbul: Sosyal Publications.
• TANER, S.-Rüştü TEZCAN. (2020). Halikarnas Balıkçısı’nın Mirası. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Publications.
• ULU, M. (2020). Halikarnas Balıkçısı’nın Yolculuğu. İstanbul: Bağlam Publications.
• ÜSTÜN, E. B. (2020). Erken Cumhuriyet Dönemi̇ Kadın Cinayetlerinin İstanbul Gazetelerine Yansıma Biçimleri (1923-1945). İstanbul: Yıldız Technical University Institute of So-cial Sciences (Unpublished Master's Thesis).
• YILDIZ, F. (2019). “Türkiye’de İlk Güzellik Yarışmaları ve Basının Öncü Rolü: Genç Cumhuri-yet’in Asri Güzelleri”. Etkileşim. 4: 66-87.