THE PURNEK TRIBE: A TRIBE OF THE AKKOYUNLU REMAINS IN THE OTTOMAN EMPIRE

Öz

The Turkmens, who embraced the nomadic lifestyle of the steppes, were not only a social community but also possessed the power and ability to establish and govern a state within a political organizational system. Indeed, like the Seljuks and Ottomans, the Akkoyunlu State was also established through the confederation of various Turkmen tribes based on these characteristics. In this context, the Pürnek tribe constituted an important branch of the Akkoyunlu, which consisted of thirty-nine tribes. They began to be influential in the state from the time of Karayülük Osman Bey and subsequently supported Hamza and Uzun Hasan Beys. Thanks to this support, they established a relationship of affinity by marrying daughters from the Bayındiri family, the Akkoyunlu dynasty. After Shah Ismail eliminated the Akkoyunlu, they came under the political rule of the Safavids. Some of the Pürnek tribe, who held important positions here, entered the Ottoman Empire and were represented among the Bozulus, Aleppo, and Yeni İl Turkmen tribes in the 16th century. From the 17th century onwards, they migrated to Central and Western Anatolia, settling in various locations including Ankara, Eskişehir, Afyon, Bursa, and Konya. In fact, due to their large numbers in the Ankara region, a district called Pürnek (Günyüzü) was established. This study focuses on the history of the Pürnek tribe during the Akkoyunlu, Safavid, and Ottoman periods, examining their situation during the Ottoman era in particular, based on cadastral records, population records, tax records, and individual documents. In this way, an attempt has been made to shed some light on the history of the Pürnek tribe, which was an influential tribe.

Anahtar Kelimeler

• Pürnek
• Günyüzü
• Akkoyunlu
• Ottoman
• Nomadic
• Tribal.

OSMANLIDA AKKOYUNLU BAKİYESİ BİR AŞİRET: PÜRNEKLER

Öz

Bozkır göçerliğini benimseyen Türkmenler, sadece içtimai bir topluluk değil aynı zamanda politik örgütlenme sistematiğinde devlet kurma, yönetme güç ve yeteneğine sahipti. Nitekim Selçuklu ve Osmanlı gibi Akkoyunlu Devleti de Türkmenlerin bu özellikleri çerçevesinde çeşitli boylarının konfedere şekilde bir ara gelmesiyle kurul-muştu. Bu bağlamda otuz dokuz oymaktan oluşan Akkoyunluların önemli bir boyunu Pürnekler meydana getir-mekteydi. Bunlar Karayülük Osman Bey’den itibaren devlet nezdinde etkin olmaya başlamışlar ve akabinde Hamza ve Uzun Hasan beylere destek vermişlerdi. Bu destekleri sayesinde Akkoyunlu hanedanı olan Bayındıriyelerden kız almak suretiyle sıhriyet kurmuşlardır. Şah İsmail Akkoyunluları ortadan kaldırdıktan sonra ise Safevîlerin siyasi hakimiyetine girmişlerdi. Burada önemli vazifeler icra eden Pürneklerden bir kısmı, Osmanlı Devleti tabiiye-tine girerek 16. yüzyılda Bozulus, Halep ve Yeni İl Türkmenleri içinde temsil olundular. 17. yüzyıldan itibaren Orta ve Batı Anadolu’ya göç ederek başta Ankara olmak üzere Eskişehir, Afyon Bursa ve Konya’nın muhtelif yerlerine dağıldılar. Hatta Ankara yöresinde kalabalık sayılarından dolayı Pürnek (Günyüzü) adıyla bir kaza teşkil edildi. İşte bu çalışmada Akkoyunlu, Safevî ve Osmanlı zamanında Pürneklerin tarihi üzerinde durulmakta olup özellikle Os-manlı dönemindeki durumları, tahrir, nüfus, temettuat ve münferid vesikalardan hareketle incelendi. Böylece etkili bir aşiret olan Pürneklerin tarihine bir nebze ışık tutulmaya çalışıldı.

Anahtar Kelimeler

• Pürnek
• Günyüzü
• Akkoyunlu
• Osmanlı
• Konar-göçer
• Aşiret.

Kaynakça

1. ANONİM. (2015). Tarih-i Kızılbaşan. Çev. Tufan Gündüz. İstanbul: Yeditepe Yayınları.
2. BİLGİN, M. (1990). Sürmene Tarihi. İstanbul: Sürmene Belediyesi Kültür Yayınları.
3. CELÂLEDDİN DEVVÂNÎ. (2024). Arzname. (trc. Abdullah Okal). İstanbul: Klasik Yayınları.
4. EBUBEKR-i TİHRANÎ. (2014). Kitab-ı Diyarbekriyye. (çev. Mürsel Öztürk). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
5. ERDEM, İ.- PAYDAŞ, K. (20121). Ak-Koyunlu Devleti. İstanbul: Bige-Kültür-Sanat.
6. GÖKBİLGİN, M. T. (2010). XVI. Asır Başlarında Osmanlı Devleti Hizmetindeki Akkoyunlu Ume-rası. Türkiyat Mecmuası, 9, 35-46.
7. GÜNDÜZ, T. (2010). Anadolu’da Türkmen Aşiretleri. İstanbul: Yeditepe Yayınları.
8. HASAN-ı RUMLU. (2020). Ahsenü’t-Tevarih. (çev. Mürsel Öztürk). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

9. İSKENDER BEY MÜNŞÎ-Yİ TÜRKMEN. (2019). Târîh-i Âlem -Ârâ-yî Abbâsî. C. I-II-III-IV. (çev. Ali Genceli). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
10. KIRZIOĞLU, F. (1998). Osmanlılar’ın Kafkas-Elleri’ni Fethi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayın-ları.
11. SÜMER, F. (1949). Bozulus Hakkında. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Der-gisi, 7(1), 29-46.
12. SÜMER, F. (1989). “Akkoyunlular”. İslam Ansiklopedisi. C.2. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Ya-yınları, 270-274.
13. SÜMER, F. (1999). Safevî Devletinin Kuruluşu ve Gelişmesinde Anadolu Türklerinin Rolü. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
14. ŞAATÇİ, Y. (2008). Hemşin Horonlarında Atma Türküler. İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bi-limler Enstitüsü (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi).
15. ŞAHİN, İ. (1980). Yeni-İl Kazâsı ve Yeni-İl Türkmenleri (1548-1653), İÜ. Edebiyat Fakültesi Ya-yınlanmamış Doktora Tezi.
16. KARADAĞ Çınar, G. (2011). Safevî−Özbek Siyasî İlişkileri ve Osmanlı’nın Tesiri (1524−1630), Af-yon Kocatepe Üniversitesi, Basılmamış Doktora Tezi.
17. İLGÜREL, M. (1993). “Celâlî İsyanları”. İslam Ansiklopedisi. C. 7. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 252-257.
18. TÜRKAY, C. (2021). Osmanlı İmparatorluğu’nda Oymak, Aşiret ve Cemaatler. İstanbul: İşaret ya-yınları.
19. UZUNÇARŞILI, İ.H. (1969). Anadolu Beylikleri ve Akkoyunlu Karakoyunlu Devletleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
20. WOODS, J. E. (1993). 300 Yıllık Türk İmparatorluğu Akkoyunlular. (çev: Sibel Özbudun). İstan-bul: Milliyet Yayınları.
21. YİNANÇ, M. H. (1978). “Akkoyunlular”. İslam Ansiklopedisi. C.1. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı, 251-270.