SİVASTOPOL LİMANININ KURULUŞU, TARİHSEL GELİŞİMİ VE STRATEJİK İŞLEVİ

Öz

XVIII. yüzyılın sonlarından XX. yüzyılın ortalarına kadar Sivastopol limanının tarihsel gelişiminin askeri, ticari, demografik ve jeopolitik yönleriyle incelenecek olan çalışmada, Sivastopol’un Rusya, Osmanlı İmparatorluğu ve Batılı güçler açısından Karadeniz stratejisindeki önemini, uluslararası ticari rekabetteki işlevini ve Kırım’ın sos-yo-ekonomik yapısına olan etkilerini ortaya koymak hedeflenmektedir. Bu amaçla çalışmada, II. Yekaterina döne-minde başlatılan keşif ve haritalandırma faaliyetlerinden hareketle Andrew Dury ve Jan-Hendrik van Kinsbergen gibi Avrupalı uzmanların katkıları ele alınmış; 1783’te başlayan liman ve kale inşa sürecinin bölgenin askeri ve ticari kimliğini nasıl şekillendirdiği analiz edilmiştir. 1804’te Sivastopol’un ana askeri liman statüsü kazanması, Kırım Savaşı sonrasındaki yeniden yapılanma, 19. yüzyılın sonundaki modernizasyon hamleleri ve 1875’te ta-mamlanan demiryolu bağlantısının kentin ekonomik gelişimindeki rolü ayrıntılı biçimde değerlendirilmiştir. Ayrıca, Ruslaştırma politikalarının sonucu olarak Kırım Tatarlarının zorunlu göçleri ve şehrin etnik dokusundaki değişim süreci de incelenmeye çalışılmıştır. Bütün bunlar sonucunda elde edilen bulgular, Sivastopol’un yalnızca bir liman kenti değil, aynı zamanda imparatorluk politikalarının, uluslararası rekabetin ve toplumsal dönüşümle-rin odak noktasında yer alan çok katmanlı bir merkez olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Rusya
• Osmanlı
• Ticaret
• Sivastopol
• Sivastopol Limanı.

THE FOUNDATION, HISTORICAL EVOLUTION AND STRATEGİC ROLE OF SEVASTOPOL

Öz

This study comprehensively examines the historical development of the port of Sevastopol from the late eighteenth century to the mid-twentieth century through military, commercial, demographic, and geopolitical perspectives. The main objective of the research is to reveal Sevastopol’s significance in the Black Sea strategy of Russia, the Ottoman Empire, and Western powers, its role in international commercial competition, and its impact on the socio-economic structure of Crimea. The study discusses the contributions of European experts such as Andrew Dury and Jan-Hendrik van Kinsbergen, based on the exploration and mapping activities initiated during the reign of Catherine II, and analyzes how the port and fortress construction that began in 1783 shaped the region’s military and commercial identity. Main naval base in 1804, post–Crimean War reconstruction, modernization efforts in the late nineteenth century, and the completion of the railway connection are evaluated in detail in relation to Sevastopol’s economic development. The study examines the forced migration of Crimean Tatars as a result of Russification policies and the transformation of the city’s ethnic composition. The findings demonstrate that Sevastopol was not merely a port city but a multifaceted center situated at the intersection of imperial policies, international rivalry, and social transformation.

Anahtar Kelimeler

• Russia
• Ottoman
• Commercial
• Sevastopol
• Port of Sevastopol.

Kaynakça

1. ANNA Sydorenko. (2021). Crimean Port-Cities on a Race of Export Grain Trade: Infrastructure, External Trade and Shipping. Evpatoria, Sevastopol, Theodosia (Second Half of the 19th – Beginning of the 20th Century). Black Sea History Working Papers, 2, 274-286.
2. AYDIN, Y. E. (2023). Jeleznodoroşnoye stroitelstvo v Kırımu vo vtoroy polovıne XIX – naçale XX veka. Moskovskiy Gosudarstvenniy Universitet.
3. AYDINGÜN, A. (2024). Tarihî, Siyasi ve Sosyolojik Gerçekler Işığında Rusya Federasyonu’nun Ukrayna’yı İşgaline Kadar Farklı Anlatıların Analizi: “Nazisizleştirme”, “Silahsızlan-dırma” ve “Rusların Korunması” (ss. 603-637). Atatürk Araştırma Merkezi.
4. AYDIN, Y. E., & Çezik, U. K. (2024). From Akyar to Sevastopol: The Development of the Port City until the World War I. Codrul Cosminului, XXX(I), 107-122.
5. AYNUR, H. (t.y.). Edebiyat ve Tarih Metni Olarak Trabzonlu Ahmed Rızâ’nın Manzume-i Sivas-topol’u. CIEPO, 17, 93-103.
6. DEMIDOV, A. N., & Raffet, D. A. M. (1853). Travels in Southern Russia and the Crimea, through Hungary, Wallachia and Moldavia during the year 1837. WorldCat.
7. DURY, A. (1770). This Map of the present Seat of War between the Russians, Poles, and Turks [Map].
8. ERNEST Bourdin & Tardien Pierre. (1854). Carte de la crime pour suivre les operations de la Guerre D’Orient, Porte de Sevastopol. Carte des pays riverains de la Mer Noire [Map].

9. FIGES, O. (2011). Crimea: The last crusade. Penguin Books.
10. FISHER, A. W. (1987). Emigration of Muslims from the Russian Empire in the Years After the Crimean War. Jahrbücher für Geschichte Osteuropas, 35(3), 356-371.
11. GAMBA, J.-F. (1763-1833) A. du texte. (1826). Voyage dans la Russie méridionale, et particu-lièrement dans les provinces situées au delà du Caucase, fait depuis 1820 jusqu’en 1824. Tome 1 / ; par le chevalier Gamba,...
12. GOLOVAÇOV, V. F. (1872). İstoriya Sevastopolya Kak Russkogo Porta. İzdaniye Sevastopolskovo Otdela na Politehniçeskoy Vystavke.
13. GRINEVETSKIY, S., Zoni, İ. S., & Zhiltsov, S. (2006). Çernomorskaya Entsiklopediya. Mejduna-rodnye otnosheniya.
14. HARVEY, M. L. (1938). The development of Russian commerce on the Black Sea and its signifi-cance. Thesis (Ph. D.) University of California.
15. KARABULUT, A. (2017). İngiliz Seyyah Lady Elizabeth Craven’in Gözünden 1786 Tarihinde Kı-rım. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 4(2), 431-448.
16. KARAKULAK, M. (2020). Osmanlı sularında Rus Vapurları: Buharlı Çağında Rus Vapur ve Tica-ret Kumpanyası, 1856-1914. Türk Tarih Kurumu.
17. KARPAT, K. H. (1985). Ottoman Population, 1830-1914: Demographic and Social Characteris-tics. University of Wisconsin Press.
18. KARPAT, K. H. (2003). Osmanlı nüfusu, (1830-1914): Demografik ve sosyal özellikleri. Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı.
19. KIRIMLI, H. (2008). Emigrations from the Crimea to the Ottoman Empire during the Crimean War on JSTOR. Middle Eastern Studies, Vol. 44,(No. 5), 751-773.
20. KNAPP, L. (2015). Tolstoy’s Sevastopol Tales: Pathos, Sermon, Protest, and Stowe. İçinde E. C. Allen (Ed.), Before They Were Titans (ss. 211-266). Academic Studies Press.
21. KOCH, K. (1867). Die Krim und Odessa Reiseerinnerungen.
22. KULIKOV, Y. V. (2003). Sozdaniye i Razvitiye Sistemi Beregovoy Oborony Goroda Sevastopolya Kak Voyennogo Porta i Kreposti—240 Let Vzaimodeystviya Goroda i Flota. Sevastopols-kiye voyenno-istoricheskiye çteniya, 130-135.
23. KURAT, A. N. (1948). Rusya Tarihi: Başlangıcından 1917’ye Kadar. Türk Tarih Kurumu.
24. Larrabee, F. S. (2010). Russia, Ukraine, And Central Europe: The Return of Geopolitics. Journal of International Affairs, 63(2), 33-52.
25. LEDONNE, J. P. (2006). Geopolitics, Logistics, and Grain: Russia’s Ambitions in the Black Sea Basin, 1737-1834. The International History Review, 28(1), 1-41.
26. LYRATZOPOUOOU, D., & Zarotiadis, G. (2014). Black Sea: Old Trade Routes and Current Pers-pectives of Socioeconomic Co-operation. Procedia Economics and Finance, The Econo-mies of Balkan and Eastern Europe Countries in the Changed World (EBEEC 2013), 9, 74-82.
27. MEYER, J. H. (2021). İmparatorluk Arası Türkler Osmanlı-Rus Sınır Boylarında Müslüman Kim-liği Pazarlama Stratejisi (1856-1914).
28. MONEY, A. (1856). Sevastopol: Our Tent in the Crimea and Wanderings in Sevastopol. Richard Bentley.
29. NADINSKIY, P. N. (1951). Oçerki po istorii Kırıma. Krimizdat.
30. NAYDA, C. F. (1960). Istoriya Goroda-Geroya Sevastopolya. İzdatelstvo Akademii Nauk USSR.
31. NEMLIOĞLU KOCA, Y. (2017). 18. Yüzyılda Karadeniz’de Rus Deniz Ticareti ve Osmanlı Devle-tine Etkileri. Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 83-106.
32. ÖZEL, O. (2024). Kiske Kuşunun Peşinde, Katamizeler (1835-1981). İletişim Yayınları.
33. PAPOUTSI, E. (t.y.). Unrepresented People in the Black Sea: The Crimean Tatars (2015).
34. PINSON, M. (2012). Russian Policy and The Emigration of The Crimean Tatars to The Ottoman Empire, 1854- 1862. Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, (2-3), Article 2-3.
35. PREVELAKIS, G. (2008). The geopolitics of the black sea region. Southeast European and Black Sea Studies, 1(3), 148-152.
36. QUALLS, K. D. (2003). Imagining Sevastopol: History and Postwar Community Construction, 1942–1953. Dickinson College Faculty Publications, 1-31.
37. SCHÖNLE, A. (2001). Garden of the Empire: Catherine’s Appropration of the Crimea. Slavic Re-view, 60(1), 1-23.
38. TOGAN, Z. V. (t.y.). Umumî Türk Tarihine Giriş, En Eski Devirlerden 16. Asra Kadar: I (1946. bs).
39. TOLSTOY, L. N. (2016). Sivastopol Öyküleri.
40. TURAN, R. (2023). Kafkasya’da Bir Limanın Yükselişi: Poti Limanı (1856-1914). History Stu-dies.
41. ÜSTÜN, A. (2024). 6. Yüzyılda Karadeniz’in Kuzeyi: Türkler, Slavlar, Germenler. İçinde Ukrayna (ss. 55-89). Atatürk Araştırma Merkezi.
42. VENIKEYEV, E. V. (2008). Streletskaya, Sevastopol: Entsiklopedicheskiy Spravocnik (C. 854).
43. WOLZCUK, K. (2022, Ağustos 24). Russia’s longstanding problem with Ukraine’s borders | Chat-ham House – International Affairs Think Tank. https://www.chathamho-use.org/2022/08/russias-longstanding-problem- ukraines-borders
44. YAMANER, B. (1993). Bestekar Rıfat Bey: Hayatı ve eserleri. İstanbul Teknik Üniversitesi.
45. YERANTSOV, F. (1889). Po Voprosu o Sevastopolskom Porte. Tipografiya M.D. Lomkovskovo.
46. YÜKSEL, S. (2020). II. Ekaterina’nın Kırım Seyahati (1787). History Studies, 12(3).
47. ZAYTSEV, A. K. (2000). The three earliest charts of Akhtiar (Sevastopol’) Harbour. Imago Mundi, 52(1), 112-123. https://doi.org/10.1080/03085690008592923