Cumhuriyetin İlk Yıllarından Günümüze Kadın Temsili: Basılı ve Dijital Medyada Görsellik, İdeoloji ve Dönüşüm

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de kadınlık temsillerinin ideolojik temellerini incelemek amacıyla, erken Cumhuriyet dönemi gazeteleri ile günümüz Instagram paylaşımlarını karşılaştırmalı olarak ele almaktadır. Nitel içerik analizi yöntemiyle yürütülen araştırmada, iki farklı dönemde öne çıkan görsel ve söylemsel temalar incelenmiş; kadın temsillerinde süreklilik gösteren yapılar ile döneme özgü kırılma noktaları tespit edilmiştir. Cumhuriyetin ilk yıllarında kadın figürü, modernleşmenin ve yurttaş anneliğin simgesi olarak kurgulanmış; bu kurguda kadının kamusal görünürlüğü, devletin ahlaki ve ulusal hedefleri çerçevesinde belirli sınırlar içinde tanımlanmıştır. Buna karşılık günümüz dijital medyasında kadınlar, estetik kaygılar, kişisel markalaşma ve algoritmik görünürlük etrafında şekillenen neoliberal özneler olarak sunulmaktadır. Dönemler arasında bağlam farklılaşsa da kadınların kamusal alandaki görünürlüğünün hâlâ belirli ideolojik ya da piyasa temelli kodlarla biçimlendiği görülmektedir. Bu yönüyle çalışma, Türkiye’de toplumsal cinsiyet temsillerinin tarihsel süreklilik ve dönüşüm dinamiklerini ortaya koyarak, feminist medya araştırmalarına katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kadın temsili; Cumhuriyet dönemi basını
• Dijital medya
• Görsel ideoloji
• Toplumsal cinsiyet

FROM THE EARLY REPUBLIC TO THE DIGITAL AGE: GENDERED VISIBILITY, IDEOLOGY, AND TRANSFORMATION IN TURKISH MEDIA

Öz

This study explores the ideological construction of femininity in Turkish media by comparatively analysing early Republican newspapers and contemporary Instagram posts. Using a qualitative content analysis approach, the research identifies visual and discursive themes across two periods, revealing both continuity and rupture in the representation of women. In the Republican era, the female figure was constructed as a symbol of modernity and civic motherhood, confined within the moral and nationalistic goals of the state. In contrast, today's digital media portrays women as neoliberal subjects navigating aesthetics, self-branding, and algorithmic visibility. Despite contextual shifts, the study finds a persistent logic of conditional visibility: women's public presence is celebrated only when aligned with prevailing ideological or commercial frameworks. This research contributes to feminist media studies by offering a diachronic understanding of gendered media discourses in Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• Gender representation
• Republican press
• Digital media
• Visual ideology
• Gender studies

Kaynakça

1. ABIDIN, C. (2016). “Aren’t These Just Young, Rich Women Doing Vain Things Online?”. Social Media + Society, 2/2, s. 1–17. https://doi.org/10.1177/2056305116641342
2. ALTINAY, A. G. (2000). Vatan, millet, kadınlar. İstanbul: İletişim Yayınları.
3. BANET-WEISER, S. (2018). Empowered: Popular feminism and popular misogyny. Durham: Duke University Press.
4. BUTLER, J. (1990). Gender trouble: Feminism and the subversion of identity. London: Routledge.
5. ÇAKIR, S. (1994). Osmanlı kadın hareketi. İstanbul: Metis Yayınları.
6. ÇINAR, A. (2005). Modernity, Islam and secularism in Turkey. Minneapolis: University of Minnesota Press.
7. DOBSON, A. S. (2015). Postfeminist digital cultures: Femininity, social media, and self-representa
8. tion. London: Palgrave Macmillan.

9. ERGÖNÜL, E. – KOCA, B. (2017). “Erken Cumhuriyet dönemi resimlerinde kadın imgesi: Mo-dernleşme ve milliyetçilik”. Art-e Sanat Dergisi, 10/20, s. 761–786. https://doi.org/10.21602/sduarte.331487
10. FAIRCLOUGH, N. (1995). Media discourse. London: Edward Arnold.
11. GILL, R. (2007). “Postfeminist media culture: Elements of a sensibility”. European Journal of Cul-tural Studies, 10/2, s. 147–166. https://doi.org/10.1177/1367549407075898
12. GILL, R. – ORGAD, S. (2018). “The shifting terrain of sex and power: From the ‘sexualization of culture’ to #MeToo”. Sexualities, 21/8, s. 1313–1324. https://doi.org/10.1177/1363460718794647
13. GÖLE, N. (1992). Modern mahrem: Medeniyet ve örtünme. İstanbul: Metis Yayınları.
14. HALL, S. (1997). Representation: Cultural representations and signifying practices. London: Sage Publications.
15. KANAI, A. (2019). Gender and relatability in digital culture: Managing affect, intimacy and value. Cham: Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-319-91515-9
16. KANAI, A. – DOBSON, A. S. (2016). “Digital media and gender”. In N. A. Naples (Ed.), The Wiley Blackwell encyclopedia of gender and sexuality studies, s. 1–4. Oxford: Wiley-Blackwell.
17. KANDIYOTI, D. (2010). “Gender and women's studies in Turkey: A moment for reflection?”. New Perspectives on Turkey, 43, s. 165–176. https://doi.org/10.1017/S089663460000580X
18. KAYPAK, Ş. (2016). “Cumhuriyet dönem modernleşme sürecinde değişen kadın kimliği”. In A. G. Saygın – M. Saygın (Ed.), Uluslararası medeniyet ve kadın kongresi bildirileri, s. 33–66. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
19. KENDALL, G. (2007). “What is critical discourse analysis (CDA)?”. Forum Qualitative Sozialforsc-hung / Forum: Qualitative Social Research, 8/2, Art. 29. https://doi.org/10.17169/fqs-8.2.255
20. KRESS, G. – VAN LEEUWEN, T. (2006). Reading images: The grammar of visual design. London: Routledge.
21. KULOĞLU, C. (2020). “The process of institutionalized women’s movement in Turkey: Tür-kiye’de kadın hareketinin kurumsallaşma süreci”. Journal of Human Sciences, 17/1, s. 324–339. https://doi.org/10.14687/jhs.v17i1.5949
22. MARWICK, A. E. (2013). Status update: Celebrity, publicity, and branding in the social media age. New Haven: Yale University Press.
23. MULVEY, L. (1975). “Visual pleasure and narrative cinema”. Screen, 16/3, s. 6–18. https://doi.org/10.1093/screen/16.3.6
24. NURCHASANAH – BASIT, A. (2025). “Muslim women in the digital age: Between representation and reality in the Islamic digital media landscape”. International Journal of Social Science and Human Research, 8/6. https://doi.org/10.47191/IJSSHR/V8-I6-50
25. PATTON, M. Q. (2002). Qualitative research & evaluation methods. Thousand Oaks: Sage.
26. SEZER ŞANLI, A. (2021). “Kemalist kadınlardan Kemalist feministlere, erken Cumhuriyet döne-minden 90’lı yıllara: Kemalist kadın hareketi üzerine bir değerlendirme”. Dicle Üniver-sitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 26, s. 267–288. https://der-gipark.org.tr/tr/download/article-file/1728835
27. ŞENER, G. – ÇAVUŞOĞLU, Ç. – IRKLI, H. İ. (2016). “Medya ve toplumsal cinsiyet”. In F. Saygılıgil (Ed.), Toplumsal cinsiyet tartışmaları, s. 165–187. Ankara: Dipnot Yayınları.
28. TÜFEKÇİ, Z. (2017). Twitter and tear gas: The power and fragility of networked protest. New Haven: Yale University Press.
29. VAN DIJK, T. A. (1998). Ideology: A multidisciplinary approach. London: Sage.