SİCİLL-İ AHVÂL KAYITLARINA GÖRE TEPEDELENLİ ALİ PAŞA’NIN ÖLÜMÜNDEN SONRA OSMANLI BÜROKRASİSİNDE GÖREV ALAN BAZI AKRABALARI

Yıl 2026, Cilt: 23 Sayı: 89, 473 - 487, 24.03.2026

Mustafa Yılmaz

https://doi.org/10.56694/karadearas.1837530

https://izlik.org/JA38BW66JA

Öz

Bu çalışmada, Tepedelenli Ali Paşa’nın idamına giden süreci ve 1822 yılındaki idamının ardından, akrabalarının Osmanlı bürokrasisine yeniden dahil olma süreçlerini ele alınmaktadır. Sicill-i Ahvâl defterlerine dayalı olarak yapılan bu araştırma, Paşa’nın akrabalarından sekiz kişinin Osmanlı devlet kademelerinde çeşitli görevlerde bulunup, bunlardan Avlonyalı Ferid Paşa’nın vezaretle taltif edildiğini ortaya koymaktadır. Bu kişilerden yedisi Rumeli taraflarında, biri ise İstanbul’da dünyaya gelmiştir. Müşterek özellikleri ise dönemin ortalamasının üzerinde bir eğitim almış olmalarıdır. Tamamı okuryazar olan bu kişiler, aynı zamanda birkaç yabancı dili akıcı biçimde konuşabilecek düzeyde lisan bilmekteydiler.
Bu çalışma, aynı zamanda Osmanlı Devleti’ne 1821’de isyan etmiş olan Tepedelenli Ali Paşa’nın akrabalarının, Tepedelenli’nin suçuyla ilişkilendirmeyip sahip oldukları yetenek ve liyakat çerçevesinde nasıl değerlendirdiğini ve neden devlet kademelerinde görevlendirdiğini anlamamıza da imkân tanımaktadır. Osmanlı Devleti, Tepedelenli soyunu potansiyel suçlu olarak kodlamadığı gibi, aile üyeleri de Osmanlı idaresine karşı sonraki süreçte olumsuz bir tavır geliştirmemiştir. Bu kişiler, isyancı bir hanedanın mensubu olmanın getirdiği olumsuz imajı zamanla geride bırakarak, Osmanlı bürokrasisi içinde kendilerine yeni yerler edinmeyi başarmışlardır.

Anahtar Kelimeler

Tepedelenli Ali Paşa , Ali Naki Paşa , Mehmed Neşet Paşa , Ferid Paşa , Sicill-i Ahvâl

ACCORDİNG TO SİCİLL-İ AHVÂL RECORDS SOME RELATİVES OF TEPEDELENLİ ALİ PASHA WHO SERVED İN THE OTTOMAN BUREAUCRACY AFTER HİS DEATH

https://izlik.org/JA38BW66JA

Öz

This study examines the process leading to the execution of Tepedelenli Ali Pasha, as well as the reintegration of his relatives into the Ottoman bureaucracy following his execution in 1822. Based on the Sicill-i Ahvâl registers, this research reveals that eight of the Pasha’s relatives served in various capacities within the Ottoman administrative hierarchy, among whom Ferid Pasha of Avlona was honored with the rank of vizier. Seven of these individuals were born in the Rumelia provinces, while one was born in Istanbul. Their common characteristic was that they received an education above the average standards of their time. All were literate and possessed proficiency in several foreign languages, which they spoke with notable fluency.
This study also enables us to understand how the Ottoman state evaluated the relatives of Tepedelenli Ali Pasha-who rebelled against the Empire in 1821-not by associating them with his offenses, but rather by assessing them within the framework of their own abilities and merit, and thereby assigning them to official positions. Not only did the Ottoman state refrain from categorizing the Tepedelenli lineage as inherently suspect, but the family members themselves also did not adopt a hostile attitude toward the Ottoman administration in the subsequent period. Over time, these individuals succeeded in overcoming the negative image associated with belonging to a rebellious household and secured new positions for themselves within the Ottoman bureaucracy.

Anahtar Kelimeler

Tepedelenli Ali Pasha , Ali Naki Pasha , Mehmed Neşet Pasha , Ferid Pasha , Sicill-i Ahvâl

Kaynakça

• AKYILDIZ, A. (2009). “Sened-i İttifak”. DİA. XXXV: 512-514.
• AKYILDIZ, A. (1998). “Sened-i İttifak’ın İlk Tam Metni”. İslam Araştırmaları Dergisi. 2: 209-222.
• DEMİR, İ. (2007). Tepedelenli Ali Pasha And The West: A History Of His Relations With France And Great Britain 1798-1820. Ankara: Bilkent University The İnstitute of Economics And Social Sciences. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi).
• DOĞAN. C. (2011). “II. Mahmud Dönemi Osmanlı Merkezileştirmek Politikasının Doğu Vilayet-lerinde Uygulanması”. Turkish Studies. 6/4: 505-521.
• DUMAS, A. (2011). Tepedelenli Ali Paşa. (çev. Ali İhsan Güzel). İstanbul: Parşömen Yayınları.
• DÜZEN, C. (2022). Hurşid Ahmed Paşa (1762?-1822). Edirne: Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayımlanmamış Doktora Tezi).
• ERMAN, A. (2021). “Yunan Kaynaklarına Göre Tepedelenli Ali Paşa ve Yönetimindeki Yunanlı-lar”. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi. 34: 329-351.
• FLEMING, K. E. (1999). The Muslim Bonaparte Diplomacy And Orientalism In Ali Pasha’s Greece. Pricenton: Princeton University Press.
• FEYZİOĞLU, H. S. (2017). Bir Osmanlı Valisinin Hazin Sonu Tepedelenli Ali Paşa. İstanbul: Tür-kiye İş Bankası Yayınları.
• GÜRGEN, S. Y. (2018). Devletin Kahyası, Sultanın Efendisi Mehmed Said Hâlet Efendi. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• İNAL, İ. M. K. (1982). Son Sadrazamlar. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• KIRMIZI, A. (2009). Osmanlı Sonrası Arnavutluk (1912-1920) Avlonyalı Süreyya Bey. İstanbul: Klasik Yayınları.
• KIRMIZI, A. (2014). Avlonyalı Ferid Paşa Bir Ömür Devlet, İstanbul: Klasik Yayınları.
• KÜTÜKOĞLU, M. (1998). “Sicill-i Ahvâl Defterlerini Tamamlayan Arşiv Kayıtları”. Güney-Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi. 12:141-157.
• MUÇO, E. (2002). Yanya Valisi Tepedelenli Ali Paşa Ve Emlakı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayımlanmış Doktora Tezi).
• OLGUN, S. (2024). “Yanya Mebusu ve Şûra-yı Devlet Azası Ali Naki Paşa (1844-1904)”. Tarih ve Gelecek Dergisi. X/1: 1-18.
• ÖZKAYA, Y. (2014). Osmanlı İmparatorluğunda Ayanlık. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• ÖZKUL, Y. E. (2021). “Osmanlı Devleti Güç İlişkileri Üzerinden Sened-i İttifaka Dair Bir Değer-lendirme”. İzmir Sosyal Bilimler Dergisi. III: 1-15.
• ÖZKUT, S. A. (2018). “Despot Bir Paşanın Hikayesi: Tepedelenli Ali Paşa”. Lacivert Dergisi.
• SARIYILDIZ, G. (2009). “Sicill-i Ahvâl Defterleri”. DİA. XXXVII: 134-136.
• SEZER, H. (1995). “Tepedelenli Ali Paşa’nın Oğulları”. Ankara Üniversitesi Tarih Araştırma Der-gisi. XVII/28: 155- 164.
• SEZER, H. (2005). “Tepedelenli Ali Paşa ve Oğullarının Çiftlik ve Gelirlerine İlişkin Yeni Bilgi–Bulgular”. OTAM. 18: 333-357.
• SHAW, S. (2017). Osmanlı İmparatorluğu ve Modern Türkiye. İstanbul: E Yayınları.
• UYSAL. M.-A. Y. Uyar. (2013). “Tepedelenli Ali Paşa Biyografileri Üzerine”. Tarih Okulu Dergisi. 15: 371-396.
• UZUN, A. (2011). “Tepedelenli Ali Paşa ve Mal Varlığı”. Belleten. LXV/244: 1035-1078.
• UZUNÇARŞILI, İ. H. (1942). Meşhur Rumeli Âyanlarından Tirsinkoğlu İsmail, Yıllıkoğlu Süleyman Ağalar ve Alemdar Mustafa Paşa. İstanbul Maarif Matbaası.
• YENİDÜNYA, S. (2010). “Halet Efendinin Tepedelenli Ali Paşa İsyanındaki Rolü”. Uluslararası Balkan Dil Kültür ve Medeniyet Sempozyumu (2010). Tiran: 261-277.
• ZINKEISEN, J. W. (2019). Osmanlı İmparatorluğu Tarihi (1802-1812), (ed). Erhan Afyoncu. İs-tanbul: Yeditepe Yayınevi.