TÜRK DESTANLARININ TOPLUMSAL DEĞERLERE KATKISI VE GÜNÜMÜZDEKİ İŞLEVİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Çalışmada, Türk destanlarının toplumsal değerlerin korunması, aktarılması ve bireylerin topluma uyum sağlamasında üstlendiği rol kapsamlı bir şekilde ele alınmaktadır. Destanların, bireylerin toplumsal değerleri öğrenip içselleştirmesine nasıl katkı sunduğunu inceleyen çalışma, Shalom H. Schwartz’ın Temel Değerler Kuramı’nı analitik bir çerçeve olarak kullanmaktadır. Schwartz’ın kuramının, evrensel motivasyonel temellere dayanan değer gruplarını sınıflandırması, destan metinlerinde yer alan değerlerin sistematik bir şekilde analiz edilmesine imkan sağlamaktadır. Çalışmada, genelde folklor ürünlerinin özelde ise Türk destanlarının kültürel belleği koruma ve gelecek nesillere aktarma işlevi, destan kahramanlarının toplumsal değerleri yansıttığı bağlam da göz önünde bulundurularak değerlendirilmiştir. Destanlarda yer alan değerler, bu metinlerin icra edildiği toplulukların ideal insan tipi ve toplumsal normlarına dair ipuçları vermektedir. Bireyin toplum içinde kabul görmesini sağlayan değerler, destan kahramanlarının kişilik özellikleri aracılığıyla genç kuşaklara aktarılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Türk Destanları
• Değerler
• Değer Aktarımı
• Destanların İşlevi

AN EVALUATION ON THE CONTRİBUTİON OF TURKISH EPİCS TO SOCİAL VALUES AND THEİR FUNCTİON TODAY

Öz

In this study, the role of Turkish epics in the preservation and transmission of social values and the adaptation of individuals to society is comprehensively examined. The study examines how epics contribute to individuals' learning and internalization of social values and uses Shalom H. Schwartz's Core Values Theory as an analytical framework. Schwartz's theory's classification of value groups based on universal motivational foundations allows for a systematic analysis of the values in epic texts. In the study, the function of folklore products in general and Turkish epics in particular in preserving cultural memory and transmitting it to future generations is evaluated by taking into account the context in which epic heroes reflect social values. The values in epics give clues about the ideal human type and social norms of the communities in which these texts are performed. The values that enable the individual to be accepted in society are transmitted to young generations through the personality traits of epic heroes.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Epics
• Values
• Value Transfer
• Function of Epics.

Kaynakça

1. AKTAŞ, Erhan (2011). Hakas Destanları III Han Orba, TDK Yayınları, Ankara.
2. ARÇIN, Salih Mehmet (2014). Tuva Destanları II Haan-Tögüldür, TDK Yayınları, Ankara.
3. BAYRAM, Bülent (2013). Ulıp Çuvaş Destanı (Şuyın Hivetiri), Türksoy, Ankara.
4. BENEDİCT, Ruth (2011). Kültür Örüntüleri. Çev. Mustafa Topal. 1. Baskı. İletişim Yayınları. İs-tanbul.
5. CAYNAKOVA, Aynek (2004). Cañıl Mirza :(Abdıbalık Çorobayev Varyantı), TDK Yayınları, Anka-ra.
6. DEMİRUTKU, Kürşad - SÜMER, Nebi (2010). “Temel Değerlerin Ölçümü: Portre Değerler Anke-tinin Türkçe Uyarlaması”. Türk Psikoloji Yazıları. Cilt 13. Sayı 25 Haziran 2010.
7. DOĞAN, İsmail- GÜLLÜDAĞ, Nesrin (2014). Nogay Destanları, TDK Yayınları, Ankara.
8. ERGİN , Muharrem (2014). Dede Korkut Kitabı I, 9. Baskı, TDK Yayınları, Ankara.

9. EKİCİ, Metin (2020). Dede Korkut Kitabı Türkistan/Türkmen Sahra Nüshası Soylamalar ve 13. Boy Salur Kazan’ın Yedi Başlı Ejderhayı Öldürmesi, 2. Baskı, Ötüken Neşriyat, İstanbul.
10. ERGUN, Metin (2013). Yakut Destan Geleneği ve Er Sogotoh, TDK Yayınları, Ankara.
11. FİCHTER, Joseph (2009). Sosyoloji Nedir. Çev. Prof. Dr. Nilgün Çelebi. 9. Baskı, Anı Yayıncılık. Ankara.
12. İNAYET, Alimcan (2004). Uygur Destanları I, TDK Yayınları. Ankara.
13. KORGONBEKOV, Bolat, Kazak Destanları V: Şora Batır, Akt. İsmail Turan Kallimci, TDK Yayınla-rı, Ankara 2010.
14. KUŞDİL, M. Ersin - KAĞITÇIBAŞI, Çiğdem (2000). “Türk Öğretmenlerin Değer Yönelimleri ve Schwartz Değer Kuramı”. Türk Psikoloji Dergisi. Cilt 15. Sayı 45.
15. MİRXAYEV Töre- İSANKUL, Cabbar (2011). Özbek Destanları IV Huşkeldi ve Belagerdan, TDK Yayınları, Ankara.
16. ÖZKAN, Nevzat (2007). Gagavuz Destanları, TDK Yayınları, Ankara.
17. SCHWARTZ, Shalom H. (1994). “Are there universal aspects in the structure and content of hu-man values?”. Journal of Saocial Issues. 50, 4.
18. SCHWARTZ, Shalom H. (2006). “Les valeurs de base de la personne: Théorie, mesures et appli-cations (Basic Hauman Values: Theory, Measurement, and Applications)”. Revue frança-ise de sociologie. 47, 4. s. 929-930.
19. SÜLEYMANOV, Ahmet- İbrahimov, Gaynislam – Ergun, Metin (2014). Başkurt Destanları I Mi-tolojik Destanlar, TDK Yayınları, Ankara.
20. ŞAHİN, Halil İbrahim (2011). Türkmen Destanları ve Destancılık Geleneği, 2. Baskı, Kömen Ya-yınları, Konya.
21. URMANÇI, Fatih (2007). Tatar Destanları I, TDK Yayınları, Ankara.