YUNUS EMRE DİVANI'NDA DEYİM AKTARMASI YOLUYLA AŞK İLE KURULAN İSİM TAMLAMALARI

Öz

Yunus Emre, hakkında çok az bilgi olmasına rağmen Türk tasavvuf şiirinin en güçlü öncülerinden biridir. 13. yüzyılın ikinci yarısı ile 14. yüzyılın başlarında yaşadığı tahmin edilen Yunus Emre, Anadolu Selçuklu Devleti’nin çözülmeye başladığı, Moğol istilalarının etkili olduğu ve Beylikler Dönemi’nin şekillendiği bir zaman diliminde Anadolu’da yaşamıştır. Divanı, ilahi aşk, tasavvuf, insan sevgisi, ahlaki öğütler, insan-ı kâmil, vahdet-i vücut ve nefis terbiyesi konulu şiirlerini topladığı en önemli eseridir. Bu makalede, Yunus Emre Divanı’nda deyim aktarması yoluyla aşk ile kurulan isim tamlamalarını semantik (anlam) ve sentaktik (yapı) açısından ayrıntılı olarak ele alınmıştır. İncelemede, Yunus Emre’nin şiir dilinde aşk kavramı etrafında oluşan dilsel kullanımlar üzerinden Türk idrâk ve belleğinin aşkı nasıl algıladığı ve kavramlaştırdığı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda tespit edilen isim tamlamaları, aşkın farklı kavramsal alanlarla kurduğu ilişkiler bakımından değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, aşkın Yunus Emre’de kültürel ve idrak dilbilim temeline dayalı düzenli bir kavramlaştırma çerçevesinde ifade edildiğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

• Yunus Emre Divanı
• Belirtili İsim Tamlaması
• Belirtisiz İsim Tamlaması
• Deyim Aktarması

NOUN PHRASES ESTABLİSHED VİA METAPHORİCAL TRANSFER WİTH THE CONCEPT OF LOVE İN YUNUS EMRE’S DİVAN

Öz

Yunus Emre is one of the most powerful pioneers of Turkish Sufi poetry, despite the limited information available about his life. Yunus Emre, who is estimated to have lived in the second half of the 13th century and the beginning of the 14th century, lived in Anatolia during a period when the Anatolian Seljuk State was beginning to disintegrate, the Mongol invasions were having an impact, and the Beyliks Period was taking shape. His Divan is his most important work, a collection of poems on divine love, Sufism, human compassion, moral teachings, the perfect human being, the unity of existence, and self-discipline. In this article, the noun phrases formed with love through idiom transfers in Yunus Emre’s Divan are examined from semantic (meaning) and syntactic (structure) perspectives. İn review an attempts has been made to reveal how Turkish understanding and memory perceive and conceptualize love through the linguistic uses formed around the concept of love in Yunus Emre's poetry. In this regard, the identified noun phrases were evaluated in terms of the relationships that love establishes with different conceptual fields. The findings demonstrated that in Yunus Emre’s work, love is expressed within a regular framework of conceptualization based on cultural and cognitive linguistics.

Anahtar Kelimeler

• Yunus Emre’s Divan
• Definite Noun Phrase
• İndefinite Noun Phrase
• İdiom Transfer.

Kaynakça

1. AKBAŞ, A. V. ( 2011). Dil Bilgisi. İstanbul: Konak Yayınevi.
2. AKBAŞ, E. (2004). Yunus Emre Divanından Seçmeler. İstanbul: Birleşik Matbaası.
3. AKSAN, D. (2006). Anlambilim, Anlambilim Konuları ve Türkçenin Anlambilimi. Ankara: Engin Yayınevi.
4. AKSAN, D. (2005). Yunus Emre Şiirinin Gücü. Ankara: Bilgi Yayınevi.
5. BANGUOĞLU, T. (2000). Türkçenin Grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
6. BİLGEGİL, K. (1989). Edebiyat Bilgi ve Teorileri, Belâgat. İstanbul: Enderun Kitabevi.
7. CEBECİ, O. (2013). Metafor ve Şiir Dilinin Yapısal Özellikleri. İstanbul: İthaki Yayınları.
8. COŞAR, A. M. (1993). Türkçe İsim Tamlamalarının Tasnifi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sos-yal Bilimler Enstitüsü. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi).

9. DURMAZ, C. (2008). Yunus Emre Divanında ve Risaletün Nushiyyede Kelime Grupları ve Söz Varlığı. Sakarya: Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayınlanmamış Yüksek Li-sans Tezi).
10. ERDEM, M. (2007). Kültürel Dilbilimi ve Türkmen Türkçesi’nde Deyim Aktarmaları (Metap-hor) Üzerine. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
11. ERDEM, M. (2003). Türkmen Türkçesinde Metaforlar. Ankara: Köksav Yayınevi.
12. ERGİN, M. (2000). Türk Dil Bilgisi. İstanbul: Bayrak Yayınları.
13. FAUCONNIER, G. - M. Turner (2008). The Way We Think: Conceptual Blending And The Mind’s Hidden Complexities. Newyork: Basic Books Yayınevi.
14. FİLİZOK, R. (2001). Anlam Analizine Giriş. İzmir: Ege Üniversitesi Yayınları.
15. GÖLPINARLI, A. (2010). Yunus Emre Divân ve Risâletü’n-Nushiyye. İstanbul: Derin Yayınları.
16. GUIRAUD, P. (1999). Anlambilim (Çev. Berke Vardar). İstanbul: Multılıngual Yayınları.
17. KARAAĞAÇ, G. (2013). Anlam, Anlam Bilimi ve İletişim. İstanbul: Kesit Yayınları.
18. KARAMANOĞLU, N. (2024). Yunus Emre Divanı'nda Duygu Fiilleri: Aşk Fiillerinin Metaforlar Açısından İncelenmesi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayınlan-mamış Yüksek Lisans Tezi).
19. KORKMAZ, Z. (2007). Türkiye Türkçesi Grameri (Şekil Bilgisi). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayın-ları.
20. KOTAN, K. H. (2015). Yunus Emre Divanı'nın Söz Dizimi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayınlanmamış Doktora Tezi).
21. KÖVECSES, Z. (2000). Metaphor and Emotion: Language, Culture, and Body in Human Feeling. New York and Cambridge: Cambridge University Press.
22. KÖVECSES, Z. (2002). Metaphor: A Practical Introduction. New York: Cambridge University Press.
23. KÖVECSES, Z. (2005). Metaphor İn Culture, Universality And Variation. New York: Cambridge University Press.
24. LAKOFF, G. (1987). Women, Fire and Dangerous Things. Chicago ve Londra: University of Chi-cago Press Yayınevi.
25. LAKOFF, G. - M. JOHNSON (2015). Metaforlar, Hayat, Anlam ve Dil. (çev. Gökhan Yavuz De-mir). İstanbul: İthaki Yayınları.
26. MANDLER, J. M. (1984). Stories, Scripts, And Scenes: Aspects Of Schema Theory. Lawrence Erl-baum Associates
27. PALA, İ. (2004). Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü. İstanbul: Kapı Yayınları.
28. POLAT, Ecem (2024). Yunus Emre Divanı'nda Söz Yapımı. Ankara: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi).
29. PUNTER, D. (2007). Metaphor. London And New York: Routledge Yayınevi.
30. SARAÇ, Y. (2010). Klâsik Edebiyat Bilgisi, Belâgat. İstanbul: 3F Yayınları.
31. TATÇI, M. (1998). Yûnus Emre Divânı. Ankara: Akçağ Yayınları.
32. TÜRK DİL KURUMU. (2016). "Güncel Türkçe Sözlük". Erişim Tarihi: 13.04.2026. https://sozluk.gov.tr/
33. UĞUR, N. (2007). Anlambilim /Sözcüğün Anlam Açılımı. İstanbul: Doruk Yayınları.