KAYIT ALTINDAKİ HAYATLAR: SİCİLL-İ AHVÂL DEFTERLERİNE GÖRE ARHAVİ DOĞUMLU MEMURLAR

Öz

Bu çalışma, Osmanlı Devleti’nin devlet kadrolarında görev yapan Arhavi doğumlu memurları Sicill-i Ahvâl Defterleri’ndeki kayıtlara göre incelemektedir. Osmanlı Devleti’nin yönetici sınıfını oluşturan geleneksel unsurlar temel olarak seyfiyye, ilmiyye ve kalemiyye şeklinde ayrılmaktadır. Özellikle 19. yüzyılda kalemiyye sınıfında gerçekleştirilen ıslahatlarla birlikte Osmanlı Devleti’nde bürokrasi alanında büyük bir gelişim yaşanmıştır. Bunun bir sonucu olarak devletin memur ihtiyacı artmış ve ülkenin farklı bölgelerinden yetişen kişilerin bürokraside istihdamı yaygınlaşmıştır. Devletin memur kadrolarındaki niceliksel artışla birlikte memurların kariyerlerindeki gelişmelerin takip edilmesi ihtiyacı doğmuştur. Bu kapsamda II. Abdülhamid döneminde kurulan Sicill-i Ahvâl Komisyonu ve ilerleyen yıllarda yerine kurulan Me’mûrîn-i Mülkiyye Komisyonu tarafından ayrıntılı bir şekilde kayıtları tutulmaya başlanan Sicill-i Ahvâl Defterleri’nde devlet memurlarının nesepleri, eğitimleri ve kariyerleri hakkında bilgiler yer almaktadır. Bu araştırmada, Sicill-i Ahvâl Defterleri kayıtlarında yer alan Arhavi doğumlu memurlar tespit edilerek söz konusu kişilerin eğitim durumları ve mesleki kariyerleri ele alınmaktadır. Böylece Osmanlı Devleti bürokrasisinde bir memurun yetişme ve kariyer serüveni, Arhavi özelinde bir mikro-tarih çalışmasıyla değerlendirilmektedir. Bu çalışma, özelde Arhavi’nin yerel tarihine katkı sunmayı, genelde ise Arhavi doğumlu olup devlet kadrolarında görev alan memurların geç dönem Osmanlı Devleti bürokrasisindeki yerini ve işlevini ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı bürokrasisi
• Sicill-i Ahvâl Defterleri
• Arhavi
• memur
• prosopografi

RECORDED LIVES: CIVIL SERVANTS BORN IN ARHAVI ACCORDING TO SICILL-I AHVÂL REGISTERS

Öz

This study examines civil servants born in Arhavi who served in the Ottoman state administration, based on records found in the Sicill-i Ahvâl Registers (Personnel Record). The traditional elements constituting the Ottoman ruling class were primarily categorized into the Seyfiyye (military/administrative), İlmiyye (religious/judicial) and Kalemiyye (bureaucratic/secretarial) classes. Significant developments in the Ottoman bureaucracy occurred, particularly during the 19th century, alongside reforms implemented within the Kalemiyye class. Consequently, the state’s need for civil servants increased, and the employment of individuals from various regions of the country within the bureaucracy became widespread. This quantitative expansion in the civil service necessitated a system to track the career progression of officials. In this context, the Registers of Personal Records, which were meticulously kept by the Commission for the Registration of Personal Status established during the reign of Abdulhamid II and later by the Commission for Civil Servants that replaced it, contain information about the lineage, education, and careers of state officials. This research identifies civil servants born in Arhavi listed in the Sicill-i Ahvâl registers and analyzes their educational backgrounds and professional careers. Thus, the study evaluates the professional development and career trajectory of a civil servant within the Ottoman bureaucracy through a micro-historical lens focused on Arhavi. This study aims to contribute to the local history of Arhavi in particular, and to reveal the place and function of civil servants born in Arhavi who served in state positions within the late Ottoman bureaucracy in general.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman bureaucracy
• Sicill-i Ahvâl Registers
• Arhavi
• civil servant
• prosopography

Kaynakça

1. AK, İ. (2025). “Sicill-i Ahvâl Defterlerine Göre Osmanlı Bürokrasisinde Plevneli Memurlar”. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi. 10 (Vakanüvis 10. Yıl Özel Sayısı): 44-96.
2. AKYILDIZ, A. (1993). Osmanlı Devlet Teşkilâtında Reform. İstanbul: Eren Yayıncılık.
3. AKYILDIZ, A. (2012). Osmanlı Bürokrasisi ve Modernleşme (4. bs.). İstanbul: İletişim Yayınları.
4. AKYILDIZ, A. (2019a). “Mekteb-i Maarif-i Adliyye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. (C. Ek-II, ss. 236-238). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
5. AKYILDIZ, A. (2019b). “Mekteb-i Mülkiyye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. (C. Ek-II, ss. 238-240). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
6. ARSLAN, A. T. (1999). “XVI. Asır Osmanlı İlmî Hayatına Genel Bir Bakış”. Osmanlı. (C. VIII, ss. 43-49). (Ed. Eren Güler). Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
7. AYVERDİ, İ. (2010). “Kalemiye”. Misalli Büyük Türkçe Sözlük. İstanbul: Kubbealtı.
8. BADEM, C. (2018). Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan Artvin: 1878-1918. İstanbul: Aras Yayıncılık.

9. BALTACI, C. (2004). “Mektep”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. (C. XXIV, ss. 5-11). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
10. Başbakanlık Osmanlı Arşivi Rehberi. (2010). (3. bs.). İstanbul: Başbakanlık Basımevi.
11. BERKES, N. (2023). Türkiye’de Çağdaşlaşma (35. bs.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. BOZKURT, N. (2011). “Sicill-i Ahvâl Defterlerine Göre Simavlı Memurlar”. Akademik Bakış Dergisi. 27: 1-12.
12. BUDAK, Ö. M. (2023). “Sicill-i Ahvâl Kayıtlarına Göre Girit Doğumlu Gayrimüslim Memurlar”. Turkish Studies (Elektronik). XVIII/3: 819-833.
13. ÇAĞATAY, N. (1990). “Türk Yüksek Öğretim Tarihine Genel Bakış”. Belleten. LIV/211: 1209-1220.
14. ÇERÇİNLİ, M. N. (2025). “Sicill-i Ahvâl Defterleri Işığında Uluborlulu Memurlar”. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi. 54: 213-244.
15. ÇETİN, E. (2018). “Sicill‐i Ahvâl Defterlerine Göre Bartın Doğumlu Memurlar”. Tarihin Peşinde Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi. XVIII/18: 89-116.
16. DAĞ, M. (2023). “Sicill-i Ahvâl Kayıtlarına Göre Niksar Doğumlu Memurlar (1879-1909)”. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi. XVIII/2: 161-182.
17. Düstur. (1289). Tertip 1 Cilt 2. Dersaadet: Matbaa-i Âmire.
18. Düstur. (t.y). Tertip 1 Cilt Zeyl-3. Dersaadet: Matbaa-i Âmire.
19. Düstur. (1329). Tertip 2 Cilt 1. Dersaadet: Matbaa-i Osmaniye.
20. ERGİN, O. (1977). Türkiye Maarif Tarihi (C. I-II). İstanbul: Eser Kültür Yayınları.
21. ERTAN, T. F. (Ed.). (2016). Türkiye Cumhuriyeti Tarihi (4. bs.). Ankara: Siyasal Kitabevi.
22. FINDLEY, C. V. (1985). “19. yy’da Osmanlı İmparatorluğu’nda Bürokratik Gelişme”. (Çev. Ahmet Günlük). Tanzimattan Cumhuriyete Türkiye Ansiklopedisi. (C. I, ss. 259-262). İstanbul: İletişim Yayınları.
23. FINDLEY, C. V. (2019). Osmanlı İmparatorluğu’nda Bürokratik Reform: Babıâli 1789-1922. (Çev. Ercan Ertürk). İstanbul: Alfa Yayınları.
24. FINDLEY, C. V. (2020). Kalemiyeden Mülkiyeye: Osmanlı Memurlarının Toplumsal Tarihi. (Çev. Gül Çağalı Güven). İstanbul: Alfa Yayınları.
25. HEPER, M. (1985). “19. yy’da Osmanlı Bürokrasisi”. Tanzimattan Cumhuriyete Türkiye Ansiklopedisi. (C. I, ss. 245- 258). İstanbul: İletişim Yayınları.
26. İPŞİRLİ, M. (2001). “Kalemiye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. (C. XXIV, ss. 248-249). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
27. KARAL, E. Z. (2011). Osmanlı Tarihi. C. V. (9. bs.). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
28. KARPAT, K. H. (2006). Osmanlı’da Değişim, Modernleşme ve Uluslaşma. (Çev. Dilek Özdemir). Ankara: İmge Kitabevi.
29. KAZBEGI, G. (2019). Bir Rus Generalinin Günlükleri. (Çev. Rıdvan Atan). İstanbul: Doruk Yayımcılık.
30. KOÇ, B. (2024). Osmanlı Modernleşmesi ve Midhat Paşa: Tuna Vilayeti Meclisleri ve Yeniden Yapılanma Çabaları. (2. bs.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
31. LEWIS, B. (2017). Modern Türkiye’nin Doğuşu. (Çev. Boğaç Babür Tuna). (9. bs.). Ankara: Arkadaş Yayınevi.
32. MARDİN, Ş. (2018). Türk Modernleşmesi. (26. bs.). İstanbul: İletişim Yayınları.
33. ORTAYLI, İ. (2017). Türkiye Teşkilat ve İdare Tarihi. (6. bs.). Ankara: Cedit Neşriyat.
34. ÖZÇELİK, İ. (2013). Devlet-i Aliyye’nin Toplumsal Düzeni ve Kurumları. Ankara: Gazi Kitabevi.
35. ÖZKAN, S. H. (2014). Osmanlı Bürokrasisinde Alâiyeli Memurlar (1879-1909). Alanya.
36. ÖZTÜRK, C. (2000). “İdâdi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. (C. XXI, ss. 464-466). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
37. ÖZTÜRK, C. (2008). “Rüşdiye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. (C. XXXV, ss. 300-303). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
38. SARIYILDIZ, G. (2009). “Sicill-i Ahvâl Defterleri”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. (C. XXXVII, ss. 134-136). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
39. SEZEN, T. (2017). Osmanlı Yer Adları. (2. bs.). Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü.
40. SOMEL, S. A. (2015). Osmanlı’da Eğitimin Modernleşmesi (1839-1908). (Çev. Osman Yener). (2. bs.). İstanbul: İletişim Yayınları.
41. TEKELİ, İ. (1985). “Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Eğitim Sistemindeki Değişmeler”. Tanzimattan Cumhuriyete Türkiye Ansiklopedisi. (C. II, ss. 456-475). İstanbul: İletişim Yayınları.
42. TUNCEL, M. (1991). “Artvin”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. (C. III, ss. 420-422). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları