Araştırma Makalesi

EFTALİTLERİN ADLARI VE BİLEŞENLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Cilt: 23 Sayı: 91 30 Eylül 2026
PDF İndir
TR EN

EFTALİTLERİN ADLARI VE BİLEŞENLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Öz

Bu çalışma, Geç Antik Çağ ile Erken Orta Çağ arasında İran dünyasının doğu kesiminde, özellikle Toharistan ve Sogd sahasında siyasî hâkimiyet kuran Eftalitlerin adları ve bileşenleri etrafında şekillenen tarih yazımından kaynaklı sorunları incelemektedir. Çin, Bizans, Ermeni, Süryani, Arap ve Orta Fars kaynaklarında Ephthalit, Heytâl, Hua, Khyon, Hyōn, Heptağ, Heftal, Heftarān ve Uar/Var gibi farklı biçimlerde kaydedilen adların çoğu zaman hangi bağlamda kullanıldığı, literatürde yöntemsel karışıklıklara yol açmıştır. Çalışmada filolojik veriler, nümizmatik bulgular ve diplomatik kayıtlar karşılaştırmalı bir biçimde değerlendirilerek Eftalit adının hanedan merkezli kullanımı, Hua/Uar biçimlerinin tarihî ses bilgisi çerçevesinde yeniden yapılandırılması ve Khyon adının Hun geleneği içindeki işlevi tartışılmıştır. Sogdca mektuplarda geçen Xwn ile Orta Farsçadaki Hyōn biçimleri, Hun etnoniminin farklı dil çevrelerinde sergilediği biçimsel ve fonetik sürekliliği ortaya koyacak biçimde değerlendirilmiştir. Ayrıca Bizans kaynaklarında Ouarkhonitai adıyla anılan ve Avarlarla özdeşleştirilen topluluğun, Ouar ve Khounni unsurlarını içeren bir adlandırma olarak değerlendirilmesi gerektiği; bu bağlamda ad benzerliklerinden hareketle kurulan doğrudan soy ve kimlik ilişkilerinin yeniden gözden geçirilmesi icap ettiği ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. AL-BELĀDSORĪ. (1866). Liber expugnationis regionum. (ed. M. J. de Goeje). Lugduni Batavo-rum (Leiden): Brill.
  2. AL-ṬABARĪ. (1999). The History of al-Ţabarī (Ta’rīkh al-rusul wa’l-mulūk) V. (çev. C. E. Bosworth). New York: State University of New York Press.
  3. ALTHEIM, F. (1975). Geschichte der Hunnen III. New York: Walter de Gruyter.
  4. AMMIANUS MARCELLINUS. (1935). I. (çev. John C. Rolfe). London: Cambridge University Press.
  5. AMMIANUS MARCELLINUS. (2000). II. (çev. John C. Rolfe). London: Cambridge University Press.
  6. ASLAN, İ. (2025). “Hun Tarihinin Ermeni Kaynakları Üzerine”. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilim-ler Enstitüsü Dergisi: 30: 318- 332.
  7. Ausgewählte Akten persischer Märtyrer. (1915). (çev. Oskar Braun). München: Kempten: J. Kösel.
  8. BAILEY, H. W. (1932). “Iranian Studies”. Bulletin of the School of Oriental Studies: VI/4: 945- 955.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Genel Türk Tarihi (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

27 Şubat 2026

Kabul Tarihi

10 Eylül 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 23 Sayı: 91

Kaynak Göster

APA
Aslan, İ. (2026). EFTALİTLERİN ADLARI VE BİLEŞENLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME. Karadeniz Araştırmaları, 23(91), 1343-1372. https://doi.org/10.56694/karadearas.1898722
AMA
1.Aslan İ. EFTALİTLERİN ADLARI VE BİLEŞENLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME. Karadeniz Araştırmaları. 2026;23(91):1343-1372. doi:10.56694/karadearas.1898722
Chicago
Aslan, İlhan. 2026. “EFTALİTLERİN ADLARI VE BİLEŞENLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME”. Karadeniz Araştırmaları 23 (91): 1343-72. https://doi.org/10.56694/karadearas.1898722.
EndNote
Aslan İ (01 Eylül 2026) EFTALİTLERİN ADLARI VE BİLEŞENLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME. Karadeniz Araştırmaları 23 91 1343–1372.
IEEE
[1]İ. Aslan, “EFTALİTLERİN ADLARI VE BİLEŞENLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME”, Karadeniz Araştırmaları, c. 23, sy 91, ss. 1343–1372, Eyl. 2026, doi: 10.56694/karadearas.1898722.
ISNAD
Aslan, İlhan. “EFTALİTLERİN ADLARI VE BİLEŞENLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME”. Karadeniz Araştırmaları 23/91 (01 Eylül 2026): 1343-1372. https://doi.org/10.56694/karadearas.1898722.
JAMA
1.Aslan İ. EFTALİTLERİN ADLARI VE BİLEŞENLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME. Karadeniz Araştırmaları. 2026;23:1343–1372.
MLA
Aslan, İlhan. “EFTALİTLERİN ADLARI VE BİLEŞENLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME”. Karadeniz Araştırmaları, c. 23, sy 91, Eylül 2026, ss. 1343-72, doi:10.56694/karadearas.1898722.
Vancouver
1.İlhan Aslan. EFTALİTLERİN ADLARI VE BİLEŞENLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME. Karadeniz Araştırmaları. 01 Eylül 2026;23(91):1343-72. doi:10.56694/karadearas.1898722