REGARDING THE PEOPLE OF CHIOS TAKEN CAPTIVE DURING THE 1821 GREEK REVOLT AND THEIR PARDON

Öz

The Greek revolt that broke out in Wallachia-Moldavia in 1821 spread to the Peloponnese, Chios and other islands. This study focuses on the events following the suppression of the revolt on Chios. As is known, during the 1822 rebellion on Chios, many Chios residents were taken prisoner by Ottoman soldiers. This study examines the soldiers who went to Chios from the from the Saruhan to suppress the rebellion and the Greeks they took prisoner. Examination of the archival records of the period reveals that some of the soldiers from the Saruhan who went to Chios returned to their hometowns with Greek captives. Although the exact fate of these captives cannot be traced, it is evident that some of them served people from Manisa. The Greek captives were pardoned in 1830 by order of Mahmud II. An examination of Manisa court record numbered 267 reveals that captives from Chios who did not convert from Christianity were pardoned and given permission to return to their homeland. The study also includes information about the Chios people who converted to Islam within the Manisa. The aim of this study is to contribute to future research on the Greeks who were enslaved during the uprising.

Anahtar Kelimeler

• Chios Island, Slavery, Mahmud II, Manisa

1822 SAKIZ İSYANI'NDA ESİR ALINAN RUMLARIN AKIBETİ: KÖLELİK, İHTİDÂ VE AF SÜRECİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Öz

1821’de Eflak ve Boğdan’da patlak veren Rum isyanı kısa sürede Mora, Sakız ve diğer adalara yayıldı. Bu çalışmada Rum İsyanı’nın Sakız Adası’na sıçramasından sonra adada isyanın bastırılması akabinde yaşanan olaylara değinildi. Bilindiği üzere 1822’de Sakız Adası’ndaki isyan sırasında birçok Sakızlı, şeriata uygun olarak Osmanlı askeri tarafından esir alındı. Bu çalışmada, isyanı bastırmak için Saruhan Sancağı kazalarından Sakız’a giden askerler ve bunların esir aldıkları Rumlar ele alındı. Dönemin arşiv kayıtları incelendiğinde, Sakız’a giden Saruhan Sancağı askerlerinin bir kısmının memleketlerine Rum esirlerle birlikte döndükleri görülmektedir. Bu esirlerin tam olarak akıbetleri takip edilemese de bir kısmının Manisa halkından kimselere hizmet ettiği aşikârdır. Rum esirler, 1830’da Sultan II. Mahmud’un emri üzerine affedildiler. 267 numaralı Manisa Şer’iyye Sicili’ndeki kayıtlar incelendiğinde Hıristiyanlıktan dönmeyen Sakızlı köle ve cariyelerin de affedildikleri ve memleketlerine dönmeleri için kendilerine ruhsat verildiği görülmektedir. Ayrıca yine aynı kayıttan hareketle çalışmada, Manisa dahilindeki İslam dinine geçen Sakızlılara dair çeşitli bilgilere de yer verildi. Bu çalışma ile isyan sırasında köleleştirilen Rumlarla ilgili yapılacak araştırmalara bir katkı sağlamak amaçlandı.

Anahtar Kelimeler

• Sakız
• Kölelik
• II. Mahmud
• Manisa

Kaynakça

1. AKBEL, M. (2017). “Osmanlı Başkentinde Kölelerin Durumu ve Azatları: Galata Örneği (1718-1730)”. Tarih ve Gelecek Dergisi. C. 3, S. 1, s. 212-238.
2. ARIKAN, Z. (1988). “1821 Ayvalık İsyanı”. Belleten. C. 52, S. 203, s. 571-600.
3. ARMAOĞLU, F. (2010). 19. Yüzyıl Siyasî Tarihi. İstanbul: Alkım Yayınevi.
4. AYDIN, M. (1994). “Edhem Paşa, İbrâhim”. TDVİA. C. 10, s. 418-420.
5. AYDIN, M. A. , Muhammed Hamîdullah. (2002). “Köle”, TDVİA, C. 26, s. 237-246.
6. BAYRAK, M. (1999). 1821 Mora İsyanı ve Yunanistan’ın Bağımsızlığı. Eskişehir: Anadolu Üni-versitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Doktora Tezi)
7. BİLGİ, N. (1996). XX. Yüzyılın İlk Yarısında Manisa Kazası: 1908-1950. İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. ( Doktora Tezi).
8. ÇAKIR, İ. E. (2024). “Osmanlı Toplumunda Köle ve Cariyeler, Sofya 1550-1684”. Selçuk Üniver-sitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi. S. 36, s. 201-216.

9. ÇELİKDEMİR, M.- ARIKAN, M. (2024). “16. Ve 17. Yüzyılda Osmanlı Toplumunda Köle Evlilikle-ri: Ayıntâb Örneği”. Osmanlı’da Toplum, Şehir Ve Ticaret –IV-, (ed. Erkan Işıktaş-Muhammet Nuri Tunç). Ankara: Sonçağ Yayıncılık, s. 117-128.
10. DEVELİOĞLU, F. (2007). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi Yayın-ları.
11. ERDEM, Y. H. (2023). Osmanlı’da Köleliğin Sonu 1800-1909. (çev. Bahar Tırnakcı). İstanbul: Timaş Yayınları.
12. EROL, S. (2021). XIX. Yüzyıl Osmanlı Devlet Adamlarından İbrahim Edhem Paşa. Ankara: TTK.
13. FRARY, L. J. (2014). “Slaves of the Sultan: Russian Ransoming of Christian Captives during the Greek Revolution, 1821-1830”, Russian-Ottoman Borderlands: The Eastern Question Reconsidered. (ed. Lucien J. Frary- Mara Kozelsky). The University of Wisconsin Press, s. 101-130.
14. GÜLER, Ü. (2021). “Osmanlı Diyarbekiri’nde Köle ve Cariyeler (18. ve 19. yy)”. Marmara Üni-versitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. C. 60, S. 60, s. 29-56.
15. JORGA, N. (2017). Osmanlı İmparatorluğu Tarihi 1774-1912. İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
16. KARAL, E. Z. (2022). Osmanlı Tarihi. C. 5, Ankara: TTK.
17. KARPAT, K. (1994). “Eflak”, TDVİA, C. 10, s. 466-469.
18. KURŞUN, Z. (2021). Nasuhzâde Ali Paşa ve Rum İsyanı. İstanbul: Vakıfbank Kültür Yayınları.
19. KURŞUN, Z. (2024). “Rum İsyanı ve Fetvalar: İsyan Sırasında Osmanlı Devleti’nin Hukuk İçinde Kalma Çabaları”, Mora Katliamı Ve Anadolu’da Yunan Mezalimi Sempozyumu (15-16 Kasım 2021) Bildiriler Kitabı. (ed. Neşe Özden). (Yay. Haz. Birkan Soykan-Uğur Cenk Deniz İmamoğlu). Ankara: TTK, s. 109-124.
20. ÖRENÇ, A. F. (2013). “Yunanistan’ın Bağımsızlığı Sonrası İlk Türk Muhacirlerin Sorunları”. Balkanlar Ve Göç, (ed. Ali Fuat Örenç-İsmail Mangaltepe). Bursa: İhlas Matbaacılık, s. 69-97.
21. ÖRENÇ, A. F. (2011). “Yunanistan’ın Bağımsızlığı Sürecinde Yok Edilen Mora Türkleri”. Ulusla-rarası Suçlar ve Tarih, S. 11, s. 5-32.
22. ÖRENÇ, A. F. (1995). Yakındönem Tarihimizde Sisam Adası (1821-1923). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yüksek Lisans Tezi).
23. ÖRENÇ, A. F. (2009). “Sakız Adası”. TDVİA. C. 36, s. 6-10.
24. ÖZCAN, A. (1992). “Boğdan”. TDVİA, C. 6, s. 269-271.
25. PROUSİS, T. C. (2014). “Dreadful Scenes of Carnage on Both Sides: The Strangford Files and the Eastern Crisis of 1821-1822”. Russian-Ottoman Borderlands: The Eastern Question Reconsidered, (ed. Lucıen J. Frary- Mara Kozelsky). The University of Wisconsin Press, s. 73-100.
26. SANNAV, S. C. (2020). “Arşiv Belgelerine Göre 1821 Rum İsyanının Sakız Ve Limni Adala-rı’ndaki Etkileri Ve Sonuçları”. Ankara Anadolu Ve Rumeli Araştırmaları Dergisi, C. 1, S.2, s. 637-654.
27. SEL TURHAN, F. (2024). 18. Yüzyıl Osmanlı’da Savaş Esirleri. İstanbul: Vadi Yayınları.
28. SEZER FEYZİOĞLU, H. (2018). Bir Osmanlı Valisinin Hazin Sonu, Tepedelenli Ali Paşa İsyanı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
29. SEZER FEYZİOĞLU, H.(2024). “Mora İsyanının Çıkışı ve Tepedelenli Ali Paşa”. Mora Katliamı ve Anadolu’da Yunan Mezalimi Sempozyumu (15-16 Kasım 2021) Bildiriler Kitabı. (ed. Neşe Özden). (Yay. Haz. Birkan Soykan-Uğur Cenk Deniz İmamoğlu). Ankara: TTK, s. 79-92.
30. TUĞLUCA, M.- KÜÇÜK, Ü. (2016). “Osmanlı Devleti’nde Savaş Esirlerinin İadesi:1736 Osmanlı-İran Antlaşması’na Göre Acem Esirlerinin Teslimi Meselesi”. Osmanlı’da Siyaset ve Dip-lomasi. (ed. Mehmet Yaşar Ertaş vd.). İstanbul: Mahya Yayınları, s. 57-73.
31. TURAN, Ş. (1951). “1829 Edirne Antlaşması”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakül-tesi Dergisi. C. IX, S. 1-2, s. 111-151.
32. USTAOĞLU, Z. – YILMAZ, H. (2022). “Nizâm-ı Cedîd’in Taşrada Uygulanması: Saruhan Sanca-ğı’na Dair Bulgular”. Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi. 18(35), s. 35-65.
33. WALSH, R. (2021). İrlandalı Bir Vaizin Gözüyle II. Mahmud İstanbul’u. (çev. Zeynep Rona). İstanbul: Kitap Yayınevi.
34. YALÇINKAYA, M. A.- YILMAZÇELİK, İ. (2022). “Yeniden Yapılanma”. Osmanlı Tarihi El Kitabı. (ed. Tufan Gündüz). Ankara: Grafiker Yayınları, s. 471-541.
35. YAŞAR, F. (2004). Yunanistan’ın Kuruluşu Sürecinde Sakız Adası (1821-1829). Mersin: Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Üniversitesi. ( Yüksek Lisans Tezi).
36. YAŞAR, F. (2005). Yunan Bağımsızlık Savaşı’nda Sakız Adası. Ankara: Phoenix Yayınevi.
37. YAŞAR, F. (2013). Bir Osmanlı Adasında Toplum Ve Ekonomi (XVI Yüzyıldan XVIII. Yüzyıla Sa-kız). Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Doktora Tezi).
38. YILMAZ, H. (2025). “Ayanların Osmanlı Sefer Organizasyonundaki Rolü: Fransa’nın Mısır İşga-li ve Karaosmanoğulları”. Gazi Akademik Bakış. C. 18, S. 36, s. 215-238.