İSYAN, HARP VE GÜVENLİK İKLİMİNDE OSMANLI İMPARATORLU-ĞU’NUN YARIM ASIRLIK BİR EMEKTARI ABDÜLHALİM PAŞA (1807/1808-1885)

Öz

Bu çalışma, 19. yüzyıl Osmanlı merkezîleşme, askerî reform ve taşra güvenliği politikaları ekseninde, imparatorluğun kriz bölgelerinde kilit görevler üstlenen Abdülhalim Paşa’nın (1807/1808-1885) çok yönlü kariyerini incelemektedir. Paşa’nın kariyeri; klasik Enderun terbiyesiyle (Kiler-i Hassa Koğuşu) yetişerek yeni kurulan Asâkir-i Nizamiye ordu-sunda neferlikten müşirliğe uzanan istikrarlı bir yükselişi, ayrıca geleneksel saray eğitiminin modern askerî-idarî yapı-ya entegre olma sürecini yansıtan özgün bir örnek olarak da dikkat çekmektedir. Araştırmada Sicill-i Ahvâl, Sicill-i Osmânî, salnameler, Tayyâr-zâde Atâ’nın anlatıları ve muhtelif arşiv vesikaları gibi farklı türden kaynaklar çapraz okumaya tabi tutulmuş, bu sayede geç Osmanlı biyografi yazımının parçalı ve çelişkili yapısının yarattığı zorluklar aşılmaya çalışılmıştır. Sonuç itibarıyla, Abdülhalim Paşa’nın ulusal ve uluslararası taltif mekanizmalarıyla taçlanan “lekesiz” ve ahlaki sicili üzerinden, 19. yüzyıl Osmanlı askerî-bürokratik elitinin kariyer mantığı, meşruiyet rejimi ve devlet hizmeti anlayışı tarihsel bir perspektifle görünür kılınmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Abdülhalim Paşa
• Kırım Savaşı
• Zaptiye Müşiri

Destekleyen Kurum

Makaleyi destekleyen bir kurum bulunmamaktadır.

Etik Beyan

Makale için etik kurul kararı / onayı gerekmemektedir.

ABDULHALIM PASHA (1807/1808-1885) A VETERAN OF THE OTTO-MAN EMPIRE FOR HALF A CENTURY, AMIDST A CLIMATE OF REBEL-LION WAR AND SECURITY

Öz

This study examines the multifaceted career of Abdülhalim Pasha (1807/1808-1885), who held key positions in the crisis regions of the empire, within the context of 19th-century Ottoman centralization, military reform, and provincial security policies. Pasha's career is noteworthy for its steady rise from private to marshal in the newly established Asâkir-i Nizamiye army, having been educated in the classical Enderun (Kiler-i Hassa Ward), and also as a unique example reflecting the integration of traditional palace education into the modern military-administrative structure. The research cross-references various sources, including the Sicill-i Ahvâl, Sicill-i Osmânî, yearbooks, the narratives of Tayyâr-zâde Atâ, and various archival documents, thereby attempting to overcome the difficulties created by the fragmented and contradictory nature of late Ottoman biographical writing. In conclusion, through the "immaculate" and moral record of Abdülhalim Pasha, crowned by national and international accolades, this study attempts to make visible, from a historical perspective, the career logic, legitimacy regime, and understanding of public service of the 19th-century Ottoman military-bureaucratic elite.

Anahtar Kelimeler

• Abdulhalim Pasha
• Crimean War
• Minister of Police.

Kaynakça

1. AKYILDIZ, Ali. (2019). “Mahmud Celaleddin Paşa, Damat”, DİA, (Cilt Ek-2, Ankara: TDV Yay.) 175-177.
2. ALTUNDAĞ, Şinasi. (2021). Kavalalı Mehmet Ali Paşa İsyanı: Mısır Meselesi, 1831-1841, 1. Kısım, Ankara: Türk Tarih Kurumu (TTK).
3. ATABAŞ, Cemal. (2021). Trablusgarp Eyaleti’nde Merkezi İdarenin Tesisi ve Şeyh Guma İsyanı (1835-1858), Ankara: TTK.
4. BEYDİLLİ, Kemal. (2012). “Vak‘a-i Hayriyye”, DİA, (C. 42, İstanbul: TDV Yay.) 454-457.
5. EYİCİL, Ahmet vd. (2021). “1830-1835 İşkodra İsyanının Rumeli’ye Etkisi”. BELLEK Uluslara-rası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 2(2), 160-176.
6. GÖKBİLGİN, M. Tayyip. (1946). “1840’tan 1861’e Kadar Cebel-i Lübnan Meselesi ve Dürziler”, Belleten, 10(40), 641- 704.
7. GÖLEN, Zafer. (2002). “1849-1851 Bosna Hersek İsyanı”, Belleten, 66(247), 905-930.
8. KARAL, Enver Ziya. (2011). Osmanlı Tarihi, VI, Ankara: TTK.

9. Kırım Zafernâmesi. (1988). (Haz. Salih Hayri vd.), Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay.
10. KUNERALP, Sinan. (1999). Son Dönem Osmanlı Erkân ve Ricali (1839-1922), İstanbul: Isis Yay.
11. Kuruluşunun 700. Yılında Osmanlı Devleti. (1999). Ankara: Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yay.
12. Mehmed Süreyya. (tarihsiz). Nuhbetü’l-vekayi, 1, İstanbul.
13. Mehmed Süreyya. (1996). Sicill-i Osmanî, I, (Haz. Nuri Akbayar), İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay.
14. MERT, Talip. (1996). “Abdülhalim Paşa”, Giresun Tarihi Sempozyumu Bildiriler.
15. ORTAYLI, İlber. (1974). Tanzimat’tan Sonra Mahalli İdareler (1840-1878), Ankara.
16. SHAW, Stanford J. vd. (2000). Osmanlı İmparatorluğu ve Modern Türkiye, 2, İstanbul.
17. Tayyâr-zâde Atâ. (2010). Osmanlı Saray Tarihi, Târîh-i Enderûn, III, (Haz. Mehmet Arslan), İstanbul: Kitabevi.
18. UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı. (1984). Osmanlı Devleti’nin Saray Teşkilatı, Ankara: TTK.