TÜRKİYE’DE SÖZLÜ TARİH TEZLERİNİN BİBLİYOGRAFİK, TEMATİK VE METODOLOJİK EĞİLİMLERİ: 30 YILLIK BİRİKİM (1995–2025)

Öz

Bu araştırma, Türkiye’de 1995-2025 yılları arasında sözlü tarih alanında hazırlanmış lisansüstü tezlerin eğilimlerini, metodolojik ve bibliyografik özelliklerini ortaya koymayı amaçlamıştır. Çalışmada, YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde yapılan tarama sonucunda ulaşılan tezler, belirlenen dâhil etme ve hariç tutma ölçütleri doğrul-tusunda incelenmiş, ölçütleri karşılayan 367 tez örnekleme dahil edilmiştir. Tez dokümanları içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, sözlü tarih tezlerinin özellikle 2006 sonrasında belirgin biçimde arttığını ve yüksek lisans düzeyinde yoğunlaştığını göstermektedir. Tezlerde en çok nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş, araştırma yöntemi olarak sözlü tarih ve veri toplama aracı olarak görüşme yöntemi tercih edilmiştir. Konu alanları bakımından sosyoloji ve tarih; tarihsel odak bakımından ise toplum tarihi, yerel tarih, kültürel tarih ve etnik tarih ilk sıralarda yer almıştır. Örneklem gruplarında yerel halka, azınlıkla-ra, göçmenlere, öğretmenlere, öğrencilere ve çeşitli meslek gruplarına başvurulmuştur. Üniversiteler arasın-da İstanbul Üniversitesi, Yıldız Teknik Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesi; enstitüler arasında ise Sosyal Bilimler Enstitüleri öne çıkmıştır. Bununla birlikte, çok sayıda tezde araştırma yöntemi, güvenirlik ve geçerlilik önlemleri, örneklem bilgileri ve anahtar kelimelerin belirtilmediği tespit edilmiştir. Bu durum, alandaki çalış-maların nicelik bakımından büyümesine rağmen yöntem kullanımı konusundaki sorunun devam ettiğini göstermektedir. Sonuç olarak, Türkiye’de sözlü tarih tezlerinin giderek yaygınlaştığı, ancak metodolojik açık-lık, sistematik raporlama ve disiplinlerarası çeşitlilik açısından geliştirilmesi gerektiği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sözlü tarih
• lisansüstü tezler
• metodolojik eğilimler
• içerik analizi

Bibliographic, Thematic, and Methodological Trends in Oral History Theses in Türkiye: A Thirty-Year Review (1995–2025)

Öz

This study aims to reveal the trends and methodological and bibliographic characteristics of oral history gra-duate theses prepared in Türkiye between 1995 and 2025. Theses identified through the CoHE National Thesis Center were reviewed according to predefined inclusion and exclusion criteria, and 367 theses were included in the sample. The documents were analyzed through content analysis. The findings show that oral history theses increased markedly after 2006 and were concentrated mainly at the master’s level. Qualitative research was the most frequently adopted approach; oral history was the leading research method, and interviews were the most common data collection tool. Sociology and history ranked first among subject areas, while social history, local history, cultural history, and ethnic history were the leading historical foci. Local communities, minorities, migrants, teachers, students, and various occupational groups were prominent sample groups. Istanbul University, Yıldız Technical University, and Hacettepe University stood out among universities, while Social Sciences Institutes were prominent among institutes. However, many theses did not specify their research method, validity and reliability measures, sample information, or keywords. In conclu-sion, oral history theses in Türkiye have become increasingly widespread but require further development in methodological clarity, systematic reporting, and interdisciplinary diversity.

Anahtar Kelimeler

• Oral history
• methodological trends
• content analysis
• graduate theses

Kaynakça

1. ALASLAN, F. – A. ŞİMŞEK (2013). “Bibliyografya: Tarihyazımı, Metodolojisi ve Felsefesiyle
2. İlgili Türkçe Eserler Bibliyografyası”. Turkish History Education Journal, 2(2), 129-191. https://doi.org/10.17497/tuhed.00405
3. BAILEY, M. (2019). “Snowball Sampling in Business Oral History: Accessing And Analyzing Professional Networks in the Australian Property İndustry”. Enterprise & Society, 20(1), 74–88.
4. BALTA, S. (2026). “Zeyl-i Bibliyografya: Türkiye’de Safevi Tarihi Çalışmaları (2018-2025)”. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 8(17), 861–882. https://doi.org/10.53718/gttad.1840762
5. BİLİM VE SANAT VAKFI TÜRKİYE ARAŞTIRMALARI MERKEZİ. (2006). Sözlü Tarih Araş-tırmacıları İçin Pratik El Kılavuzu. İstanbul: Bilim ve Sanat Vakfı.
6. BOZDOĞAN, K. – Ö. F. SÖNMEZ (2023). “Tarih Eğitimi Üzerine Yapılan Eğitim Araştırmaları Makalelerinin Bibliyometrik Analizi”. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 12(1), 16–28. https://doi.org/10.30703/cije.1104813
7. CHARLTON, T. L. (1985). Oral history for Texans (2nd ed.). Texas: Texas Historical Commission.
8. COOMBES, J. (2009). “Talking Art and Drawing Words: Paper and Oral History Collections iin the National Gallery of Australia’s Research Library”. Australian Academic and Research Libraries, 40(4), 305–317. https://doi.org/10.1080/00048623.2009.10721419

9. ÇAKIR, S. (2021). “Kadın Tarihi Araştırmaları Türkiye Bibliyografyası”. İstanbul Üniversite-si Kadın Araştırmaları Dergisi, 22, 95–132. https://izlik.org/JA68ER59YX
10. ÇAYKENT, Ö. (2016). “Sözlü Tarih”. Tarih İçin Metodoloji (Ed. Ahmet Şimşek). Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık: 163–175.
11. DANACIOĞLU, E. (2001). Geçmişin İzleri: Yanıbaşımızdaki Tarih İçin Bir Kılavuz. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
12. DERE, İ. (2017). Sosyal Bilgiler Derslerinde Bir Öğrenme ve Öğretme Yöntemi Olarak Sözlü Tarih. Uşak: Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayımlanmamış Doktora Tezi).
13. DERE, İ. (2019a). “Sözlü Tarihin Kaynakları: Bir Bibliyografya Çalışması”. Tarihyazımı, 1(1), 79–122. https://izlik.org/JA92CX37EG
14. DERE, İ. (2019b). “Sözlü Tarihin Eğitim Uygulamalarına Entegrasyonunda Bir Başarı Öykü-sü: The Foxfire Projesi”. Kuramsal Eğitimbilim, 12(2), 511–531. https://doi.org/10.30831/akukeg.426759
15. DERE, İ. – E. DİNÇ (2020). “Sözlü Tarihin Geçerliliği ve Güvenilirliği Üzerine Bir Değerlen-dirme”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(2), 275–289. https://izlik.org/JA97LW94PJ
16. DERE, İ. – B. ECER (2025). “Türkiye’de Aile Tarihi Çalışmalarının Yüzyılı: Bibliyografik Bir Analiz (1924–2024)”. Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi, 8(15), 203–232. https://doi.org/10.32953/abad.1649209
17. GÜLDÖŞÜREN, A (2022). “Türkiye’de Sözlü Tarihçilik Veritabanının Dünü ve Bugünü Üze-rine Bir Değerlendirme Denemesi”. Uluslararası Prof. Dr. Halil İnalcık Tarih ve Ta-rihçilik Sempozyumu Bildirileri. II. Cilt. (haz. A. Bedir - B. Soykan - U. C. D. İmamoğ-lu). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları: 781–810.
18. HAJEK, A. – A. DAVIS (2015). “Oral History”. International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences. (ed. James D. Wright). Oxford: Elsevier: 284–290.
19. HAMILTON, P. – L. SHOPES (2008). “Introduction: Building Partnerships Between Oral History and Memory Studies”. Oral History and Public Memories. (ed. Paula Hamilton - Linda Shopes). Philadelphia: Temple University Press: vii-xvii.
20. İLYASOĞLU, A. (2008). “Toplumsalın İçinde Kurgulanan Öznenin Kendini Dile Getirme İmkânları Olarak Yaşam Anlatıları ve Sözlü Tarih”. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3. Dizi (16), 67–80.
21. KYVIG, D. E. – M. A. MARTY (2000). Yanıbaşımızdaki Tarih (N. Özsoy, Çev.). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
22. LEE, F. (1989). “Oral history and Libraries”. Public Library Quarterly, 9(3), 23–30. https://doi.org/10.1300/J118v09n03_04
23. METİN, C. (2002). “Sözlü Tarih ve Türkiye'deki Gelişimi”. Türk Kültürü, 40(469), 288–298.
24. NEUENDORF, K. A. (2017). The Content Analysis Guidebook (2nd ed.). Los Angeles, CA: SAGE.
25. NEYZİ, L. (2011a). İstanbul’da Hatırlamak ve Unutmak: Birey, Bellek ve Aidiyet (2. baskı). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
26. NEYZİ, L. (2011b). (Yay. haz.). Nasıl hatırlıyoruz? Türkiye’de Bellek Çalışmaları. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
27. ÖZTÜRK, Ş. – A. ŞİMŞEK (2013). “Bibliyografya: Tarih Eğitimi Alanında Yayınlanmış Türk-çe Makaleler Bibliyografyası”. Turkish History Education Journal, 2(1), 110–145.
28. ÖZTÜRKMEN, A. (2002). “Sözlü Tarih: Yeni Bir Disiplinin Cazibesi”. Toplum ve Bilim, 91, 115–121.
29. PERKS, R. – A. THOMSON (Eds.). (2015). The Oral History Reader (3rd ed.). London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315671833
30. RITCHIE, D. A. (2015). Doing Oral History (3rd ed.). New York: Oxford University Press.
31. SARISIR, D. S. (2006). “Şehir Tarihi Çalışmaları Kapsamında Niğde Bibliyografyası Deneme-si”. Türklük Bilimi Araştırmaları, 20, 185–205. https://izlik.org/JA26BF33WC
32. SOMERSAN, S. (1998). “Sözlü Tarih, Araştırmacılık ve Tarih Yazımına Katılım”. Tarih Öğretimi ve Ders Kitapları. (ed. Salih Özbaran). İzmir: Dokuz Eylül Yayınları: 381–392.
33. SOMMER, B. W. – M. K. QUINLAN (2003). The Oral History Manual (2nd ed.). Altamira Press.
34. SONGHUI, Z. (2008). “Developing Oral History in Chinese Libraries”. Journal of Academic Librarianship, 34(1), 74– 78. https://doi.org/10.1016/j.acalib.2007.11.001
35. STARR, L. (1996). “Oral History”. Oral History: An Interdisciplinary Anthology (2nd ed., ed. David K. Dunaway - Willa K. Baum). California: AltaMira Press, 39–61.
36. SWAIN, E. D. (2003). “Oral History in The Archives: Its Documentary Role in the Twenty First Century”. The American Archivist, 66(1), 139–158. https://www.jstor.org/stable/40294221
37. ŞENOL, H. F. (2018). Tarih Felsefesi I. (ed. Doğan Özlem). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi.
38. THOMPSON, P. (1999). Geçmişin Sesi: Sözlü Tarih. (çev. Şehnaz Layıkel). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
39. TOSH, J. (2013). Tarihin Peşinde. (çev. Özden Arıkan). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
40. UYGUN, S. (2011). “Türkiye’de Sözlü Tarih Araştırmaları ve Öğretmen Eğitiminde Sözlü Tarih Yönteminin Kullanımı”. Akademik Araştırmalar Dergisi, 50, 95–112.
41. WHARTON, C. (2006). Document analysis. In Jupp, V. (ed.), The Sage Dictionary of Social Research Methods. London: Sage Publications, 79.
42. YILDIRIM, B. (2023). Balıkesir Tarihi Bibliyografyası. Balıkesir: Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi).