II. MEŞRUTİYET SONRASI OSMANLI TEMSİLİ: 1910 BRÜKSEL EVRENSEL VE ULUSLARARASI SERGİSİ’NDE OSMANLI ŞUBESİ

Öz

XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren dünya sergileri, devletlerin sanayi, tarım, teknoloji, ticaret ve kültürel temsil kapasitelerini uluslararası kamuoyu önünde görünür kıldıkları önemli organizasyonlara dönüşmüştür. Osmanlı Devleti de 1851 Londra Sergisi’nden itibaren bu sergi sistemine dâhil olmuş, farklı dönemlerde ürünlerini, üretim kapasitesini, estetik ve kültürel mirasını ve iktisadî potansiyelini Avrupa’daki büyük sergi ortamlarında sergileyerek siyasal ve ekonomik mevcudiyetini görünür kılmaya çalışmıştır. Bu uzun tecrübenin II. Meşrutiyet sonrasındaki yeni siyasal atmosfer içinde aldığı biçimi izlemek açısından Brüksel 1910 Evrensel ve Uluslararası Sergisi özel bir örnek oluşturmaktadır. Makale, söz konusu sergide kurulan Osmanlı Şubesi’ni arşiv belgeleri, resmî kataloglar ve çağdaş Belçika yayınları üzerinden incelemektedir. Çalışma, Brüksel katılımını mali sınırlılıklar, diplomatik denetim, iktisadî görünürlük, Mısır’ın temsil statüsü, ödül sonuçları ve sergi sonrası idari takip süreçlerinin birlikte şekillendirdiği çok yönlü bir temsil faaliyeti olarak değerlendirmektedir. Ayrıca katalog kayıtları ile arşiv yazışmaları birlikte okunarak sergi alanındaki görünürlük ile bürokratik karar süreci arasındaki ilişki ortaya konulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Brüksel 1910 Sergisi
• Osmanlı Şubesi
• Georges Vaxelaire
• II. Meşrutiyet
• Evrensel Sergiler

OTTOMAN REPRESENTATION AFTER THE SECOND CONSTITUTIONAL ERA: THE OTTOMAN SECTION AT THE 1910 BRUSSELS UNIVERSAL AND INTERNATIONAL EXHIBITION

Öz

From the second half of the nineteenth century onward, world exhibitions became major organizations through which states displayed their capacities in industry, agriculture, technology, trade, and cultural representation before international public opinion. The Ottoman Empire also entered this exhibition system with the 1851 London Exhibition and, in subsequent decades, sought to make its political and economic presence visible by exhibiting its products, productive capacity, aesthetic heritage, and commercial potential in major European exhibition spaces. The 1910 Brussels Universal and International Exhibition offers a distinctive case for tracing the form assumed by this long exhibition experience in the new political atmosphere after the Second Constitutional Period. This article examines the Ottoman Section established at Brussels through Ottoman archival documents, official catalogues, and contemporary Belgian exhibition publications. It argues that the Ottoman participation was not a simple display of products, but a multifaceted representational activity shaped by financial limitations, diplomatic supervision, economic visibility, the status of the Egyptian Section, award results, and post-exhibition administrative follow-up.

Anahtar Kelimeler

• Brussels Exposition 1910
• Ottoman Section
• Georges Vaxelaire
• Second Constitutional Era
• Universal Exhibitions

РЕПРЕЗЕНТАЦИЯ ОСМАНСКОЙ ИМПЕРИИ ПОСЛЕ ВТОРОЙ КОНСТИТУЦИОННОЙ ЭПОХИ: ОСМАНСКАЯ СЕКЦИЯ НА БРЮССЕЛЬСКОЙ ВСЕМИРНОЙ И МЕЖДУНАРОДНОЙ ВЫСТАВКЕ 1910 ГОДА

Öz

Начиная со второй половины XIX века всемирные выставки превратились в важные организации, посредством которых государства демонстрировали международной общественности свои возможности в области промышленности, сельского хозяйства, технологий, торговли и культурного представительства. Османская империя также включилась в эту выставочную систему, начиная с Лондонской выставки 1851 года. В разные периоды она стремилась сделать заметным своё политическое и экономическое присутствие на международном уровне, представляя на крупных европейских выставочных площадках свою продукцию, промышленный и производственный потенциал, эстетическое и культурное наследие, а также экономические возможности. Всемирная и международная выставка в Брюсселе 1910 года представляет собой особый пример, позволяющий проследить, какую форму этот длительный выставочный опыт принял в новой политической атмосфере после Второго конституционного периода. В данной статье рассматривается Османский отдел, созданный на указанной выставке, в контексте стремления Османской империи к международному представительству и её усилий стать заметной перед европейской общественностью. В исследовании участие Османской империи в Брюсселе рассматривается как многослойная форма османского представительства, сформированная под влиянием финансовых ограничений, дипломатического надзора, экономической видимости, статуса представительства Египта и административных процедур последующего контроля после завершения выставки.

Anahtar Kelimeler

• Брюссельская выставка 1910 года
• Османский отдел
• Жорж Вакселер
• Второй конституционный период
• Всемирные выставки

Kaynakça

1. ADIGÜZEL, H. (2022). “II. Meşrutiyet Dönemi’nden Bir Mimari Temsil Örneği: Levon Gü-reğyan’ın 1911 Torino Uluslararası Endüstri ve Çalışma Sergisi’ndeki Osmanlı Pavyonu”. Art-Sanat. 17: 1-33.
2. ALTINOBA, B. vd. (2024). “‘Gesamtkunstwerk’ World’s Fair. Revisioning International Exhibi-tions: Introduction to the RIHA Journal Special Issue”. RIHA Journal. 0300: 1-37.
3. Catalogue général officiel de la Section Ottomane: Exposition universelle et internationale de Bruxelles 1910 (1910). Bruxelles: Imprimerie Scientifique Charles Bulens.
4. ÇELİK, F. – F. ASLANTAŞ (2018). “Gelecek Nesiller İçin Yeşil Bir Dünya: Expo 2016 Antalya”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi / The Journal of International Social Research. XI/56: 1056-1070.
5. DE SPIEGELEER, C. (2018). “New Perspectives on Social and Educational Reform during the Long Nineteenth Century. An Introduction”. The Civilising Offensive: Social and Educa-tional Reform in 19th-Century Belgium. (ed. Christoph De Spiegeleer). Berlin: De Gruy-ter: 1-26.
6. DOMINI, G. (2022). “Patterns of Specialization and Economic Complexity through the Lens of Universal Exhibitions, 1855-1900”. Explorations in Economic History. LXXXIII: 1-48.
7. DOUILLET, I. – C. SCHAACK (2007). “L’avenue Franklin Roosevelt et le quartier du Solbosch: Considérations historiques, urbanistiques et architecturales”. Inventaire du Patrimoine architectural, Bruxelles-Extensions Sud, Région de Bruxelles-Capitale. Bruxelles: Région de Bruxelles-Capitale: 1-23.
8. ERGÜNEY, Y. D. – N. KARA PİLEHVARİAN (2015). “Ondokuzuncu Yüzyıl Dünya Fuarlarında Osmanlı Temsiliyeti”. Megaron. X/2: 224-240.

9. GEPPERT, A. C. T. (2010). Fleeting Cities: Imperial Expositions in Fin-de-Siècle Europe. New York: Palgrave Macmillan.
10. GEPPERT, A. C. T. (2018). “World’s Fairs”. European History Online (EGO). Mainz: Leibniz Insti-tute of European History: 1-24.
11. GREENHALGH, P. (1988). Ephemeral Vistas, The Expositions Universelles, Great Exhibitions and World’s Fairs, 1851-1939. Manchester: Manchester University Press.
12. GREENHALGH, P. (2008). “Brussels 1910”. Encyclopedia of World’s Fairs and Expositions. (ed. John E. Findling Kimberly D. Pelle). Jefferson: McFarland & Co.: 206-209.
13. GREVER, M. (2006). “Staging Modern Monarchs: Royalty at the World Exhibitions of 1851 and 1867”. Mystifying the Monarch: Studies on Discourse, Power, and History. (ed. Jeroen Deploige - Gita Deneckere). Amsterdam:Amsterdam University Press: 161-180.
14. ICHIKAWA, F. (2013). “‘Expositions Universelles’ as Sacred Places: A View from Modern Paris World Expositions”. Senri Ethnological Studies. 82: 113-122.
15. KANCA, H. (2013). “XIX. Yüzyılın İkinci Yarısında Uluslararası Osmanlı Fuarı: 1863 - Sergi-i Umumi-i Osmanî”. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi. 5: 159-187.
16. KILKIŞ, Y. (1977). Uluslararası Fuarlar ve Türkiye. İstanbul: İstanbul Ticaret Odası.
17. LANNOYE, A. vd. (2019). Inventaire des archives du Ministère de l’Industrie et du Travail: Ex-positions universelles, internationales et nationales, foires, congrès et salons. Première partie, 1860-1932. Bruxelles: Archives générales du Royaume.
18. LAPRADE, M. (2017). “Haute couture et expositions universelles, 1900-1925”. Apparence(s). 7: 1-13.
19. Le Livre d’or de l’Exposition universelle et internationale de Bruxelles en 1910 (1911). Brux-elles: Rossel & Cie.
20. LEROY, G. – M. DUWAERTS (1910). Une excursion en Belgique et souvenir de l’Exposition de Bruxelles. Paris: Revue international Editions.
21. L’Exposition de Bruxelles: organe officiel de l’Exposition universelle 1910 (1910). Bruxelles: Em. Rossel.
22. MEMİŞ, Ş. (2025). “Osmanlı İmparatorluğu Sergi Komisyonu Raporu’na Göre 1893 Şikago Dü-nya Fuarı’nda Sergilenen Türk Ürünleri ve Dersaadet Ticaret Odasının Rolü”. Karaden-iz Araştırmaları. XXII/85: 42-91.
23. MEMİŞ, Ş. (haz.) (2025). Türkiye Fuar Albümü: Osmanlı Dönemi. İstanbul: İFM Yayınları.
24. ÖNSOY, R. (1983). “Osmanlı İmparatorluğu’nun Katıldığı İlk Uluslararası Sergiler ve Sergi-i Umumi-i Osmani (1863 İstanbul Sergisi)”. Belleten. XLVII/185: 195-236.
25. ÖZLÜ, N. (2020). “The Ottomans at World’s Fairs: Displaying Imperial Patrimony”. The Arabist: Budapest Studies in Arabic. 41: 121-140.
26. PELEMAN, D. (2015). “Making Place for the Modern Road: The Road Exhibitions in Brussels (1910) and Liège (1930)”. Transfers: Interdisciplinary Journal of Mobility Studies. V/1: 51-68.
27. RASMUSSEN, A. (1990). “Jalons pour une histoire des congrès internationaux au XIXe siècle: Régulation scientifique et propagande intellectuelle”. Relations internationales. 62: 115-133.
28. TURAN, G. (2009). “Turkey in the Great Exhibition of 1851”. Design Issues. XXV/1: 64-79.
29. VAN ACKER, W. – C. VERBRUGGEN (2015). “World’s Fairs in Perspectives: The Aggregation of Modern Times and Spaces at the Beginning of the Twentieth Century (Ghent 1913)”. A Taste of Progress: Food at International and World Exhibitions in the Nineteenth and Twentieth Centuries. Farnham: Ashgate: 11-33.