TÜRK ARŞİV KAYNAKLARI VE GLASNİK GAZETESİ IŞIĞINDA 1930 BELGRAD TÜM-SOKOL SLETİ

Öz

1930 Belgrad Tüm-Sokol Sleti, yalnızca bir jimnastik ve spor gösterisi olarak değil, aynı zamanda dönemin Yugoslavya’sında ulusal birlik, Pan-Slav dayanışması ve devletin ideolojik hedeflerinin kitlesel biçimde yansıtıldığı büyük bir toplumsal organizasyon olarak öne çıkmıştır. Bu etkinlik, Yugoslavya’nın farklı bölgelerinden gelen Sokol birliklerinin yanı sıra Çekoslovakya, Polonya ve Romanya gibi ülkelerden katılan delegasyonlarla uluslararası bir boyut kazanmıştır. Çalışmada, Slet’in hazırlık sürecinden başlayarak organizasyon yapısı, resmî törenleri, sportif ve kültürel gösterileri ile kamuoyundaki etkileri ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır. 1930 Belgrad Tüm-Sokol Sleti’nin dikkat çekici yönlerinden biri, Yugoslavya Krallığı Sokol Teşkilatı’nın kuruluşundan kısa bir süre sonra ve Kral I. Aleksandar’ın himayesi altında gerçekleştirilmiş olmasıdır. Kral’ın bizzat törenlere katılması, organizasyona verilen devlet desteğinin ve Sokol hareketine atfedilen siyasi önemin en güçlü göstergelerinden biri olmuştur. Bu durum, teşkilatın ulusal ölçekte tanıtılması, faaliyetlerinin yaygınlaştırılması ve kurumsal yapısının güçlendirilmesi açısından önemli bir fırsat yaratmıştır. Slet, gençliğin bedensel gelişimini teşvik etmenin yanı sıra disiplin, dayanışma, toplumsal sorumluluk ve ortak kimlik bilincinin pekiştirilmesine yönelik güçlü mesajlar taşımıştır. Etkinlik, tören geçitleri, kitlesel jimnastik gösterileri, çeşitli spor müsabakaları, kültürel etkinlikler ve resmi konuşmalarla zengin bir içerik sunmuştur. Türkiye Cumhuriyeti arşiv kaynakları ile Yugoslavya Krallığı Sokol Teşkilatı’nın resmî yayın organı Skolski Glasnik Gazetesi esas alınarak hazırlanan bu çalışma, Slet’in hazırlık aşamalarından kapanışına kadar tüm süreci kronolojik bir bütünlük içinde incelemiştir.

Anahtar Kelimeler

• Yugoslavya
• Yugoslavya Krallığı Sokol Teşkilatı
• Slet
• Belgrad
• I. Aleksandar

THE 1930 BELGRADE ALL-SOKOL SLET IN THE LIGHT OF TURKISH ARCHIVAL SOURCES AND THE SOKOLSKI GLASNIK NEWSPAPER

Öz

The 1930 Belgrade All-Sokol Slet stood out not merely as a gymnastics and sporting event but as a major social manifestation of national unity, Pan-Slav solidarity and the ideological objectives of the Yugoslav state. The event acquired an international dimension through the participation of delegations not only from various regions of Yugoslavia but also from countries such as Czechoslovakia, Poland and Romania. This study examines the Slet in detail, beginning with its preparatory phase and covering its organizational structure, official ceremonies, athletic and cultural performances, as well as its broader impact on public opinion. One of the most striking aspects of the 1930 Belgrade All-Sokol Slet was that it took place shortly after the establishment of the Sokol of the Kingdom of Yugoslavia and under the patronage of King Alexander I. The King’s personal attendance at the ceremonies served as a powerful indication of the state’s support for the event and the political significance attributed to the Sokol movement. This circumstance created an important opportunity to promote the organization nationwide, expand its activities and strengthen its institutional framework. Beyond encouraging the physical development of youth, the Slet conveyed strong messages of discipline, solidarity, social responsibility and the reinforcement of a shared national identity. The program offered a rich combination of parades, mass gymnastic displays, various sports competitions, cultural events and official speeches. Drawing on the archival sources of the Republic of Turkey and Sokolski Glasnik, the official journal of the Sokol of the Kingdom of Yugoslavia (SKY), this study investigates the entire process of the Slet chronologically, from its preparations to its conclusion.

Anahtar Kelimeler

• Yugoslavia
• Sokol of the Kingdom of Yugoslavia (SKY)
• Slet
• Belgrade
• King Alexander I

Kaynakça

1. BÁBELA, M., and OBORNÝ, J. (2018). “Dr. Miroslav Tyrš – Father of the Sokol and philosophy of the Sokol.” Science of Gymnastics Journal, 10(2), 313–329.
2. BANAC, I. (1984). “The national question in Yugoslavia: Origins, history, politics”. Ithaca, NY: Cornell University Press.
3. CERNEK, M. (2008). “Sokolství a Olympismus”. Tělesná Kultura, 31(1), 48–56.
4. GAJDOŠ, A., PROVAZNİKOVA, M., BEDNAR, K., and BANJAK, S. J. (2012). “Sokol slets – The essence of gymnastics in Czechoslovakia”. Science of Gymnastics Journal, 4(3), 73–82.
5. GAVRILOVIĆ, D., MİJATOVIĆ, S., ŠILJAK, V., and PANTELIĆ, BABIĆ, K. (2025). “The cup of the Sokol movement of the Kingdom of Yugoslavia – The sword of King Alexander”, I. Science of Gymnastics Journal, 17(2), 185–197. KAIMAKAMIS, V., DALLAS, G., STEFANIDIS, P. and PAPADOPOULOS, G. (2013). “The spread of gymnastics in Europe and America by pedagogue-gymnasts during the first half of the 19th century”. Science of Gymnastics Journal, 3(1), 49–55.
6. KING, J. (2002). “Budweisers into Czechs and Germans: A local history of Bohemian politics, 1848–1948”. Princeton, NJ: Princeton University Press.
7. KRAGUJEVIĆ, G. (2017). “Methodology of the Sokol physical exercises for all times”. Physical Education and Sport Through the Centuries, 26(4), 88–99.
8. KOHN, H. (1953). “Pan-Slavism: Its history and ideology”. Notre Dame, IN: University of Notre Dame Press.

9. KÖSSL, J. (2003). “Sokol sport and Olympics”. Journal of Olympic History, 11(3), 12–15.
10. NOLTE, C. E. (2002). “The Sokol in the Czech lands to 1914: Training for the nation”. New York, NY: Palgrave Macmillan.
11. PAVLIN, T. (2013). “The duty of a Sokol is to yet again step into the national front line”. Science of Gymnastics Journal, 5(3), 5–18.
12. PAVLIN, T., & ČUSTONJA, Z. (2018). “Sokol: Between making nation and state”. Kinesiology, 50(2), 260–268.
13. PERICA, V. (2002). “Balkan idols: Religion and nationalism in Yugoslav states”. Oxford, UK: Oxford University Press.
14. POLAK, E., and HUZARSKI, M. (2014). “Participation of members of Polish Gymnastic Society “Sokol” in Rzeszow in Polish and international Sokol slets until 1939”. Kultura Fizyczna, 13(1), 13–28.
15. PAVLOVIC, J. V., FILIPOVIĆ, M. G. and POPOVIĆ, J. D. (2024). “Post-WWI Balkan revival: The ancient Greek legacy
16. in the Sokol movement 1919–1924”. Collection of Papers of the Faculty of Philosophy, 54(3), 261–283.
17. SOYDAN, M. (1930, December 19). “Başka memleketlerde spor”. Hakimiyet-i Milliye, p. 1.
18. UĞURLU, A. and ŞINOFOROĞLU, T. (2021). “Sokol hareketi: Nasyonalist ve politik bir araç olarak jimnastiğin kullanımı [The Sokol movement: Gymnastics as a nationalist and political tool]”. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 26(4), 481–499.
19. TARCAN, S. S. (1930, October). “Sokollar”. Muhit, 24, 433–435.
20. TROCH, P. (2019). “Interwar Yugoslav state-building and the changing social position of the Sokol gymnastics movement”. European Review of History: Revue Européenne d’Histoire, 26(1), 60–83.
21. TUNÇ, B. and CANBAY, M., (2021). “Makedonya’daki Türklerin Özgürlük Mücadelesinde Yücel Teşkilatının Yeri ve Önemi”, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10(4), 3884-3898.
22. WINGFIELD, N. M. (2007). “Flag wars and stone saints: How the Bohemian lands became Czech”. Cambridge, MA: Harvard University Press.
23. VUKAŠINOVIĆ, V., MIJATOVIĆ, S., ŠIJAK, V., VELİĆKOVİĆ, S., STRELIĆ, D. and STEVANOVIĆ, M. (2016). “Contribution of Dr. Laza Popović to the development of Serbian and Yugoslav Sokol movement”. Vojnosanitetski Pregled, 73(10), 976–979.
24. ZEC, D. (2015). “The Sokol movement from Yugoslav origins to King Aleksandar’s 1930 All-Sokol rally in Belgrade”. East Central Europe, 42, 48–69.